Zaterdag 26/11/2022

The amazing shoemaker

Met een expo in thuishaven Firenze eert het Italiaanse luxemerk Ferragamo stichter Salvatore Ferragamo. De levens-wandel van de man die de voeten van Greta Garbo, Marilyn Monroe én Eva Braun onder handen nam, leest als een sprookje.

Familie en Italiaanse mode, ze zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. In elke modestad zwaaien andere huishoudens de scepter. Milaan is bijvoorbeeld thuis voor de rationele Zegna's, de down to earth Missoni's en de extravagante Versace's. In Rome huizen de Fendi's, waar Silvia Venturini Fendi als enige familielid meewerkt in het bedrijf dat haar grootouders startten. Firenze is van de Gucci's én van de Ferragamo's. Maar waar Gucci's en Versace's in de rioolpers verschijnen met kleine en grote schandaaltjes en Missoni uitpakt met familiefoto's als reclamecampagne, is er bij het grote publiek weinig bekend over het geslacht Ferragamo.

Nochtans doen de Ferragamo's hun best om hun familiegeschiedenis onder de aandacht te brengen. Onder hun flagshipstore huist het kleine Salvatore Ferragamo-museum, waarin ze de biografie van hun pater familias, Salvatore, uit de doeken doen.

In het kort gaat zijn levensverhaal als volgt: er was eens een arme arbeidersjongen die Salvatore Ferragamo heette en schoenmaker wilde worden. Op z'n negende gaat hij in de leer bij de schoenmaker van het dorp.

Een jaar later heeft de jongen het vak al onder de knie en als 11-jarige werkt hij al als schoenmaker in Napels. Vijf jaar later maakt Salvatore een reis naar het land van de toekomst: Amerika. We schrijven 1914 en de jonge vakman wordt betaald om cowboylaarzen te maken voor western-films. Tussen zijn uren door studeert hij anatomie aan de universiteit van South-California om de bouw van de menselijke voet beter te leren kennen.

Daarom hebben Ferragamo-schoenen vandaag nog drie soorten zolen: voor Aziatische, Europese en Amerikaanse voeten. Elke maat en elke zool heeft bovendien een eigen hak. Kleine voeten vragen immers om andere hakken dan grote, en op die manier staat elke Ferragamo-pump stevig en stabiel op de grond.

Salvatore keert na zijn Amerikaans avontuur terug naar Firenze en richt nog voor z'n dertigste een eigen bedrijf op. De Ferragamo's vertellen grootvader's levenswandel als een sprookje of zelfs een soort mantra. Met de tentoonstelling 'The Amazing Shoemaker' gaf het bedrijf opdracht aan kunstenaars om zich te inspireren op het verhaal van hun voorvader. Het resultaat, een collectie kortfilms, schilderijen en beeldhouwwerken, stellen ze vandaag tentoon.

De voeten van Eva Braun

Toch loopt Ferragamo's carrière niet meteen over rozen. De grote crisis van 1929 zorgt ervoor dat iedereen gaat besparen en luxueuze schoenen blijken het eerste waarop velen beknibbelen.

Schulden dwingen hem in 1937 om het 13de-eeuwse Palazzo Feroni-Spini, dat dienst deed als zijn winkel en atelier, te verkopen aan de bank. De oorlog is op komst en een teleurgestelde Ferragamo schrijft in zijn memoires: 'Op een dag werd ik wakker en ik besefte dat ik voor het eerst in mijn leven niets te doen had. Niemand wou me, ik was nutteloos als soldaat, mijn talenten waren onbruikbaar. Ik was 42 jaar oud en ongetrouwd.'

Een bezoek aan zijn geboortestad Napels zorgt voor een verandering: hij ontmoet Wanda Miletti en wordt verliefd. Het koppel trouwt tijdens de oorlog.

Staal is schaars en dus vindt Ferragamo de kurkzool uit, voor schoenen met sleehakken. De Europese beau monde blijft naar zijn winkel trekken en op een dag staat Hitlers minnares Eva Braun in de winkel, geflankeerd door een paar nazi's. "Goede, normale voeten, alles zou haar staan", noteert Ferragamo in zijn orderboek. Op die manier houdt hij nota's bij van al zijn klanten. Actrice Vivien Leigh, die minuscule tenen heeft, is een Assepoester, Greta Garbo is met haar lange tenen een aristocrate. Marlyn Monroe ten slotte heeft een perfect geproportioneerde maat 37 en zij krijgt de koosnaam Venus.

In 1950 koopt de diva haar eerste paar Ferragamo's.

Ze blijft trouwe klant. De schoenmaker voorziet de actrice van een extra hoog paar van elf centimeter, zodat haar heupen nog mooier heen en weer wiegen dan gewoonlijk.

Gebronsde gentlemen

In 1960 overlijdt de succesvolle Christian Louboutin van zijn tijd plots op 62-jarige leeftijd. Weduwe Wanda, die haar hele leven huisvrouw was, neemt het heft in handen en stuurt het bedrijf naar een grotere markt. Haar 17-jarige dochter Fiamma neemt prompt de leiding van het designteam over. Ze ontwerpt de Vara, een damesschoen met lage hak en ronde neus die vandaag nog steeds wordt geproduceerd. Samen met haar moeder introduceert ze ook zijden sjaals en handtassen. Op termijn gaat oudste zoon Ferruccio het bedrijf leiden.

Vandaag zit James Ferragamo in het hoofdkantoor van Ferragamo, het Palazzo Feroni-Spini, het pand dat zijn grootvader na de crisis weer als atelier en winkel gebruikte. James is de zoon van Ferrucio en deel van een tweeling, maar zijn broer werkt niet in het familiebedrijf.

Van vaderskant kregen de twee zonen hun achternaam en een eeuwig gebronsde huid mee. Van moederskant hun Britse voornamen, hemelsblauwe ogen en gentleman-manieren. James en zijn broer hebben hun opa, Salvatore, nooit gekend, maar toch was hij tijdens hun kinderjaren nooit veraf.

"Er ging geen dag voorbij of grootmoeder herinnerde ons aan hem", vertelt James Ferragamo die in het elegante salon van het paleisje zit. "Dan wees ze tijdens het avondeten naar een lege stoel aan de tafel en zei: 'Daar zou hij normaal gezeten hebben'. Via haar verhalen bleef hij in leven en leerden wij hem kennen."

Toch is het Ferragamo-imperium van vandaag evengoed de verdienste van oma Ferragamo als van haar echtgenoot. Het bedrijf bezit eigen winkels in 59 landen en een aantal luxehotels in Firenze en Rome. In het nachtkastje van de crèmekleurige hotelkamers ligt naast de Bijbel ook de bedrijfsbijbel, de autobiografie van Ferragamo die met grootse omschrijvingen het genie van Salvatore omschrijft.

Stappenplan

Er werken op dit moment slechts drie Ferragamo's in de onderneming. James is een van hen. Hij is productiedirecteur van alle lederwaren voor vrouwen. "Die restrictie is een familie-regel", legt hij uit. "Zo blijft de firma gezond. Bovendien drijft het de competitie binnen de familie wat op. Ik werk al sinds mijn negende in het bedrijf. Tijdens de vakantie deed ik ervaring op in alle verschillende takken van Ferragamo. Van de logistieke kant tot saaie baantjes als dozen vouwen of schoenen verkopen. Zo leerde ik de verschillende kanten van Ferragamo kennen. En ik bleef enthousiast, dus daarom werk ik er nog steeds."

Het luxemerk keert voor nieuw collecties vaak terug naar zijn roots en brengt nieuwe versies van succesmodellen als de Vara. "We proberen te innoveren en creatief te zijn zonder ons DNA te schaden. Klanten verwachten van ons dat we met nieuwigheden op de proppen komen en toch consistent zijn. Merken als Chanel of Dior doen het ook, voortbouwen op hun erfenis. Daarom is het belangrijk dat designers bij ons het hart van dit merk begrijpen."

Van het prachtige Palazzo Feroni-Spini met zijn dikke tapijt en hoge plafonds met krullerige versieringen rijden we naar een van Ferragamo's ateliers. In een kleurloos gebouw in een achterbuurt van Firenze worden de speciale collecties en catwalkedities van het luxemerk gemaakt. Hier bracht James als kleine jongen uren door, terwijl hij - met weinig succes - schoenen probeerde te maken voor zijn oma.

Vier paar meisjeshanden leiden lappen leder langs de naald van hun naaimachines. Onder het harde licht van tl-lampen zoemen de machines, terwijl meisjes de stukken leer met zorg in de juiste vorm stikken. Een van hen maakt korte inkepingen in een lap donker leer en rolt ze vervolgens tot een sierlijk kwastje. De stukjes leder in de handen van elke arbeider worden in twee dagen tijd omgevormd tot luxepumps. Het kost tweehonderd tot zelfs tweehonderdtwintig stappen om één paar te produceren. Hoe complexer het ontwerp dat een designer in ruwe schets binnenbrengt, hoe meer stappen. En negentig procent van die productieonderdelen worden uitgevoerd met de hand.

Vanop een grote poster aan de muur kijkt Salvatore goedkeurend naar al deze bedrijvigheid. Zo blijft deze amazing shoemaker te allen tijde aanwezig.

'The Amazing Shoemaker' loopt nog tot 31 maart 2014 in het museo Salvatore Ferragamo in Firenze.

Er werken slechts drie Ferragamo's in het bedrijf. Die restrictie is een familieregel om de zaak gezond te houden

Het kost ruim tweehonderd stappen om

één paar

schoenen te

produceren. Vrijwel alles wordt met

de hand

gedaan

James Ferragamo werkt al vanaf zijn negende in de zaak. "Ik heb er alle mogelijke jobs gedaan."

Woman in red Uma Thurman poseert voor de Campari-kalender 2014. De bijpassende schoenen zijn van Ferragamo.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234