Dinsdag 24/11/2020

AnalyseCoronacrisis

Testing, tracing en ouderen beschermen: de drie verdedigingsmuren tegen corona brokkelen pijlsnel af

Beeld Getty Images

Testen, tracen en beschermen van de woonzorgcentra. Dat zijn de drie verdedigingsmuren die onze overheid de voorbije maanden heeft gebouwd om ervoor te zorgen dat de tweede golf niet zoveel dodelijke slachtoffers zou maken als de eerste. Wij vroegen de cijfers op en deden een verontrustende vaststelling: al onze muren zijn pijlsnel aan het afbrokkelen.

Eerst het goede nieuws: België is beter voorbereid op de tweede coronagolf dan op de eerste. Hadden we in maart een testcapaciteit van ongeveer 8.000 testen per dag, dan kunnen we er vandaag liefst 70.000 verwerken. Hadden we toen welgeteld 50 contactonderzoekers voor het hele land, dan zijn dat er vandaag bijna 2.000. En liep het personeel in de woonzorgcentra toen onbeschermd rond, dan zijn er nu voor alle medewerkers voldoende maskers, handschoenen en schorten. Onze overheid heeft - op alle niveaus - een tandje bijgestoken en heeft verdedigingsmuren opgetrokken die er moeten voor zorgen dat er tijdens de tweede golf minder doden vallen. Maar nu komt het slechte nieuws: die muren zijn serieus aan het wankelen.

Muur 1: testing

.Beeld HLN

Het water staat de labo’s stilaan aan de lippen. Op twee weken tijd is het aantal uitgevoerde testen quasi verdubbeld en dat zorgt ervoor dat de wachttijden oplopen. Was men begin oktober nog in staat om in zeventig procent van de gevallen een resultaat in minder dan 24 uur aan de patiënt te bezorgen, dan lukt dat nu in minder dan de helft van de gevallen. Bijna 6 op 10 Belgen moet langer dan één dag wachten vooraleer hij of zij weet wat het resultaat is van een coronatest. De Waalse en Brusselse labo’s worstelen het meest met de deadline van 24 uur, maar sinds vorige week laten ook steeds meer Vlaamse labo’s vertragingen optekenen.

 “En daar krijgen wij steeds vaker negatieve opmerkingen over”, zucht Katrien Lagrou, klinisch bioloog van het UZ Leuven. “Mensen schijnen te denken dat het werk in de labo’s eenvoudig is en dat wij ervoor kiezen om bepaalde stalen pas later te analyseren. Het omgekeerde is waar: wij werken keihard om alles binnen de 24 uur te verwerken, maar op een bepaald moment is het gewoon te veel en kan je niet meer volgen. Dat moment zijn we aan het bereiken. Bovendien mag je niet vergeten dat het voor de labomedewerkers de voorbije zeven maanden nog geen moment rustig is geweest. Het aantal testen is steeds blijven toenemen. Dat weegt op den duur.”

Het feit dat de tweede coronagolf stilaan over alle Europese landen rolt, zorgt bovendien voor extra problemen. “De schaarste van bepaalde noodzakelijke materialen begint zorgwekkend te worden”, zegt Lagrou. “Momenteel zijn we in Leuven bijvoorbeeld dringend op zoek naar pipet-tips, die gebruiken we om stalen in de testtubes over te brengen. Er zijn problemen met bepaalde bestellingen waardoor we de voorbije dagen in allerijl links en rechts pipet-tips moesten gaan zoeken. En dat is niet de eerste keer. Bijna iedere week springt er wel ergens een licht op oranje omdat we merken dat er een tekort aan het ontstaan is. Onze aankoopdienst werkt al maanden hard om ervoor te zorgen dat het telkens opgelost raakt.” De vertragingen in de labo’s hebben grote gevolgen voor de twee andere verdedigingsmuren.

Muur 2: tracing

.Beeld HLN

Want hoe langer het duurt vooraleer iemand weet dat hij positief is, hoe langer het ook duurt vooraleer die persoon zijn vrienden, familie en collega’s verwittigd kunnen worden. Als die contacten bovendien zelf geen symptomen hebben, dan kunnen ze nog dagenlang nietsvermoedend naar het werk, de sportclub of naar school gaan. Met alle gevolgen van dien. Maar zelfs als het resultaat van een positieve test bekend is, wordt het contactonderzoek in veel gevallen niet eens meer uitgevoerd. Dat blijkt uit cijfers van vorige week woensdag die deze krant kon inkijken.

 In Vlaanderen slaagt men er voorlopig nog in om driekwart van alle besmette personen en hun contacten te bellen, maar in Brussel en Wallonië ligt het contactonderzoek bijna in de touwen. De Brusselse contactspeurders konden vorige week nog net veertig procent van de besmette personen en hun contacten traceren. Het lukt ze in Brussel doorgaans wel nog om de besmette patiënten te bellen (74%), maar de hoog-risicocontacten (28%) en vooral laag-risicocontacten (6%) worden bijna niet meer bereikt. In Wallonië is het nog dramatischer. Daar bereikt men nog slechts één op drie besmette personen en hun contacten. De enige reden dat die cijfers overigens niet lager liggen, is omdat de hoog-risico-contacten sinds vorige week ook gewaarschuwd mogen worden met een sms.

 Maar de overgrote meerderheid van de besmette Walen en hun contacten krijgen dus zelfs dát niet. De absolute cijfers doen duizelen: zo moesten er vorige week in Wallonië 8.300 besmette personen gebeld worden, maar kon men slechts 1.650 telefoontjes doen. “Het is niet onlogisch dat men niet meer kan volgen als het aantal besmettingen spectaculair toeneemt”, zegt Wouter Arrazola de Oñate, expert contactonderzoek. “Ook in Vlaanderen zal het met de dag moeilijker worden. Toch blijft het nuttig om door te gaan. Iedere persoon die je kan bereiken, is er één gewonnen. Niet alleen om de contacten te traceren, maar ook om te sensibiliseren over de quarantaine.”

Muur 3: woonzorgcentra

.Beeld HLN

Hoe meer barsten er in de eerste twee muren komen, hoe groter de kans dat het virus zich opnieuw in onze woonzorgcentra verspreidt. En laat nu net daar het grootste risico bestaan op overlijdens. Dat de testresultaten zo traag binnenlopen, is in de woonzorgcentra alvast een bezorgdheid. “Net daarom vragen we al zo lang om sneltesten”, zegt Peter Marquebreuck, directeur van Vlozo, de koepel van private woonzorgcentra. “Het kan echt niet dat we dagenlang moeten wachten om te weten wie besmet is en wie niet.” Er zijn signalen dat corona in de woonzorgcentra opnieuw opflakkert. Zo is op één week tijd het aantal Belgische woonzorgcentra waar coronabesmettingen zijn meer dan verdubbeld. Waren er tien dagen geleden ‘slechts’ 95 rusthuizen met coronagevallen dan zijn dat er nu al 206 geworden. Niet overal gaat het om grote uitbraken (in veel instellingen zijn er slechts één of twee besmettingen), maar de eerste golf heeft ons geleerd dat het snel kan gaan eenmaal het virus tussen de muren van een woonzorgcentrum zit. 

Vooral in Wallonië en Brussel is de situatie zorgwekkend. Zo zijn er nu al besmettingen in 106 van de 558 Waalse woonzorgcentra. En ook in Brussel zijn al 30 van de 146 rusthuizen getroffen. Voor beide regio’s betekent het dat 1 op de 5 voorzieningen coronagevallen kent. In Vlaanderen is dat voorlopig slechts 1 op de 10. Toch is ook hier waakzaamheid geboden, want er zijn al 38 woonzorgcentra waar sprake is van een grote uitbraak (meer dan 5 besmettingen). 

“Ik zie het niet rooskleurig in”, zucht Marquebreuck. “Als ik de problemen met de testcapaciteit en het contactonderzoek zie, de kreunende ziekenhuizen en de uitval bij het zorgpersoneel dan maak ik mij zorgen.” Hij benadrukt dat veel woonzorgcentra nu vooral duidelijke richtlijnen willen. “Ik krijg telefoon van leden die mij vragen of ze het bezoek nog kunnen organiseren, wat ze met hun cafetaria moeten doen, enzovoort. Tijden de eerste golf was de wirwar aan richtlijnen verwarrend, dus nu hoop ik dat men duidelijk communiceert. Ik hoop ook dat men meer vrijheid en ruimte zal geven aan de voorzieningen, minder betutteling en onnodige administratie waar ze nu echt geen tijd voor hebben. Alle aandacht zal nu moeten gaan naar het motiveren van het personeel. Want als ook die muur breekt, zijn we helemaal verloren.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234