Zondag 31/05/2020

Terug naar Oosterdonk in India

film

girish kasaravalli maakt met 'dweepa' een film over een schiereiland dat zal overstromen door de bouw van een dam

Naast een keur van recente films uit alle windstreken werden op het voorbije filmfestival in Rotterdam drie filmmakers bedacht met een focus op hun werk. Eén van hen is Girish Kasaravalli, die met lange tussenpozen sinds 1977 aan een indrukwekkend oeuvre bouwt. Zijn laatste film, Dweepa, gaat over een schiereiland dat onder water zal komen te staan door de bouw van een dam. Oosterdonk revisited.

Rotterdam

Van onze medewerker

Ludo Wijnen

Elk jaar zorgt Rotterdam voor een bizarre rage. Ook nu weer. Mensen die het hele jaar door haast geen voet in een bioscoop zetten, zien er dagenlang de ene film na de andere. Het uitgebreide aanbod bevatte weer heel wat wereldpremières, waaronder de schitterende IJslandse film Noi Albinoi. Het zal ook nog eventjes duren voor het verpletterende Cidade de deus en het ontroerende Historias minimas in ons land te zien zullen zijn. Zaterdag sloot het schildersportret Chihwaseon van de Koreaan Im Kwon Taek, dat tevens de UFK-prijs toebedeeld kreeg, het festival af.

Drie filmmakers werden bedacht met een focus op hun werk. Girish Kasaravalli was een van hen. Zijn laatste film, Dweepa, over een schiereiland dat onder water dreigt te verdwijnen door de bouw van een dam, doet meteen denken aan de onvolprezen Belgische tv-serie Terug naar Oosterdonk. Er was ook nog een andere film in de Tiger Awards-competitie, The Story Tellers, waarin damwerken hetzelfde veroorzaken in de Argentijnse Javé-vallei. Er is één groot verschil: zowel de Javé-vallei als Oosterdonk verdwijnen helemaal onder het zand of het water. In het oogstrelende Dweepa mogen de hoofdpersonages nog hoop koesteren. De bewoners worden bovendien door de overheid uitbetaald om hun huis te verlaten.

Girish Kasaravalli: "De novelle waarop de film gebaseerd is, loopt ook tragisch af. Maar ik was niet ingenomen met dat einde. Ik was meer geïnteresseerd in de manier waarop de personages zich in leven weten te houden. Hoe ze zich tegen dat noodlot te weer stellen. De jonge vrouw Nagi laat zich niet intimideren door de toekomst en is evenmin gevangen door het verleden. Ze leeft in het heden en probeert daarvan het beste te maken. Haar man stelt zijn vertrouwen in de spirituele rituelen van zijn vader. Maar door de beslissing van de overheid, die hen wordt opgedrongen, heeft hij het gevoel nutteloos te zijn. De ironie is dat hij vervolgens ook zijn eigen gezin zijn keuzes opdringt, terwijl hij zichzelf steeds meer terugtrekt in zijn schelp."

Ironie speelt een belangrijke rol, waarvan sommige facetten zo subtiel en cultuureigen zijn dat ze aan de westerse kijker kunnen voorbijgaan. Zo heet de neef, die bij het gezin komt inwonen en zijn diensten aanbiedt, Krisjna. "Krisjna is in de Indiase mythologie de naam van een godheid die vrouwelijke personages ter hulp snelt. Hier redt het vrouwelijke personage zichzelf", verduidelijkt Kasaravalli. Daarnaast wordt er gebruik gemaakt van tussentitels die wellicht enige verklaring behoeven.

Kasaravalli: "Het verhaal speelt zich af in een landbouwgemeenschap. De kalender van die cultuur is gebaseerd op de regenval. Al hun activiteiten zijn daarrond opgebouwd. Al generaties lang volgens ze die tabel. Omdat ze kunnen lezen noch schrijven is die cyclus vastgelegd in een meditatieve aaneenrijging van spreekwoorden. Het zijn die spreekwoorden die ik opgenomen heb in de tussentitels. De ironie is natuurlijk dat het regenwater in de loop van de film overstroomt door damwater, terwijl de traditionele mannen dat niet willen of kunnen zien. Zij sussen zichzelf met kennis die is achterhaald. 'Dit is damwater', zegt Krisjna, die het onderscheid wel kan maken, 'het zal niet luisteren naar uw fraaie spreekwoorden'." Dweepa kent heel wat aantrekkingskracht door de actrice Soundarya, een plaatselijke ster die Nagi speelt en de film produceerde. Ondanks haar sterke vertolking is het toch vooral de fotografie van Ramachandra, waarin voortdurend de regen neergutst, die op het netvlies blijft plakken. Kasaravalli: "Het was niet eenvoudig om de juiste hoeveelheid regen in beeld te krijgen. We hebben in een gebied gefilmd waar we konden rekenen op natuurlijke regenval, maar die werd meestal met waterspuiten aangevuld om de juiste densiteit te krijgen. Daarnaast wilden we ook de juiste kleurtint in de lucht hebben, die mocht niet te helder zijn. De sfeerschepping van de aanhoudende regen was voor dit project even belangrijk als de plot. De kijker moet het gevoel krijgen dat de wereld van de hoofdpersonages voortdurend onder water kan lopen. Het is een natuurlijke bedreiging die voelbaar moet zijn om het sociaal-politieke drama een kosmische dimensie te geven."

Tot slot nog een woordje over de Indiase filmindustrie en zijn eigen werk. Kasaravalli: "Dit was de duurste film die ik ooit gemaakt heb maar in verhouding tot de grote Indiase spektakelproducties kostte het slechts een schijntje. In zo'n film zou heel mijn budget wellicht in één extravagant zang- en dansnummer opgesoupeerd kunnen worden. Ik heb het niet zo begrepen op de films die nu in dat genre gemaakt worden. Dat ligt niet aan het genre maar wel aan de filosofie en de politiek die nu achter die producties verscholen ligt. De Indiase filmindustrie moet zich vrijmaken van een aantal geijkte formules die een achterhaalde boodschap bevatten. Ik denk daarbij aan de modellen van Hollywood, Bollywood, en de populaire film die we achter ons moeten kunnen laten.

"Ik heb me daar zelf vanaf mijn eerste film (The Ritual, ook in de focus) tegen afgezet. Het zorgde voor een eerste succes, dat me tien jaar achtervolgde voor ik weer iets kon afleveren dat een gelijkaardige impact had (The Story Of Tabara). Ik neem mijn tijd om mijn projecten af te werken en maak gemiddeld één film om de vijf jaar. Omdat ik beperkt ben in middelen moet ik op voorhand precies weten hoe en waaraan ik begin. Er is immers geen financiële ruimte om halverwege het roer om te gooien of om al te kwistig te zijn met de filmband. Daarnaast evalueer ik mezelf ook telkens opnieuw na een vorig project en ga ik na in hoeverre ik in mijn doelstellingen geslaagd ben. Een volgende film is altijd een respons op de vorige. Dat me in Rotterdam deze eer te beurt valt, voel ik op dit ogenblik als een extra last. Iemand zei me zelfs dat hij Dweepa de bijna perfecte film vond. Los van het feit dat ik niet in een perfecte film geloof, zorgt dat wel voor enige druk. Maar ik veronderstel dat ik dat over een paar weken of maanden wel weer naast me neer kan leggen. Ik spiegel me aan het hoofdpersonage Nagi: niet de toekomst of het verleden, maar het heden is belangrijk."

'Er is geen financiële ruimte om halverwege het roer om te gooien of om al te kwistig te zijn met de filmband'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234