Dinsdag 01/12/2020

Greferendum

Teruglezen - Tsipras: "We hebben geschiedenis geschreven"

Griekse premier Alexis Tsipras tijdens zijn toespraak.Beeld EPA

Met meer dan de helft van alle stemmen geteld, haalt het nee-kamp een ruime overwinning van 60 procent. We doen live verslag van de laatste ontwikkelingen.

2u30 - Beurzen van Tokio en Sydney openen met verlies

De aandelenbeurs in Tokio is maandag met stevig verlies geopend, na de overwinning van het neen-kamp bij het referendum in Griekenland. De beleggers vrezen dat de toekomst van Griekenland binnen de eurozone onzeker is geworden.

De toonaangevende Nikkei-index opende 1,65 procent lager op 20.200,15 punten. De breder samengestelde Topix-index gaf enkele minuten na de opening van de beurs al 1,53 procent prijs, om uit te komen op 1.626,79 punten.

Ook op beurs van Sydney zijn de gevolgen van het Griekse referendum duidelijk voelbaar. De ASX-index verloor bij de start van de beurshandel 1,6 procent, tot 5.452,8 punten.

00u35 - Schulz twijfelt aan snelle heropening van banken in Griekenland

Europees parlementsvoorzitter Martin Schulz gelooft niet dat de Griekse banken maandag weer open zullen gaan, nu de bevolking zich per referendum duidelijk heeft uitgesproken tegen de voorwaarden van het reddingsplan.

De sociaaldemocratische politicus plaatste daarnaast ook vraagtekens bij de verklaring van Alexis Tsipras, die had aangegeven dat de situatie voor het Griekse volk zou verbeteren als het reddingsplan wordt weggestemd. "In mijn ogen is dat niet waar", zo klonk het. De situatie wordt voor de Griekse burgers moeilijker met de dag, aldus Schulz.

00u08 - "Neen van Griekenland is les in democratie"

Marine Le Pen, de voorzitter van de extreemrechtse Franse partij Front National (FN), heeft het Griekse "neen" tijdens het referendum een "mooie en grote les in democratie" genoemd.

"De volkeren zijn weer terug", aldus Le Pen, die op Twitter haar eigen interpretatie van de uitslag gaf.

De vicevoorzitter van de partij, Florian Philippot, verklaarde op de Franse televisiezender BFM-TV dan weer dat de uitslag "het begin van het einde van de eurozone" is.

23u58 - "Overwinning van democratie" in Griekenland

"De democratie heeft overwonnen", zo heeft Pablo Iglesias, de leider van de Spaanse partij Podemos, via Twitter gereageerd op de uitslag van het referendum. De linkse partij Podemos is een ideologische bondgenoot van Syriza.

Iglesias had zaterdag ook al opgeroepen om "neen" te stemmen bij het referendum over de hervormingsvoorstellen van het reddingsplan. "De vreugde is te voelen op de hoofdzetel van Syriza", beklemtoont vanuit Griekenland ook Rafael Mayoral, een andere vooraanstaande Podemos-politicus .

De conservatieve Spaanse premier Mariano Rajoy heeft intussen ook aangekondigd dat hij maandag met de ministers van Financiën (Cristobal Montoro) en Economische Zaken (Luis de Guindos) zal samenzitten om de uitslag van het referendum te analyseren.

23u40 - Verhofstadt: "Tsipras moet met geloofwaardige hervormingen komen"

"Als Tsipras met een geloofwaardig pakket komt, zouden de Europese leiders hem een nieuwe kans moeten geven", aldus Guy Verhofstadt, fractieleider van de liberalen in het Europese parlement, in een verklaring op de website van de Europese liberalen.

"Deze week zal bepalen of Tsipras een leider is die oplossingen biedt of een valse profeet zonder eigen ideeën. Deze 'neen' zal veel onzekerheid veroorzaken en kan zelfs leiden tot een ongewenste Grexit. Als Tsipras met een geloofwaardig pakket hervormingen op de proppen komt, moeten de Europese leiders hem nog een kans geven", aldus nog Verhofstadt.

Guy VerhofstadtBeeld EPA

23u20 - Tsipras ziet mogelijkheden voor nieuw overleg

In een eerste reactie op de uitslag van het referendum in Griekenland heeft premier Alexis Tsipras zondag gezegd bereid te zijn te praten over nieuwe hervormingen. "We gaan nu om tafel om het bankensysteem weer op poten te krijgen", aldus Tsipras. "Daarbij zijn we bereid te praten over nieuwe hervormingen." De premier wil maandag eerst met de belangrijkste politieke leiders in Griekenland praten over hoe hij dat voor zich ziet.

Eerder op de avond had de Duitse minister van Economische Zaken Sigmar Gabriel gezegd dat het nagenoeg ondenkbaar is een nieuw steunprogramma voor Griekenland te bespreken als dat land zo duidelijk tegen verdere hervormingen heeft gestemd.

23u10 - Dinsdag EU-top over Griekenland

Donald Tusk, de voorzitter van de Europese Raad, heeft opgeroepen tot een bijeenkomst op dinsdag om 18.00 uur om de ontwikkelingen te bespreken.

Bondskanselier Angela Merkel van Duitsland en president François Hollande van Frankrijk belden met elkaar, nadat bleek dat de Grieken met een grote meerderheid tegen de voorstellen van de Europese geldschieters hebben gestemd. De twee leiders komen maandag al bijeen in Parijs om te praten over de uitslag. De regeringsleiders en staatshoofden van de eurolanden hielden op 22 juni ook al een ingelaste top over Griekenland.

De ministers van Financiën van de eurolanden (eurogroep) komen eerder dinsdag onder leiding van Jeroen Dijsselbloem bijeen om de top voor te bereiden. Dijsselbloem noemde de uitkomst van het Griekse referendum zondagavond "uiterst betreurenswaardig" voor de toekomst van Griekenland. "Voor herstel van de Griekse economie zijn moeilijke maatregelen en hervormingen onvermijdelijk", klonk het. Dijsselbloem wil nu verder wachten op initiatieven van de Griekse regering.

22u43 - Tsipras spreekt

"We hebben geschiedenis geschreven", zegt Tsipras in een toespraak. "We hebben bewezen dat de democratie niet gechanteerd kan worden." Hij benadrukte dat de Grieken, "wat ze ook gestemd hebben", allemaal één zijn.

"We weten allemaal dat er geen gemakkelijke oplossingen zijn, maar er zijn wel eerlijke oplossingen, haalbare oplossingen - zolang beide partijen proberen deze te bereiken."

"Europa kan niet louter streng eenrichtingsverkeer zijn. Vandaag heeft Griekenland dapper aan Europa laten zien wat het wil."

Griekenland gaat volgens Tsipras "morgen terug naar de onderhandelingstafel" en de eerste prioriteit is het banksysteem weer te herstellen.

Grieken kijken naar de persconferentie van premier Tsipras.Beeld REUTERS
Beeld REUTERS
Beeld GETTY

22u25 - Griekse oppositieleider stapt op

De Griekse oppositieleider Antonis Samaras, die op een "ja"-stem hoopte, stapt op. Bij zijn afscheidsrede op televisie zei hij dat de regering zijn partners "moet overtuigen dat een een nee in het referendum niet betekent dat de Grieken het grexit-scenario wensen".

"We hebben nu een duurzaam onderhandelingsakkoord nodig zodat de regering dit land weer op het juiste pad kan brengen. Boven alles: Grieken moeten verenigd blijven en niet verdeeld."

22u23 - Dinsdag top over Griekenland?

Duits bondskanselier Angela Merkel en de Franse president François Hollande willen dinsdag Europese top over Griekenland houden.

De twee lieten al eerder weten dat ze morgenavond samen zouden zitten in Parijs om de huidige situatie te bespreken.

22u15: "Onderhandelingen vrijwel onvoorstelbaar"

Het is nagenoeg ondenkbaar een nieuw steunprogramma voor Griekenland te bespreken als dat land zo duidelijk tegen verdere hervormingen heeft gestemd. Dat zei de Duitse minister van Economische Zaken Sigmar Gabriel zondag.

'Door de regels van de eurozone te verwerpen, zijn onderhandelingen om miljoenen euro's vrijwel onvoorstelbaar. Tsipras en zijn regering hebben de Grieken op een pad van bittere verlatenheid en hopeloosheid gebracht.'

21u45 - Varoufakis: "Ze wilden ons vanaf het begin vernederen"

De Griekse minister van Financiën, Yanis Varoufakis, spreekt live op de Griekse televisie. "Vanaf het begin probeerden de geldschieters onze banken dicht te krijgen en ons te vernederen."

"Met deze dappere "nee" gaan we terug naar de onderhandelingstafel en vragen we onze partners om er gezamenlijk uit te komen", zegt hij. "Deze 'nee' is een groot 'ja' voor een democratisch Europa."

Beeld AFP

21u30 - De Grauwe: "Verrast door omvang van 'nee'-score"

Paul de Grauwe, professor aan de London School of Economics, is naar eigen zeggen "verrast door de omvang van 'nee'-score". Dat zegt hij in een reactie aan De Morgen. "De Griekse regering heeft wel een grote legitimiteit nu ze opnieuw rond de tafel gaan zitten."

"Vooral het IMF - dat de stekker heeft uitgetrokken - moet zich anders opstellen", vindt De Grauwe. "Ook de ECB moet tot bezinning komen en de Griekse banken blijven steunen, anders vrees ik voor de exit van Griekenland. Dat kunnen we niet toelaten."

Beeld AFP
Beeld REUTERS

21u13 - Euro tuimelt naar beneden

De internationale wisselmarkten zijn open. In een eerste reactie op het nieuws van de het Griekse referendum verliest de euro ruim 1 procent, tot ongeveer 1,10 dollar.

Beeld GETTY

21u07 - Vooral Griekse jongeren stemmen overweldigend 'nee'

De helft van de stemmen zijn geteld en nog steeds heeft 61 procent van de kiezers 'nee' gestemd.

Het zijn vooral jongeren (18 tot 33 jaar oud) die 'nee' hebben gestemd. Zij hebben de afgelopen jaren enorm geleden onder de bezuinigingen en kunnen bijna geen werk vinden. De meerderheid van de oudere kiezers hebben wel 'ja' gestemd. Zij vrezen voor hun spaarrekeningen en pensioenen.

Beeld GETTY

20u41 - Eurogroep plant geen spoedzitting

De eurogroep, de ministers van Financiën van de eurozone, plannen morgen alvast geen spoedzitting. Dat heeft een anonieme bron binnen de eurogroep laten weten. Op de vraag of er een vergadering van de eurogroep stond gepland voor maandag, antwoordde de bron aan Reuters:

20u36 - Nee-kamp loopt verder uit

Met 41 procent van de stemmen geteld loopt het nee-kamp nog verder uit. Voorlopig staat het 61 procent op 'nee' en 39 procent op 'ja'.

Beeld GETTY

20u22 - Oppositie teleurgesteld

"Dit is het resultaat van vijf jaar mediacampagne tegen bezuinigingen", zegt een teleurgestelde Stavros Theodorakis, partijleider To Potami tegen Volkskrantverslaggeefster Carlijne Vos. "Europa zal denken dat de Grieken uit de euro willen."

De partijleider wijst erop dat 75 procent van de Grieken juist in de eurozone willen blijven, maar Syriza-premier Alexis Tspiras "is er in geslaagd het volk te doen geloven dat een nee hem sterker maakt in de onderhandelingen met de geldschieters".

Theodorakis vrees dat dit niet waar zal blijken te zijn. "Tenzij Tsipras erin slaagt binnen 48 uur een akkoord te sluiten."

20u17 - Griekse bankrestricties blijven van kracht

Dat de Grieken -wellicht- de voorstellen van de Europese geldschieters van de hand wijzen, betekent echter niet dat ze weer bij hun geld kunnen. Nadia Valavani, de Griekse vice-minister van Financiën, benadrukte vandaag dat de restricties op banken van kracht blijven.

Griekenland heeft de banken gesloten en ervoor gezorgd dat mensen nog maximaal 60 euro per dag op kunnen nemen bij de pinautomaten. De overheid hoopt daarmee te voorkomen dat banken leeg raken, omdat mensen massaal hun geld op zouden willen nemen. Ook Grieken die geld in kluizen van banken hebben liggen, moeten zich neerleggen bij deze restricties.

20u06 - Nee-kamp viert al feest in centrum van Athene

In Athene is het feest in het Nee-kamp al losgebarsten. Honderden aanhangers begaven zich na de eerste exitpolls al naar het Syntagmaplein in het centrum van de Griekse hoofdstad om er uiting te geven aan hun vreugde, zo was te zien op de Griekse tv.

Beeld REUTERS

19u50 - [BREAKING] Officiële voorspelling: nee wint

Volgens de eerste officiële voorspelling van het Griekse ministerie van Buitenlandse Zaken wint het 'nee'-kamp het referendum. Volgens de voorspelling zal het kamp 61 procent van de stemmen behalen.

19u39 - 15 procent geteld: behoorlijke overwinning voor nee-kamp

Ondertussen zijn 15 procent van de stemmen geteld. In geen enkele Griekse regio ligt de ja-stem op kop. Het nee-kamp lijkt af te steven op een behoorlijke overwinning.

19u24 - 12 procent van de stemmen geteld

Met 12 procent van de stemmen geteld, lijkt het nee-kamp af te stevenen op een ruime voorsprong van zo'n 20 procent in alle Griekse regio's.

De overwinning van "nee" lijkt bovendien veel groter te worden dan eerdere peilingen uitwezen, meldt Volkskrant-verslaggeefster Carlijne Vos vanuit Athene. Uit de regionale peilingen (nog geen uitslagen) blijkt dat burgers in sommige regio"s in grote getale "nee" hebben gestemd. In de regio van Pireaus bijvoorbeeld stemde 80 procent tegen het bezuinigingsvoorstel. Op het ionische eiland Kefalonia was liefst 92 procent tegen. Ook in andere regio's, zoals het eiland Lefkas of de plaats Sparta, wint het nee-kamp overtuigend met een meerderheid van ruim 60 procent.

Volgens een partijlid van To Potami komen veel nee-stemmen van de fascistische partij De Gouden Dageraad. Ook klinkt nu pas de stem van jongeren. Zij zouden tot nog toe geweigerd hebben mee te werken aan peilingen uit protest tegen de vooringenomen Griekse media en om beïnvloeding te voorkomen.

Beeld GETTY

19u16 - Alles wat we nu weten

Tijd om even de feiten op een rij te zetten. Dit is wat nu weten:

• De stembureaus zijn gesloten
• De opkomst bij het referendum wordt door het Griekse Antenna News geschat op zo'n 65 procent. De uitkomst van het referendum is daardoor rechtsgeldig.
• De eerste opiniepeilingen - géén exitpolls - van alle Griekse tv-zenders tonen dat het nee-kamp met een kleine meerderheid zou overwinnen.
• Een regeringswoordvoerder besluit daaruit: "Dat wijst erop dat de Griekse regering straks snel kan handelen en snel een overeenkomst zal kunnen sluiten."
• De eerst officiële peilingen pas over een aantal uur verwacht.
• Duits bondskanselier Merkel reist morgenavond af naar Parijs om met Frans president Hollande te praten over "de situatie besproken worden die na het referendum is ontstaan"

Grieks minister van Financiën Yanis Varoufakis brengt zijn stem uit.Beeld GETTY

18u50 - "Vraag van referendum was onduidelijk"

Het probleem met het referendum is dat de vraag die was voorgelegd, voor veel Grieken onduidelijk is, legt een woordvoerder van de pro-Europese centrum-linkse partij To Potami uit aan verslaggeefster Carlijne Vos in Athene. "De consequenties van de uitkomst zijn nog veel onduidelijker. Veel Grieken zullen het ervaren als een 'nee' tegen bezuinigingen, terwijl de perceptie in Europa is dat het een 'nee' betekent tegen de euro."

Uit eerdere peilingen blijkt dat 43,7 procent van de Grieken denkt dat de vraag een ja of nee tegen de bezuinigingen betreft, terwijl 41,7 procent denkt dat ze hun stem moesten uitbrengen tegen een ja of nee tegen Europa. "In de media werden mensen nog verder in de war gebracht door alle pro- en contracampagnes en stemadviezen van binnenlandse en buitenlandse politici."

18u43 - Varoufakis verduidelijkt interview

"In 24 KUNNEN we een overeenkomst bereiken, zei ik. Maar de giftige media waren weer snel om te zeggen dat ik een deal zou hebben binnen 24 uur", verduidelijkt Grieks minister van Financiën Varoufakis zijn interview aan CNBC.

Een deal in 24 uur bereiken zou sowieso al een heuse prestatie zijn, aangezien de leiders van Frankrijk en Duitsland elkaar morgenavond pas voor het eerst sinds het referendum weer ontmoeten.

18u30 - Merkel reist af naar Parijs

De Duitse bondskanselier Angela Merkel reist maandag naar Parijs om met de Franse president Francois Hollande over de uitslag van het referendum te praten.

"Tijdens het diner zal de situatie besproken worden die na het referendum is ontstaan, evenals de Duits-Franse samenwerking op dit gebied", aldus een woordvoerder van Merkel.

Duits bondskanselier Angela Merkel.Beeld REUTERS

18u12 - Eerste opiniepeilingen: 'nee'-stem wint

De opiniepeilingen die zijn uitgevoerd door Griekse media stromen nu binnen en bij allemaal staat de 'nee'-stem net iets hoger dan de 'ja'-stem.

Hier moeten we heel voorzichtig mee zijn: het zijn maar opiniepeilingen en geen uitslagen. Het is echter wel opvallend dat ze allemaal wijzen op een afwijzing van de voorwaarden van de geldschieters.

18u10 - Varoufakis: "Bij neen-stem deal binnen 24 uur"

De Amerikaanse zender CNBC heeft een interview met de Griekse minister van Financiën, Yanis Varoufakis, gepubliceerd. Als hem wordt gevraagd hoe zeker hij is van de uitslag van het referendum, zegt hij: "Ik hoe niet zelfverzekerd te zijn, dit is een prachtige democratie. We moeten alleen een paar uur wachten op het oordeel."

Als hem wordt gevraagd hoe snel de Griekse regering een overeenkomst kan bereiken met de geldschieters als het Griekse volk "nee" heeft gestemd, zegt hij: 24 uur.

Yanis Varoufakis brengt zijn stem uitBeeld REUTERS

18u00 - Stembureaus gesloten

De stembureaus in Griekenland zijn gesloten. Volg de resultaten terwijl ze binnenkomen en de laatste ontwikkelingen op dit liveblog. De eerste peilingen zijn nog te verdeeld om uitsluitsel te geven.

17u30 - Syriza overtuigd dat meerderheid 'nee' stemt

Op het hoofdkwartier van Syriza zijn ze er van overtuigd dat de meerderheid van de Grieken vandaag "nee" zal stemmen, vertelt Volkskrant-correspondent Sarah Venema die net bij de partij op bezoek is geweest. "Ze geloven wel dat het verschil klein zal zijn."

Venema, die zelf in Rome woont, kwam ook de Italiaanse linkse politicus Nichi Vendola (SEL) tegen met een OXI sticker op zijn kleren. Linkse politici uit onder andere Italië, Spanje, Ierland en Denemarken naar Athene gekomen om Tsipras een hart onder de riem te steken.

15u43 - Opkomst boven cruciale 40 procent

De opkomst van het referendum zou volgens lokale Griekse media inmiddels meer dan de benodigde 40 procent bedragen. Dat is een cruciaal cijfer. Als de opkomst lager zou zijn, is het referendum immers niet rechtsgeldig volgens de wet. "Een stevige opkomst", vat Holger Zschäpitz, economisch redacteur bij Die Welt, samen.

De kiezers kunnen kiezen tussen "niet mee eens/nee" of "ja/mee eens". De volledige tekst van de vraag in het referendum staat niet op het stembiljet. De eerste zin van die tekst luidt: "Moeten we het ontwerpakkoord dat door de Europese Commissie, de Europese Centrale Bank en het Internationaal Monetair Fonds (IMF) in de Eurogroep van 25 juni naar voren is gebracht, accepteren?"

Het referendum geldt zowel binnen als buiten Griekenland als omstreden. Zo klaagde de burgemeester van Athene vrijdag dat veel kiezers de vraagstelling niet begrijpen. De Raad van Europa oordeelde deze week dat het referendum niet voldoet aan internationale maatstaven, omdat kiezers ten minste twee weken de tijd zouden moeten krijgen om een mening te vormen.

Premier Tsipras stemt in AtheneBeeld REUTERS

14u36 Opkomst tot nu toe 35 procent

Met nog minder dan vier uur te gaan, is de opkomst tijdens het Griekse referendum hoog. Volgens de Griekse televisiezender Private Mega TV is door 35 procent van de Grieken een stem uitgebracht. Het referendum is alleen rechtsgeldig als minimaal 40 procent van de inwoners heeft gestemd.

Een hoge opkomst is normaal in Griekenland omdat stemmen verplicht is. Grieken die hun stem niet uitbrengen riskeren een geldboete, al is deze de afgelopen tijd niet opgelegd.

Beeld AFP

13u27 "Leger wordt ingezet bij grote rellen"

Griekse veiligheidsfunctionarissen hebben een plan opgesteld om het leger in te zetten, mocht het referendum uit de hand lopen. Militairen moeten de oproerpolitie bijstaan als de uitslag leidt tot grote en langdurige ongeregeldheden in de grote steden. Dit meldt de Britse krant The Sunday Times.

Volgens de krant heet het plan `Nemesis'. De inzet van militairen is opmerkelijk gezien de omstreden rol van het leger in de politiek in de jaren zestig en zeventig. Een militaire junta regeerde Griekenland tussen 1967 en 1974. Sindsdien is het leger huiverig om een politieke rol te spelen in het land.

12u39 Financiënminister Varoufakis brengt stem uit

Drie uur nadat premier Tsipras had gestemd, liet ook minister van Financiën Yanis Varoufakis zich in het stemhokje zien. De veelbesproken bewindsman bracht zondag zijn stem uit in Athene in het referendum over voorstellen van internationale geldschieters.

Varoufakis heeft zijn lot verbonden aan het referendum. Als de Griekse bevolking zondag voor de voorwaarden stemt die aan noodsteun aan Griekenland worden gesteld, dan stapt hij op. Niettemin is hij er gerust in: het wordt een 'neen', zei hij vandaag aan het Duitse blad Bild.

Martin Schulz, voorzitter van het Europese ParlementBeeld AFP

12u21 Schulz: "Griekenland moet nieuwe munt invoeren"

De voorzitter van het Europese Parlement, Martin Schulz, vindt dat Athene een nieuwe munt moet invoeren als de Grieken vandaag in meerderheid 'nee' stemmen. Schulz zei dit zondag tegen de Duitse radio. 'De euro is dan niet meer beschikbaar als wettig betaalmiddel', waarschuwde Schulz in een gesprek met Deutschlandfunk.

'En hoe gaan ze dan de salarissen betalen? De pensioenen? Zodra iemand een nieuwe munt introduceert, verlaten ze de eurozone. Dit alles geeft mij enige hoop dat ze vandaag niet 'nee' zullen stemmen.'

Veel zal afhangen van de Europese Centrale Bank. Alle ogen zullen maandagochtend op de ECB zijn gericht. Die komt dan bijeen om zich te buigen over de noodkredietlijn die de Griekse banken in leven houdt. De ECB kan besluiten tot een bevriezing of zelfs stopzetting als de Griekse kiezers voor de nee-optie stemmen in het referendum.

Een onduidelijke uitslag, wordt ook bij de ECB gevreesd. 'Het nachtmerrie-scenario zou een uitslag van 51-49 procent zijn, voor welke kamp dan ook', zegt een hoge Duitse regeringsfunctionaris. Zo'n uitslag zou alleen maar de verwarring nog verder vergroten. 'En de kans daarop is niet gering', aldus de functionaris.

11u05 Drie scenario's over de uitkomst

Welke uitslag het referendum zondag ook oplevert, de Grieken zijn voorlopig niet verlost van chaos en onzekerheid. De rest van de eurozone evenmin. EU-correspondent van de Volkskrant Marc Peeperkorn komt uit op drie scenario's.

JA: de euro blijft, de regering vertrekt. Dat is het logische gevolg als de Grieken helder (hoge opkomst) en overtuigend (ruime meerderheid) ja zeggen tegen het aanbod van de geldschieters voor noodleningen in ruil voor hervormingen en bezuinigingen.

NEE: De regering blijft, de euro vertrekt. Een overweldigend nee tegen de crediteuren geeft Tsipras binnenlands vleugels maar in Brussel volgt een harde landing.

50/50: De regering blijft, de euro ook - net als de onzekerheid. In dit scenario houden ja en nee elkaar vrijwel in evenwicht: de minst gewenste, maar volgens peilingen waarschijnlijkste uitslag.

10u51 Referendum verloopt probleemloos

Drie uur nadat de Grieksse stembussen opengingen, zijn er nog geen grote incidenten gemeld. Het referendum verloopt opvallend rustig en probleemloos in het flink verdeelde land.

Volgens het ministerie van Binnenlandse zaken zijn er tot nu toe geen noemenswaardige incidenten voorgevallen. In sommige stembureaus in Athene ontbraken aanvankelijk stemenveloppen, maar dat probleem was gauw verholpen.

Bijna tien miljoen Grieken zijn opgeroepen om hun mening te heven over hervormingsvoorstellen van schuldeisers van het land. Ze kunnen kiezen tussen 'niet mee eens/nee' of 'ja/mee eens'. Peilingen laten zien dat de twee kampen min of meer gelijk opgaan.

Beeld REUTERS

10u13 Griekse families verdeeld

Het referendum leidt ook binnen veel Griekse families tot verdeeldheid. Zoals het gezin Danikoglous in Athene. Vader Dimitris stemt 'ja' omdat hij bang is dat Griekenland in groot gevaar is als het land de EU moet verlaten. Maar dochter Alexandra stemt 'nee'. Ze is het zat, zegt ze, dat de rijke Europese landen, Duitsland voorop, de baas spelen over Griekenland.

Zoon Nikolas steunt zijn vader. Hij is zelfs bang dat het verdeelde land een burgeroorlog tegemoet gaat. Tenslotte is er moeder Dimitra. Wat gaat zij vandaag doen? Zij wantrouwt beide kampen en is helemaal niet van plan om vandaag te gaan stemmen. In hun flatje in de arbeiderswijk Tavros discussiëren ze fel, met een espresso en fruitsap, over de penibele situatie waarin Griekenland terecht is gekomen.

Beeld EPA

09u42 Premier Tsipras stemt in Athene

Onder grote belangstelling van de media ging premier Alexis Tsipras zondag rond half tien Belgische tijd stemmen in een stemkantoor in Athene. Veel Grieken stonden voor het stemkantoor om de premier op te wachten. Na afloop hield Tsipras een korte verklaring.

Hij noemde het referendum van zondag een 'viering van de democratie'.

09u19 Oppositieleider Samaras stemt 'ja'

Oud-premier Antonis Samaras is een van de vele kiezers die vroeg op de been is om te stemmen. Samaras, die de oppositiepartij Nieuwe Democratie leidt, bracht in de plaats Pylos voor de camera's zijn stem uit. De politicus stemde niet verrassend vóór het akkoord.

'Vandaag beslissen wij Grieken over het lot van ons land. We zeggen 'ja' tegen Griekenland, 'ja' tegen Europa', zei Samaras tegen de nieuwssite Enikos. Samaras houdt zich vast aan de vier opiniepeilingen die de afgelopen dagen aangaven dat het 'ja-kamp' licht voorstaat.

05u30 Lege schappen in Griekse supermarkten

De Grieken hebben zaterdag massaal basisbenodigdheden ingeslagen. Volgens AFP waren vooral suiker, bloem en pasta favoriet. Ook andere niet-bederfelijke waren als chocolade, ingeblikte melk en rijst waren uitverkocht. Veel hadden de supermarktklanten niet te besteden, want de Griekse banken geven al dagen mondjesmaat geld uit.

Zondag kunnen de Grieken hun stem uitbrengen in een referendum over het reddingsplan voor de economie dat de schuldeisers hebben voorgesteld. Volgens opiniepeilingen is het onduidelijk wat de uitslag wordt. Als de Grieken 'nee' stemmen is hun toekomst in de eurozone onzeker. De Griekse minister van Financiën heeft beloofd dat de banken na het referendum weer open gaan.

Wc-papier
De organisatie van supermarkten maakt zich zorgen omdat niet duidelijk is hoe de nabije toekomst eruit ziet. Er is een kans dat er weinig vers vlees, kaas, fruit en groenten zullen zijn, aldus een woordvoerder tegen het persbureau.

Vrijdag meldde persbureau Reuters dat de supermarkten de vraag nog aankonden omdat de magazijnen vol zaten. Maar de vraag is hoe lang nog. Productie en verscheping van nieuwe producten is teruggelopen nadat Griekenland dinsdag zijn schuld niet gedeeltelijk kon aflossen. Er kunnen geen buitenlandse betalingen worden gedaan en brandstof is lastiger te krijgen.

Grieken lijken voornamelijk eten in te slaan maar ook de vraag naar wc-papier en medicijnen is gestegen. Grote internationale bedrijven als Nestle en Coca-Cola hebben hun verkoop zien dalen in Griekenland. Hoe minder essentieel het product, hoe kleiner de vraag.

Beeld AFP

21u31 - "VS koesteren banden met Griekenland"

De Verenigde Staten zullen alles doen wat we kunnen om in de komende dagen, weken en jaren om de banden tussen de VS en Griekenland te behouden en te versterken.' Dat schrijft de Amerikaanse ambassadeur in Griekenland David D. Pearce op Twitter. De boodschap is duidelijk: ongeacht de uitkomst van het referendum morgen willen de VS de relatie met Griekenland warmhouden.

Het is niet voor het eerst dat de Amerikanen hun mening uiten over de Grieks-Europese crisis. Onlangs riep president Obama de Europese regeringsleiders op om het gesoebat te staken en een 'pragmatisch compromis' te sluiten. Een Grexit zou niet alleen effect hebben op de Europese economie, maar ook op die van de Verenigde Staten, zo liet Obama weten aan de leiders van Frankrijk en Duitsland, Hollande en Merkel.

De Duitse bondskanselier Angela Merkel in gesprek met de Amerikaanse president Barack Obama tijdens een bijeenkomst van de G7 in Duitsland.Beeld AP

18u03 - Griekenland niet gered door crowdfunding

Het is niet waarschijnlijk dat de Griekse schuldencrisis door crowdfunding wordt opgelost. De crowdfunding-website die de 29-jarige Brit Thom Feeney voor het Zuid-Europese land heeft opgezet, zag tot dusverre bijna 1,75 miljoen euro binnenkomen. Dat meldde nieuwszender al-Jazeera zaterdag.

Het bedrag is een druppel op een gloeiende plaat. Feeney hoopte op 1,6 miljard euro en beloofde Griekse giften als teken van dankbaarheid aan donateurs. De meeste donateurs hebben 3 euro bijgedragen. Ze kregen daarvoor als dank een in Griekenland verzonden ansichtkaart met premier Alexis Tsipras erop.

Maar de opbrengst is volgens waarnemers toch onverwacht groot, ondanks de geringe omvang in verhouding tot de totale Griekse overheidsschuld. Die was volgens de website nationaldebtclocks.org om 17.20 uur zaterdag 342.379.632.873 euro. Dat is ruim 31.000 euro per inwoner, 2470 euro meer dan het Nederlands equivalent op de website. Griekenland moet elke seconde 719 euro rente betalen, bijna twee keer zo veel als Nederland.

Feeney zei de campagne uit frustratie over de politiek te zijn begonnen. Hij heeft beloofd geld terug te storten als het niet lukt. Er komt nog steeds geld binnen.

Thom Feeney.Beeld AFP
Beeld REUTERS

17u07 - "Geen konijn uit de hoed"

Sommigen in de Griekse overheid geloven dat er iemand in Europa is die uiteindelijk een konijn uit een hoed zal toveren, maar dat is niet zo', dat zei Europees Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker in een toespraak vandaag. De Grieken hoeven niet te hopen op een reddende interventie vanuit Brussel, bedoelt hij te zeggen. De coulance van de geldschieters is op, nu is het wachten op het referendum van zondag. Juncker riep eerder de Griekse bevolking op ja te stemmen.

14u34 - Frankrijk: "Compromis blijft mogelijk, ook bij neen"

Een compromis met Griekenland blijft mogelijk, ook als de Grieken morgen de voorwaarden voor verdere noodsteun verwerpen. Dat zei de Franse minister van Economische Zaken Emmanuel Macron bij de Tourstart in Utrecht.

"Ik ben er volledig van overtuigd dat de Grieken het beste ja kunnen stemmen", zei Macron. "Maar ik denk ook dat er solidariteit moet zijn, ongeacht de uitkomst."

"We moeten onze verantwoordelijkheid nemen en blijven werken aan een nieuw programma voor de Grieken", stelde de minister. "We zijn daarbij niet naïef: er moet eerst duidelijkheid komen over hervormingen en de aanpak van de belastingen. We bieden geen schuldverlichting op voorhand."

Het is volgens Macron vooral noodzakelijk om de angel uit de politieke discussie te halen. Hij voorziet daarbij een belangrijke rol voor de Fransen, als intermediair tussen de Grieken aan de ene kant en Duitsland en de toezichthouders van de instituties aan de andere kant.
Hoe de onderhandelingen volgende week kunnen of zullen verlopen, valt volgens Macron niet te voorspellen. "Daar wil ik niet op vooruitlopen. Maar ik wil ook geen angstgevoelens verder aanjagen. Er moet hoe dan ook een discussie op politiek niveau worden gevoerd. Ik ben redelijk optimistisch."

De Franse minister Macron (l.).Beeld ANP

13u45 - Video: onbesliste Grieken maken het verschil, Greieken massaal op straat voor referendum

13u25 - "Europa kan een Grexit aan"

Europa zal economisch weinig last ondervinden als Griekenland de eurozone verlaat. De gevolgen voor Griekenland zelf zouden daarentegen aanzienlijk erger zijn. Dat heeft de Oostenrijkse minister van Financiën, Hans Jörg Schelling.

"Voor Europa zou het makkelijk economisch te managen zijn. Voor Griekenland zou het echt aanzienlijk dramatischer zijn", aldus de bewindsman in een interview met de Oostenrijkse online krant Die Presse.

Volgens Schelling zou Griekenland in het geval van een Grexit humanitaire hulp nodig hebben. Maar volgens de Oostenrijkse minister is het ook weer niet zo dat Griekenland bij een vertrek uit de eurozone wordt overspoeld door een golf van armoede.

"Er is hier een propaganda-oorlog over gaande. Het is overdreven om te denken dat alle Grieken op straat worden gezet of geen toegang tot medische zorg zullen hebben", zei hij.

12u45 - Staat het leger paraat?

"Het legert garandeert de interne stabiliteit." Met die uitspraak brengt de Griekse minister van Defensie, Panos Kammenos, slechte herinneringen boven bij veel Grieken, zo schrijft De Standaard. De uitspraken zorgen dan ook voor ophef. Kammenos is voorzitter van de Onafhankelijke Grieken, de nationalistische coalitiepartner van Syriza.

Tussen 1967 en 1974 werd Griekenland geleid door een militaire regime, het 'kolonelsregime'.

De burgemeester van Athene, Jorgos Kaminis, verklaarde zich ongerust: "Wat wil die persoon eigenlijk zeggen - dat hij een staatsgreep voorbereidt? En wat bedoelt hij als hij zegt dat het leger klaar staat in geval van interne onrust?"

12u16 - Wie heeft nu gelijk?

Cijfers zouden objectief moeten zijn, maar Griekenland en de rest van de EU pikken eruit wat hen bevalt. Wat klopt er van vijf grote ergernissen? Lees hier het artikel (+): Wat is nu de schuld van wie?

Beeld AP

11u35 - Kiezen tussen pest, cholera of nog veel erger

Of het nu morgen "nai" - ja - of "oxi" - nee - wordt: dat is zelfs niet de vraag die vandaag het sterkst leeft in Athene. Veel belangrijker dan die pyrrusoverwinning voor het ene of het andere kamp: wat brengt maandag, the day after? Vooral daar maken almaar meer Grieken zich grote zorgen om, zo blijkt uit de reportage van onze journalist in Athene (+): de weifelende ja-stemmers, de overtuigde nee-adepten en de grote massa, die het gewoon niet meer weet.

Beeld REUTERS

11u07 - Varoufakis beschuldigt kredietverleners van "terrorisme"

De Griekse minister van Financiën Yanis Varoufakis heeft de kredietverleners van Griekenland beschuldigd van "terrorisme". Hij deed dat in een interview met de Spaanse krant El Mundo, een dag voor het Griekse referendum.

De Grieken moeten zich in een referendum uitspreken over de begrotingsmaatregelen en economische hervormingen die de troika (de Europese Unie, de Europese Centrale Bank en het Internationaal Monetair Fonds) naar voren heeft geschoven in ruil voor vers geld uit het inmiddels verstreken steunprogramma.

In het interview zegt Varoufakis dat 1 biljoen euro verloren gaat als Griekenland crasht. "Wat ze doen met Griekenland heeft een naam: terrorisme", aldus Varoufakis. "Waarom hebben zij ons gedwongen de banken te sluiten? Om mensen bang te maken. En als het gaat om het aanjagen van angst, dan staat dat bekend als terrorisme."

Varoufakis is er nog altijd zeker van dat een nieuwe akkoord kan worden bereikt met de geldschieters (eurolanden en IMF), ook als de Grieken bij het referendum 'nee' zeggen tegen nieuwe hervormingen en bezuinigingen in ruil voor extra steun.

Op de vraag waarom hij daar zo zeker van is, zegt hij: "Omdat er te veel op het spel staat, zowel voor Griekenland als Europa. Als Griekenland crasht gaat 1 biljoen euro verloren. Dat is heel veel geld en ik geloof niet dat Europa zich dat kan veroorloven."

Beeld AP

10u45 - "Grieken begrijpen vraagstelling van referendum niet eens"

Het bepalen van een keuze in het referendum van zondag zal menig Griek hoofdbrekens bezorgen, omdat de tekst met technisch jargon is doorspekt. "De mensen begrijpen de vraagstelling niet eens", zei Giorgios Kaminis, burgemeester van Athene, gisteren tijdens een betoging van voorstanders van samenwerking met Europa.

Naar verluidt kunnen de Grieken in de stembureaus kiezen tussen 'niet mee eens/nee' of 'ja/mee eens'. De volledige tekst van de vraag in het referendum staat niet op het stembiljet. De eerste zin van die tekst luidt: "Moeten we het ontwerpakkoord dat door de Europese Commissie, de Europese Centrale Bank en het Internationaal Monetair Fonds (IMF) in de Eurogroep van 25 juni naar voren is gebracht, accepteren?"

Vicevoorzitter Valdis Dombrovskis van de Europese Commissie noemt de vraagstelling in het referendum feitelijk onjuist. De voorstellen waarover wordt gestemd, verwijzen naar een leningenprogramma dat inmiddels is verlopen. Bovendien was van een akkoord nog helemaal geen sprake toen de Griekse premier Tsipras de volksraadpleging uitschreef, zei Dombrovskis tegen de Duitse krant Die Welt.

Ook onze financiënminister Johan Van Overtveldt (N-VA) benadrukt dat er geen definitief reddingsplan voor de Grieken lag. "Dus weten ook wij eigenlijk niet goed wat de Griekse regering zondag in het referendum zal voorleggen'', zei de minister tegen Radio 1. "We betreuren die onduidelijkheid voor de Griekse bevolking."

Bovendien hebben kopstukken van de Europese Commissie en Tsipras en andere leden van de Griekse regering de conceptvoorstellen niet op dezelfde wijze uitgelegd. Wel is duidelijk dat de geldschieters in ruil voor een nieuwe financiële injectie onder meer een nieuw btw-stelsel van de Grieken eisen. Voor de meeste producten, inclusief restaurants, zou een btw van 23 procent moeten gaan gelden. Ook zou Griekenland de vervroegde pensioenen grotendeels moeten afschaffen en de pensioenleeftijd moeten verhogen naar 67 in 2022. Het IMF heeft Griekenland opgeroepen meer werk te maken van de privatisering van onder meer havens en vliegvelden.

Beeld REUTERS
Beeld REUTERS

10u15 - "Kwaadaardig gerucht over noodplan"

De Griekse minister Yanis Varoufakis van Financiën heeft een bericht dat Griekse spaarders een deel van hun spaargeld verplicht moeten offeren, via Twitter afgedaan als een "kwaadaardig gerucht".

Hij reageerde op berichtgeving door de Financial Times. De Britse zakenkrant meldde op basis van bronnen onder bankiers en zakenmensen dat de Griekse banken noodplannen voorbereiden om het banksysteem overeind te houden. Het afschrijven van 30 procent van spaargeld boven de 8000 euro zou daar onderdeel van zijn.

Eerder gebeurde dat in Cyprus waar rekeninghouders van banken met spaartegoeden boven de 100.000 euro moesten meebetalen aan de financiële redding van de eilandstaat.

De voorzitter van de Griekse bankenvereniging noemde het bericht "volledig ongegrond". Volgens Louka Katseli, die tevens president-commissaris is van de Griekse Nationale Bank, bestaat een dergelijk plan "zelfs niet als oefening op papier."

De banken in Griekenland zijn sinds maandag gesloten. Griekse rekeninghouders mogen per dag maximaal 60 euro per dag pinnen. Internationale betalingen via Griekse banken en overboekingen naar het buitenland zijn voorlopig verboden.

De Grieken gaan morgen naar de stembus voor een referendum over de vraag of ze voor of tegen nieuwe hervormingen zijn in ruil voor extra steun van de geldschieters. Of de banken weer open kunnen, lijkt af te hangen van de uitslag van de volksraadpleging.

Yanis Varoufakis.Beeld AFP

10u00 - Grieken zijn verdeeld

Gisterenavond vonden in Athene twee grote betogingen plaats, eentje voor een Grieks "nee" bij het referendum, eentje voor een Grieks "ja". Afgaande op de opkomst bij de betogingen stevent Hellas morgen op een verwerping van het "Europese dictaat": de "ja"-betoging telde 20.000 deelnemers, de "nee"-betoging 25.000, onder wie premier Alexis Tsipras. "Wat er zondag ook gebeurt, dit is een viering van de democratie", sprak hij het volk toe.

"Laten we een trots 'nee' zeggen tegen ultimatums en tegen degenen die ons chanteren", aldus Tsipras. Hij kreeg bijval van de menigte, die "Ochi, ochi, ochi" ("Nee, nee, nee") scandeerde.

Op de "nee"-betoging maakte ook de Griekse minister van Financiën Varoufakis zijn opwachting. Hij en Tsipras konden volgens Filip Michiels, onze journalist ter plaatse, op een enthousiast onthaal rekenen.

De Atheense burgemeester George Kaminis was dan weer aanwezig bij een demonstratie van voorstanders. Hij beschuldigt de Griekse regering van leugens en bedrog. "Ze zeggen dat ze binnen 24 uur overeenstemming kunnen bereiken, terwijl niemand met ze praat", zo vertelt hij de menigte.

Premier Tsipras voor duizenden 'nee'-stemmers in Athene.Beeld AFP
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234