Dinsdag 22/10/2019

aanslag barcelona

Terreurimam bezocht familie van IS-strijders in Marokko. Deed hij dat ook in ons land?

Imam Es Satty stierf bij een explosie in een huis in Alcanar. Beeld AP

Steunde Abdelbaki Es Satty, de spilfiguur achter de aanslagen in Barcelona en Cambrils, op een uitgebreid netwerk of niet? In juli zocht de imam IS-contacten op in Marokko. Deed hij hetzelfde tijdens zijn bezoeken aan ons land?

Tijdens een reis naar zijn thuisland Marokko eind juli ontmoette Es Satty, het vermoedelijke brein achter de Catalaanse terreurcel, een familie met banden met Islamitische Staat. Dat heeft het Marokkaanse gerecht bekendgemaakt. Es Satty ging op 27 juli op bezoek bij de familie Stitou. Hij werd gezien in het gezelschap van Abdurrahim Stitou, een twintiger van wie twee broers zich aansloten bij IS in Syrië en Irak. Een van hen is ondertussen wellicht overleden. IS brengt vaak boodschappen over via naasten van strijders.

De Marokkaanse politie pakte Abdurrahim Stitou op zaterdag 30 juli op, maar hij mocht diezelfde avond alweer beschikken. Volgens de Spaanse krant El Pais wegens een gebrek aan bewijzen. Op 9 augustus keerde Es Satty terug naar Spanje. Daar verbleef hij nog enkele weken om de aanslagen in Barcelona en Cambrils voor te bereiden, samen met elf jongemannen die hij op het pad van de jihad had gebracht. Uiteindelijk maakte Es Satty de aanslagen op 17 augustus zelf niet mee. Hij stierf een dag eerder, bij een ontploffing in een huis in de badplaats Alcanar.

België

De nieuwe informatie vanuit Marokko is ook van belang voor de Belgische veiligheidsdiensten. Zoals vorige week bekend raakte, verbleef Es Satty begin vorig jaar verschillende maanden in ons land. De imam bood zich toen aan bij moskee Youssef in Diegem, maar werd daar geweigerd omdat hij radicale standpunten innam. Volgens politiebronnen keerde Es Satty daarna echter nog terug naar ons land, mogelijk zelfs nog in juni van dit jaar. De veiligheidsdiensten doen er nu alles aan om te achterhalen of dit klopt, en met wie hij hier dan mogelijk contact had.

"We weten niet precies wat die imam hier heeft gedaan", klinkt het bij Binnenlandse Zaken. "Er zijn nog geen bewijzen dat hij hier jongeren heeft geronseld of contacten had in jihadistische kringen. Maar we onderzoeken dit nader."

"Als Es Satty in juni in België was, dan moet je geen terreurspecialist zijn om te beseffen dat hij toen al concrete plannen voor een aanslag had", reageert een politiebron. "Dat betekent dat er hier misschien handlangers van Es Satty rondlopen, mensen die wisten van de aanslagen in Barcelona. Als dit het geval is, dan moeten we die zo snel mogelijk opsporen. Ze kunnen gevaarlijk zijn. En ze kunnen ons op weg zetten om de nog bestaande terreurnetwerken te ontmantelen."

Direct contact

Rechtstreekse contacten, zoals tussen Es Satty en de familie Stitou, kunnen ook helpen om meer te weten te komen over het moment van de radicalisering van de imam. Onderzoekers gaan er steeds meer vanuit dat radicalisering vooral via direct, menselijk contact loopt, eerder dan via internet of sociale media, zoals aanvankelijk werd beklemtoond. Peter Neumann, een radicaliseringsexpert aan King's College in Londen stelde eerder in interviews over zijn onderzoek: "Ongeveer twee derde van de Britten die naar Syrië zijn afgereisd, kenden elkaar al. Ze hadden hechte vriendschappen met strijders en eenmaal in Syrië werden ze hartelijk onthaald."

Het belang van direct contact verklaart ook waarom er lokale clusters van Syriëgangers zijn, zoals in Vilvoorde of Sint-Jans-Molenbeek, een fenomeen dat met internet niet te verklaren valt. Ook recent onderzoek van het koninklijk instituut Elcano in Madrid benadrukt het belang van lokale netwerken. 87 procent van wie in Spanje werd gearresteerd voor jihadisme bleek geradicaliseerd te zijn via directe, menselijke contacten. 13 procent gaf aan op zichzelf geradicaliseerd te zijn.

Imam Abdelbaki Es Satty. Beeld RV

Bij Es Satty wordt daarvoor tot nu toe vooral gekeken naar de periode waarin hij in de gevangenis van Castellón zat voor drugssmokkel. Aangenomen wordt dat hij er kennismaakte met Rachid Aglif, bijgenaamd 'El Conejo' (het konijn), een extremist die betrokken was bij de dodelijke bomaanslagen in Madrid in 2004.

Uit een interne nota van het Spaanse gevangeniswezen die uitlekte in de Spaanse krant El Mundo blijkt nu dat Es Satty er is onderzocht voor radicalisering. Hij kwam binnen in de gevangenis onder een normaal regime, maar werd gaandeweg ondergebracht in categorie C, die is voorbehouden om gedetineerden te testen op sporen van radicalisering. Es Satty slaagde voor de tests en werd bijgevolg - terecht of onterecht - nooit geclassificeerd als een 'gevaarlijke, salafistische of radicale' gevangene.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234