Woensdag 01/02/2023

AchtergrondTempeliers

Tempeliersordes in opmars in Vlaanderen: inzamelen voor de armen, of extreemrechts in witte gewaden?

Spaanse tempeliers tijdens een van hun bijeenkomsten.  Beeld rv
Spaanse tempeliers tijdens een van hun bijeenkomsten.Beeld rv

In heel Vlaanderen komen tempeliers samen op geheime kapittels, in witte gewaden met rood kruis. De afgelopen jaren ontstonden verschillende ordes. Voor de ene een goed doel, voor de ander ‘een strijd tegen de islam en voor het zuiver houden van de witte, christelijke beschaving’. Ook Jürgen Conings was een tempelier.

Bruno Struys

Op het WK in Qatar leidden verschillende kledijvoorschriften al tot controverse, maar de meest gedeelde video is die van enkele Engelsen die het stadion niet binnen mogen vanwege hun vestimentaire keuze. Ze zijn uitgedost als kruisvaarders of tempeliers, vals zwaard en schild inbegrepen.

Voor de ene groep is het incident een toonbeeld van de intolerantie op het WK. “In plaatsen zoals Qatar beseffen ze niet dat fans de essentie van het voetbal zijn”, zei een van de Engelse fans in maliënkolder in een tv-interview. Voor de ander zijn deze fans net het toppunt van de arrogantie en wansmaak van de westerling. “Moraliseren over Qatar terwijl je naar het Midden-Oosten reist verkleed als een kruisvaarder”, vatte Ishaan Tharoor, columnist bij The Washington Post, het samen.

De kruisvaarders, en de tempeliers in het bijzonder, beleven een revival, en dan hebben we het niet over een verkleedpartijtje in een voetbalstadion. Het gaat ook niet over re-enactmentgroepen zoals de onlangs opgerichte vzw Milites Templi uit Zwijndrecht. Nee, in drie jaar tijd is er in Vlaanderen een kluwen ontstaan van groepen die zich als tempeliersorde registreren in het Staatsblad.

“Onze hoofdtaak is het in ere houden van de orde, en dat doen we met dezelfde cultus als 900 jaar geleden”, zegt Yannic Elias, hoofd van het prioraat Brugensis Vlaanderen. “Om de zoveel tijd hebben we een kapittel, met de typische rituelen.”

Op zo’n kapittelvergadering komen ze samen, soms gekleed in toga, met het typische rode tempelierskruis op de borst en de mantel over de schouders. Brugensis Vlaanderen is de Vlaamse tak van een internationale koepel die in meer dan veertig landen actief is. Officieel bestaat de tempeliersorde nochtans niet meer, sinds de paus begin 14de eeuw de orde ontbond en liet vervolgen. Het was oorspronkelijk een orde van monniken, die tegelijk ook ridder waren en de pelgrims op weg naar Jeruzalem moesten beschermen.

Yannic Elias, hoofd van het prioraat Brugensis Vlaanderen. Beeld RV
Yannic Elias, hoofd van het prioraat Brugensis Vlaanderen.Beeld RV

Onverschrokken kruisvaarders

De laatste grootmeester, of leider van de orde, eindigde in 1314 op de brandstapel. De vervolgingen vonden plaats onder de Franse koning Filips de Schone, die de tempeliers beschuldigde van ketterij en hen door martelpraktijken tot bekentenissen dwong. Net die beschuldigingen van geheime rituelen en het plotse einde werkten vanaf de 19de eeuw mythevorming in de hand.

“De tempeliers hadden al de reputatie de meest fervente en onverschrokken kruisvaarders te zijn, en daarna is dat beeld enkel verder geromantiseerd”, zegt arabist Pieter Van Ostaeyen, die ooit een masterproef schreef over de beeldvorming van de tempeliers.

Zo ontstonden opnieuw ordes die beweerden dat de tempeliers altijd in het geheim bleven bestaan. Het zijn uitgesproken christelijke groepen, met rangen zoals in een leger: novicen kunnen ridder en officier worden en verder doorgroeien.

De tempeliers werden ook wel de orde van de arme ridders genoemd, door de gelofte van armoede die ze oorspronkelijk aflegden. Hun zegel toont daarom een paard met twee ridders op de rug. Behalve op onderzoek naar de geschiedenis van de tempeliers focust Brugensis Vlaanderen daarom op het inzamelen van goederen voor mensen in nood.

“Op dit moment hebben we honderd zakken met snoepgoed klaarstaan om kinderen een mooi sinterklaasfeest te bezorgen, maar we zamelden ook al kleren in voor de vzw Moeders voor Moeders, en brachten in het voorjaar verschillende vrachtwagens met hulpgoederen naar Oekraïne", vertelt prior Yannic Elias. Hij bundelt daarvoor geregeld de krachten met andere ordes, zoals Orden Templari Auxilia Civilae (O.T.A.C.), een orde uit de Brusselse rand.

Een bijeenkomst van OTAC met prioraat Brugensis Vlaanderen. Beeld Facebook OTAC
Een bijeenkomst van OTAC met prioraat Brugensis Vlaanderen.Beeld Facebook OTAC

De grootmeester van O.T.A.C. is Bob Wellens. Hij is ook provinciaal voorzitter van de Vlaamse Volksbeweging én voorzitter van de werkgroep Kesterheide, die vrijwillig het praalgraf onderhoudt van Staf De Clercq, een Vlaams-nationalistische leider die collaboreerde met de nazi’s. Met zijn tempeliersorde wil Wellens zich niet voor de Vlaamse beweging inzetten, maar voor hulpbehoevenden. Eind oktober sloot hij een samenwerkingsovereenkomst af met het OCMW van de gemeente Dilbeek.

“Samen met andere ordes voorzien we bijvoorbeeld elke maand in voedsel voor 2.500 families via de overschotten van bedrijven”, zegt Wellens. “Wij zijn apolitiek en een puur charitatieve organisatie.”

Op zijn Facebook-pagina deelt Wellens afbeeldingen van tempeliers die ten strijde trekken tegen moslims, met opschriften als ‘Verdedig Europa’. O.T.A.C. en Brugensis Vlaanderen willen expliciet de christelijke cultuur bewaren, maar verder houden ze zich naar eigen zeggen op de vlakte over politiek.

“Dat is het verkeerde met de groepen die als paddenstoelen uit de grond zijn geschoten en ons imago bevuilen”, zegt Elias. “Als een ridder zich bij ons profileert als extreemrechts, of het nu in de orde is of daarbuiten, bijvoorbeeld door een nazigroet op sociale media, dan krijgt die de deur gewezen. Onze vorige prior hebben we eruit gegooid omdat hij banden smeedde met een extreemrechtse tempeliersgroep uit de omgeving van Kortrijk.”

'Om te dienen', O.T.A.C. vzw. Beeld RV
'Om te dienen', O.T.A.C. vzw.Beeld RV

Ten strijde

Elias wil geen namen noemen, maar uit berichten op Facebook valt af te leiden dat het gaat om een lokale afdeling in Kortrijk van de zogeheten Vlaamse Tempeliers Orde (VTO). “Wij screenen de mensen die zich bij ons aandienen en we blijven erover waken dat we absoluut niet in het hoekje van VTO terechtkomen”, zegt Elias.

De leiding van deze orde is in handen van groot-prior magister Gerard Van Noten, tevens voorzitter van de lokale Vlaams Belang-afdeling in Roosdaal.

Van Noten is een oud-militair, en een jager, die ook de Facebook-pagina ‘Wij willen varkensvlees’ oprichtte. De doelstelling van de Vlaamse Tempeliers Orde klinkt een stuk strijdlustiger dan die van de andere. Het gaat erom “onze eeuwenoude cultuur te vrijwaren (...) tegenover de aanvallen van de invasieve en oorlogszuchtige religies”. Van Noten wil met de orde ook “rassenvermenging” tegenwerken als die gepaard gaat met het verlies van christelijke waarden.

“De maatschappij draait scheef”, zegt Van Noten aan de telefoon. “Alles gaat kapot en het is een invasie langs alle kanten. U ziet wat we hier binnenkrijgen. Al die criminele feiten, en dat moeten we allemaal maar aanvaarden.”

Hij noemt de christenen “het meest vervolgde volk ter wereld”. De media zouden verzwijgen dat overal kerken worden afgebrand. Zelfverdediging staat centraal in de doelstellingen van deze orde. In de Facebook-groep delen de Vlaamse tempeliers teksten als: “We zullen vechten in de steden, we zullen vechten voor onze kinderen, we zullen vechten in de velden.”

Een Facebook-beeld van de Vlaamse Tempeliers Orde. Beeld RV
Een Facebook-beeld van de Vlaamse Tempeliers Orde.Beeld RV

Een ander bericht roept op de jeugd te wapenen “tegen de overheersing van het kwaad, door de massa-immigratie van moslims lopen onze dochters gevaar”, gevolgd door driemaal het emoticon van gekruiste zwaarden.

“We zullen niet twijfelen om ons te verdedigen, binnen het wettelijke kader”, zegt Van Noten. “Wie mij een lap durft te geven, kan er twee terugkrijgen.”

Hij gebruikt zijn orde ook om politieke druk te zetten. Zo schreef hij premier Alexander De Croo (Open Vld) en minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) aan over de vaccinatiecampagne tegen het coronavirus en werkt hij nu aan een dossier over stikstof, nog zo’n politiek heet hangijzer. Ook deze orde wil mensen in nood helpen, maar dan wel “eerst onze mensen”, zoals de slogan van het Vlaams Belang. “De partij heeft toevallig hetzelfde gedacht als de tempeliers”, lacht Van Noten.

De gesloten Facebook-groep van de Vlaamse Tempeliers telt tweeduizend leden, maar echte leden van de orde zijn volgens de groot-prior magister “iets over de honderd”. De banden met de commanderij Kortrijk blijken in 2021 doorgesneden. Die lokale afdeling had volgens Van Noten de aandacht van de Staatsveiligheid getrokken.

“Toen hebben we uiteindelijk eenmalig een persoon van de Staatsveiligheid toegestaan op een bijeenkomst, op voorwaarde dat de rites niet geopenbaard zouden worden”, zegt hij. “Tegenwoordig mag men niet meer identitair zijn, zijn eigen volk dienen. Maar wij blijven wie we zijn.”

Volgens onze informatie was het allicht niet de Staatsveiligheid die langskwam, maar eventueel een andere veiligheidsdienst. Het veiligheidsrisico van tempeliers in Vlaanderen is beperkt, zolang het gaat om verkleedpartijen, maar de Vlaamse Tempeliers zijn niet de enige orde met een uiterst rechtse, anti-islamitische agenda.

Tempelier Conings

Freddy Mariën is een van de medestichters van de Belgische afdeling van een tempeliersorde uit het Spaanse Andalucia. Dit jaar reisde hij met de orde naar daar om de eerste postulanten tot ridder te slaan.

Mariën was vorige maand een van de opvallende aanwezigen op Filip Dewinters (Vlaams Belang) voorstelling van diens boek Omvolking in Liederkerke, vanwege zijn trui met tempelierskruis. Met Voorpost treedt hij op als zwarte piet met volledige blackface. Hij is bekend als leider van het kleine groepje Rechts Radicale Actie, dat in heel Vlaanderen actie voerde tegen de coronamaatregelen.

“In extreemrechtse kringen zie je wel vaker verwijzingen naar de tempeliers”, zegt Teun van Dongen, onderzoeker bij het International Centre for Counter-Terrorism in Den Haag. “Ze zien hen als een symbool voor de strijd tegen de islam en het zuiver houden van de witte christelijke beschaving.”

Rechts Radicale Actie was ook een van de trekkers van een extreemrechtse manifestatie in Puurs, na een geweldsincident. RRA deed dat onder meer met Vlaams Legioen, de ter ziele gegane organisatie van Emmanuel Maris, en met Project Thule van Tomas Boutens.

Die laatste twee hadden daarvoor overigens zelf een tempeliersgroep, Knights of Flanders. Minder dan met de rituelen van tempeliers waren de Knights of Flanders bezig met het bedenken van al dan niet gewelddadige acties tegen transitmigranten en coronamaatregelen.

Op een van de meetings waren niet enkel Boutens en Maris aanwezig, maar ook de toen nog onbekende militair Jürgen Conings. In 2020 waarschuwde de Staatsveiligheid dat de Knights of Flanders de complottheorie verspreidden “dat de oorsprong van het coronavirus te situeren zou zijn in het griepvaccin”. Niet veel later viel de groep alweer uit elkaar.

De plotse groei van tempeliersordes is allicht het gevolg van de opmars die al even langer bezig is in de populaire cultuur. Denk maar aan de videogame Assassin’s Creed of De Da Vinci Code van Dan Brown. Zeker sinds 2016 circuleren op sociale media memes met het opschrift ‘Deus Vult’ (‘God wil het’), al dan niet vergezeld van de afbeelding van een ridder met geheven zwaard.

‘Deus vult’ of ‘God wil het’-meme. Beeld RV
‘Deus vult’ of ‘God wil het’-meme.Beeld RV

Extreemrechtse terreur

Deus vult ontstond als slogan van katholieken na de oproep tot de eerste kruistocht in 1096, maar is weer opgepikt door Trump-aanhangers en alt-rightnerds op fora zoals 4Chan, 8Chan en Reddit. Ze gebruiken de slogan ‘Gods wil’ als een christelijke tegenhanger van ‘Allahoe akbar’. Deus Vult past in een context van anti-islam en witte suprematie. Los van de beeldcultuur zijn de tempeliers ook onderdeel van de meer intellectuele kant van het extreemrechtse discours.

“Een aantal extreemrechtse ideologen zoals de Rus Alexander Doegin en de Italiaanse filosoof Julius Evola verheven de figuur van de ridder tot een soort strijdersideaal, ascetisch en oppofferingsgezind”, zegt onderzoeker Teun van Dongen. “De tempeliers behoren dan tot de elite. In de wetenschappelijke literatuur hebben we het over hyperagency: het idee bij extreemrechts dat je met een kleine elite veel gedaan kunt krijgen. Dat komt samen in die mythische figuur van de tempelier.”

Evola ziet de tempeliers als een overblijfsel uit de bloeitijd van de beschaving, die in verval is. Bij Doegin vormen ze een schild tegen de krachten van hel en verdoemenis. Een aantal witte supremacisten recupereren de traditie van de tempeliers om tot geweldsdelicten over te gaan. In 2011 zette de Noor Anders Breivik dat in gang na meerdere aanslagen, onder meer op het eiland Utoya, met 77 doden tot gevolg. Zijn lijvige manifest droeg het rode tempelierskruis op de cover en wijdde omstandig uit over de tempeliers. Breivik tekende het manifest als Justiciar Knight, of ‘ridder-rechter’.

Breivik beweerde dat hij begin jaren 2000 aanwezig was op een bijeenkomst van tempeliers op een geheime locatie in Londen. Een van die tempeliers zou ook een Belg zijn geweest. Toen zette de Staatsveiligheid wél een onderzoek op naar deze ‘anonymous 11', maar intussen is gebleken dat die hele bijeenkomst zich enkel in Breiviks hoofd afspeelde.

Toch inspireerde het andere extreemrechtse terroristen. De dader van een aanslag op een moskee in Quebec in 2017 plaatste kort voor zijn raid een afbeelding van een tempelier op Facebook. Twee jaar later, in 2019, beweerde Brenton Tarrant, de schutter van Christchurch, in zijn eigen manifest meermaals dat hij voor zijn aanslag de goedkeuring had gekregen van de herboren tempeliersorde.

“Ik heb enkel kort contact gehad met Knight Justiciar Breivik, een zegen krijgend voor mijn missie na contactname met zijn ridderbroeders”, schreef Tarrant. Allicht ook verzonnen.

Met deze gewelddaden wil Yannic Elias van prioraat Brugensis Vlaanderen niets te maken hebben. “Daar willen we niet mee geassocieerd worden.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234