Dinsdag 22/06/2021

Terugkeer van een overlever

Charles Gayle (72) zwierf decennialang als godvergeten straatmuzikant door New York. Maar hij is nu al 20 jaar 'gerehabiliteerd', zowat even lang als zijn donkere periode heeft geduurd. En dat zonder de minste toegeving te doen.

Met de titel van zijn nieuwste plaat (Streets) en de coverfoto (clown met tenorsax in de hand) verwijst Gayle expliciet naar die armlastige tijd tussen 1970 en 1990, toen hij verkleed als clown de rauwste freejazz speelde in de metro van New York. Voor hem was het een manier om zijn trots te bewaren. Hij wilde wel zijn façade decoreren, maar niet zijn klank, niet zijn muziek. Freejazz was in die tijd niet koosjer meer, het publiek had afgehaakt en danste vrolijk met de fusion mee, vaak nog natrappend dat de New Thing ontaard was in een potje theatraal getoeter zonder body. En na de fusion kwam de restauratie, ook al geen vrolijke tijd voor dwarse geesten.

De losgeslagen vogel Gayle werd in de jaren 90 weer in de armen gesloten door de jonge generatie van de Knitting Factory, toen nog een morsige club in Houston Street. De bende rond John Zorn lustte wel pap van de durf en het lef van Gayle, zijn compromisloosheid, de brutale smoel van zijn klank. Niets scheen te kloppen aan wat Gayle deed: een ontzettend ruwe klank, een hikkend en hinnikend ritme, een onvaste toon. Velen twijfelden (wellicht ook nu nog) aan zijn kunnen. In die zin is hij vergelijkbaar met een Joe Maneri (1927-2009), die andere saxofonist die zelfs de welwillendste oren bleef tergen.

Eén element is al die jaren systematisch onder de mat geveegd: de muziek van Gayle had en heeft erg diepe wortels. De Black Church en de brede Afro-Amerikaanse cultuur galmen door zijn tenorsax, net zoals dat het geval was bij Albert Ayler, John Coltrane, Sam Rivers, Archie Shepp, Roscoe Mitchell, Joseph Jarman en noem maar op. Luisteraars die daarop focussen, horen iets dat verder gaat en dieper graaft dan 'slechtemanierenmuziek'.

Toch heeft Gayle voor velen pas echte geloofsbrieven aangereikt toen hij zijn saxofoon achterwege liet om piano te spelen. Tot ieders verbazing bezat hij een bijzonder goede techniek, beheerste hij het bebopidioom perfect en kon hij een heel geloofwaardig en persoonlijk verhaal neerzetten. Die opnamen zijn gefundenes fressen voor een rondje 'blinddoeken', met groot gemak krijg je de kenner op de knieën.

Met Streets pikt hij nu toch weer aan bij zijn oude verhaal. De klank is nog intact, het vuur ook. De ritmesectie wordt gevormd door de oude strijdmakkers Larry Roland (bas) en Michael T.A. Thompson (drums). Ze zijn wat minder bekend maar ze doen het uitstekend. Alle remmen los, straks in Heist-op-den-Berg.

Didier Wijnants

Charles Gayle Trio, Streets (Northern-Spy/Instantjazz). Gayle speelt op 4 februari in Heist-op-den-Berg (hnita.wordpress.com)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234