Donderdag 20/06/2019

Terreur gijzelt ook onze filmindustrie

Het zijn spannende tijden voor spannende films en series in België. Antiterreurmaatregelen maken het dezer dagen almaar moeilijker om locaties te gebruiken en scènes te filmen. En de burgers denken bij schietpartijen en arrestaties in de straat niet meteen aan filmopnamen.

Op de persconferentie van De premier, de actiethriller van Erik Van Looy, verkondigde Kamervoorzitter Siegfried Bracke nog trots dat het 25 jaar geleden was dat een Vlaamse filmregisseur nog in het federaal parlement gedraaid had. Om te beklemtonen dat het hier een buitengewoon voorrecht betrof. Nu is het hopen dat die plannen kunnen doorgaan.

Een groot deel van de opnamen van De premier speelt zich in Brussel af, maar op draaidag 1 stond Erik Van Looy woensdag met zijn ploeg in Charleroi en draaide hij op locaties waar hij alles onder controle had. Producente Hilde Delaere bevond zich op het moment van de aanslagen toevallig in Melsbroek om er de praktische en veiligheidsvoorschriften te bespreken van de scène waarbij de Air Force 1 op de militaire luchthaven moet landen. "Het voelde wat ongepast aan om daar toen lang over door te bomen", zegt ze, maar ze gaat er wel van uit dat de scène gefilmd zal kunnen worden zoals gepland. "Tenzij maatregelen van bovenaf het zouden verhinderen."

De premier is een actiethriller die volledig om terreur draait. Er zijn dus nogal wat actiescènes voorzien. Het is bang afwachten of die gedraaid zullen kunnen worden. Maar intussen is het terreurniveau gezakt naar 3. Vanaf deze week begint Van Looy wel in Brussel te draaien. "Intussen weten we dat de autoriteiten, zoals in andere bedrijfsvakken, er alles aan doen om de bedrijvigheden te laten doorgaan zoals die gepland waren, rekening houdend met de terreurdreiging 3. Maar die was er ook op het moment dat al onze aanvragen zijn gebeurd. Ik denk dat de focus van de politie nu vooral ligt op sportevenementen of andere happenings waar heel veel volk bijeen komt. Zolang wij geen grote hinder veroorzaken en niet op gevoelige plekken komen, verwacht ik geen probleem.

"Ik lees vandaag ook dat de MIVB uit respect voor de slachtoffers alle filmopnamen in de metro verbiedt. Alle begrip daarvoor, maar tot ons grote geluk hebben wij geen achtervolgingen in de metro gepland toen we onze planning opmaakten. En toevallig hebben we de eerste dagen geen scènes gepland waarbij we met wapens de straat opkomen of waar we hinder zouden kunnen veroorzaken. Het beperkt zich tot straten afzetten. En voor de scènes die volgen weten we dat al onze aanvragen voorlopig goedgekeurd blijven en niet herroepen zijn", aldus nog Delaere.

Strengere regels

Van Looy is niet de enige die zich zorgen moet maken. Nabil Ben Yadir, maker van onder meer Les barons, draait momenteel de film Dode hoek. Een verhaal over een politieagent en een bepaald onderzoek dat escaleert. Verwacht criminaliteit, corruptie, explosies en geweld. Nabil Ben Yadir is nu nog aan de slag in Charleroi, maar draait binnenkort met onder meer Peter Van Den Begin en Jan Decleir in Antwerpen.

Peter Bouckaert, de producer van de film, werkt al samen met de politie en het leger van de tijd van Flikken en Windkracht 10. "In België kunnen we geen helikopters huren voor opnamen. Daar hebben we de budgetten niet voor. Dus hang je af van een soort goodwill. Pas op, de regels zijn strenger geworden. Veel politiediensten rekenen kosten aan voor hun prestaties: overuren, het gebruik van het materiaal en zo. Maar je blijft afhangen van de omstandigheden. Voor Dode hoek hebben wij een aantal combi's nodig en mensen in uniform, zowel voor in Charlerloi als Antwerpen. Er is een aantal toezeggingen gebeurd en er is een bezorgdheid dat die niet zouden kunnen doorgaan."

Toen Nathalie Teirlinck in december haar Tonic Immobility aan het draaien was, zag ze Brussel na de aanslagen in Parijs in een lockdown gaan en kon ze meteen de geplande metroscènes vergeten. "We hoopten die achteraf nog te kunnen draaien," zegt producer Bart Van Langendonck, "maar we kregen geen vergunning meer. Nu speelt die scène zich af op de tram. Bovengronds."

Van Langendonck weet wel wat over draaien in moeilijke omstandigheden. Hij produceerde ook The Land of the Enlightened, de documentaire die Pieter-Jan De Pue in Afghanistan draaide. En na Rundskop produceert hij ook Le fidel, de nieuwe film van Michael Roskam, opnieuw een misdaadfilm waarin er heel wat geschoten en geknald zal worden. De opnamen beginnen op 24 april. Maar Van Langendonck verwacht geen grote problemen.

"Omdat we in Brussel geen zware scènes met wapens hebben gepland. De meeste van die scènes worden buiten Brussel gedraaid. Maar gemakkelijker zal het er niet op worden. Zoveel is duidelijk. Als we zaken willen draaien waarvoor we geen toestemming krijgen, dan zullen we alternatieven moeten zoeken. Dat zijn we gewoon. Dat doen we constant. Dat heet: creatief zijn. Bij iedere film die je maakt zijn er dingen die je niet kunt doen zoals je had gehoopt."

Maarten Moerkerke is in Aalst al een tijdje de VTM-serie 13 Geboden aan het draaien, met Dirk Van Dijck en Marie Vinck in de hoofdrollen. Producer is Dirk Impens voor productiehuis Menuet. "Het is de tweede keer dat ik het meemaak", zegt Impens. "Na de aanslagen op Charlie Hebdo hadden we bij de opnamen van Belgica, de film van Felix Van Groeningen, een scène met een buitenwipper gepland waarbij buiten op straat geschoten zou worden, maar opeens kon dat niet meer. En dus hebben we die scène moeten aanpassen.

"En nu dinsdag hadden we op de Parklaan in Aalst een scène moeten draaien met politiebijstand. Uiteraard hadden die mannen ander werk te doen. Woensdagavond zouden we een gevecht draaien met een bende Marokkanen. Ook dat hebben we geschrapt. Toen men belde uit Aalst dat we niet konden draaien, was ik geneigd om te zeggen: 'Wees blij dat er geen ergere dingen gebeuren.' Opeens lijkt het allemaal zo triviaal waar je mee bezig bent."

Ook Peter Bouckaert heeft eerder al scènes moeten schrappen wegens verhoogde veiligheidsmaatregelen. "Voor De Ridder zouden we een slotscène draaien in de haven van Gent. Maar het was toen alarmfase 4 en we hebben niet kunnen draaien." Bouckaert heeft echt de indruk dat de realiteit de fictie heeft ingehaald. "De wereld is veranderd. Toen we enkele jaren geleden aan de opnamen van De Bunker begonnen, een serie over de staatsveiligheid waarin we ons baseerden op waargebeurde verhalen, hadden we het over wapenhandel rond Antwerpen, over drugstrafieken die dienen om het terrorisme te financieren en over geradicaliseerde jongeren die uit Syrië terugkeerden. Onderwerpen die toen nog geen topics waren in het journaal. Als we toen filmden in de straten en er werd geschoten, zag je mensen eens omkijken en denken: er wordt gefilmd. Maar na de aanslag op Charlie Hebdo sloeg de sfeer compleet om. Als ze nu horen schieten, denken mensen meteen aan terreur.

"Die week van Charlie Hebdo waren wij net van plan om een terroristische aanslag in een moskee in Antwerpen te filmen. Alles was mooi voorbereid. Maar opeens was er die aanslag en figuranten belden af omdat ze schrik hadden, bepaalde acteurs wilden liever niet meer een extremist spelen en meer van die toestanden. Je ziet dat mensen fictie met werkelijkheid gaan verwarren.

"Tijdens diezelfde opnamen filmden we ook in het station van Antwerpen en hadden daarvoor speciaal een perron laten afzetten. Het was een scène waarbij een voortvluchtige hardhandig door een speciaal interventieteam werd ingerekend. Bleek dat iemand van op een aanpalend perron de scène had gefilmd en die op het internet had gezet. De beelden stonden tegen 's avonds op tal van sites. Slechts één journalist belde me op om even te checken of wij niet aan het draaien waren in het station en of die beelden misschien van ons waren."

"Toch mogen we niet toegeven," vindt Bouckaert. "Niet inbinden. Oké, we moeten rekening houden met de omstandigheden. Maar we moeten blijven draaien. En ons niet laten censureren. Als wij niet meer in staat om fictie te maken en via fictie dingen te vertellen die een relevantie hebben, dan geven we voor een stuk toe aan het terrorisme. De terreur waar we momenteel in leven is heel interessant om daar boeiende verhalen mee te vertellen die verteld moeten worden."

Schieten zonder knallen

Maar zij die ze willen vertellen, moeten hier geraken. En hier willen blijven. Het Festival van de Fantastische Film stuurde woensdag meteen een communiqué rond om te laten weten dat het festival in de Bozar op 29 maart gewoon doorgaat. Horror hoort op het witte doek thuis, niet in de realiteit. Maar tegelijk voegde de organisatie eraan toe dat centrale gast Kevin Smith zijn bezoek aan het festival had gecanceld. En er zouden de komende dagen, weken en maanden wel eens meer filmmensen kunnen zijn, die voor hun filmactiveiten veiliger bestemmingen kiezen.

Na de aanslagen in Parijs werd er ook even gevreesd dat de Franse hoofdstad niet langer zou kunnen als filmlocatie. In vakbladen werd toen bericht dat actiefilms voortaan niet meer zouden kunnen in Parijs. Maar de Franse filmwereld haastte zich om dat recht te zetten. "De eerste week na de aanvallen werden alle opnamen gestaakt, maar een week later kon iedereen weer aan de slag", meldt Melancie Chebance van Film France. "Er zijn verhoogde veiligheidsvoorschriften, maar alle opnamen gaan weer door zoals voorheen."

En zelfs het ministerie van Defensie wachtte niet lang om te melden dat de filmwereld net als voorheen in kazernes terecht kon voor opnamen en dat soldaten ter beschikking bleven voor assistentie en advies bij het gebruik van wapens en ander militair materiaal. Het enige verschil is dat er meer buurten en gebouwen zijn die niet meer gefilmd kunnen worden. Aan The Hollywood Reporter vertelde een politieagent dat filmen voor een bank of een ambassade niet meer kan. En geweren mogen niet meer knallen tijdens de opnamen. De klank moet er achteraf aan toegevoegd worden.

No-gozone Brussel

Ons land heeft de laatste jaren een reputatie opgebouwd als filmland. Aan de lopende band blijven we hier uitstekende films en series maken die in het buitenland almaar meer afnemers vinden. En ook grote buitenlandse producties komen graag draaien in ons land. Er zijn de aanlokkelijke taxshelter-maatregelen en het bekwame personeel.

Eurydice Gysel van Czar, die eerder The White Queen naar hier haalde, en momenteel het tweede seizoen van die andere Britse topserie The Missing helpt produceren in België, vreest dat buitenlandse producenten in de toekomst wel eens twee keer zouden kunnen gaan denken voor ze hier nog komen draaien. De ploeg van The Missing 2 is momenteel in Gent, Grimbergen en Braine L'Alleud aan de slag, en kan gewoon blijven werken, maar volgende week moeten ze draaien met politie en is het bang afwachten of die mensen aanwezig zullen kunnen zijn. Is het nu nog de vraag of de buitenlandse medewerkers wel tijdig in ons land geraken, straks moeten we ons afvragen of ze nog naar hier willen komen.

"Voor veel producenten is België na de aanslagen in Frankrijk een no-gozone", denkt Gysel. "Veel van de slachtoffers in de Bataclan kwamen uit de reclamewereld. En toen al voelden we dat Brussel geen leuke bestemming voor hen was. En het zal er met de nieuwe aanslagen niet op verbeteren. We hadden een Franse opdracht voor volgende week, en die is intussen al geschrapt. Ze komen niet meer naar Brussel."

Hilde Delaere heeft nog niet dat probleem. Adam Godley, de Britse acteur die dit weekend uit Los Angeles moet komen voor opnamen van De premier, liet dinsdag al weten dat hij er zeker zou zijn. "Hij stuurde ons meteen een lieve mail om te horen hoe het met ons was. Terwijl ik verwacht had dat hij om uitstel zou vragen. Want er is een negatief reisadvies voor mensen die hierheen reizen vanuit Londen. Maar we hebben tot nu toe geen enkele afzegging van mensen die hier moeten zijn. Vorige week woensdag hadden we een acteur die uit Londen naar hier is gekomen om opnamen te doen, een paar uur nadat zijn vrouw van hun kindje was bevallen."

Maar er zijn wel mensen die hier liever niet zouden zijn. Op de set van Brussel bijvoorbeeld, een serie geschreven door Leon De Winter, die Delaere coproduceert met het Nederlandse Endemol Shine. De Winter wou Brussel als decor voor een verhaal "over de botsing tussen de machtigen en onmachtigen tegen een decor van een stad die zindert van spanningen", zo zei hij zelf. Meer spanning kun je niet hebben dan in Brussel. "Maar als mensen op de set voortdurend telefoontjes krijgen van ongeruste familieleden thuis, dan krijg je stress. Maar je voelt wel dat mensen geraakt zijn in hun gevoel van veiligheid. Ik denk dat de emotionele impact van de gebeurtenissen ook niet te onderschatten valt", besluit Delaere. Maar ze zal wel iets verzinnen. Dat doen die mensen altijd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden