Maandag 06/12/2021

Tegenwind

Dissidentie mag ook. Onder die vlag vaart Hugo Camps elke donderdag.

Al zolang het genre bestaat, hebben politici moeite met satire. Niet alleen in Duitsland of Turkije, ook bij ons. Een cartoon of schimpgedicht ontketent onvoorstelbare driftbuien en altijd met een repressief karakter. Je zou denken dat autocraten daarin gewetenlozer zijn dan volbloed democraten, maar het kan ook andersom.

Op de Duitse televisie is komiek Jan Böhmermann een satirische guerrilla begonnen tegen de Turkse president Erdogan. Hij zette het staatshoofd weg als geitenneuker en rugridder en beschuldigde de rechterhand van de Ottomaanse voorzienigheid van pedofilie. Sukkel met verschrompelde ballen. In Berlijn en Ankara konden de diplomaten meteen in nachtploegen draaien. Uiteraard sprak Angela Merkel haar diepe afkeuring uit voor de heiligschenner van eigen bodem. Zo ging dat hier vroeger ook met Mobutu.

Böhmermann kondigde zijn kritiek zelf aan als verboden door de Duitse wet. Hij zocht dus bewust de provocatie en dan is de vraag: hebben we het nog over satire of over politiek activisme? Dat zijn satirische nummertje bewust beledigend was, is niet relevant. Zonder belediging geen satire.

Dat weet Angela Merkel ook, maar zij kan het even niet met zoveel woorden zeggen. Aan haar gehechtheid aan persvrijheid twijfel ik geen seconde, maar Das Mädchen bevindt zich al enige tijd in een kwetsbare positie. Ze wil Turkije te vriend houden om het vluchtelingendrama voor Europa te keren en neemt de Idi Amin-achtige megalomanie van Erdogan tijdelijk voor lief. Inclusief schending van de persvrijheid en mensenrechten. Niet Erdogan, Frau Merkel is vol in het gelaat getroffen door de Duitse tv-komiek. Hij heeft zich van doel vergist, je ziet het vaker bij satire.

De eens zo roestvrije bondskanselier moet nu op eieren lopen. Er is haar reeds verweten dat ze te meedogend is voor het Turkse regime. Haar telefoontje met de Turkse premier na het tv-incident werd uitgelegd als een knieval. Het zal niet volstaan, want Erdogan heeft de Turkse kolonie in Duitsland al opgeschud tot waakzaamheid. Het is een ouwe truc van deze Messias om zijn persoonlijke gekwetstheid te exporteren naar heethoofden van de straat. Als straks Angela Merkel niet zou beslissen tot vervolging van de tv-komiek, krijgt ze drie miljoen Duitse Turken op haar dak. Erdogan is een meester in het bespelen van de onderbuik op de ultranationalistische muziek van de geschiedenis. Hij is nu de sultan van Europa die met cynisch gemak humanitaire woekerwinst incasseert.

Satire is niet vrijblijvend en hoort dat ook niet te zijn. Maar ook hier speelt gevoel voor timing en goede smaak. Je kunt niet alles om het even waar of om het even wanneer zeggen. De rampenwinst mag een enkele keer ook berekend worden. De satiricus is geen bomterrorist die zoveel mogelijk slachtoffers wil maken. Hij richt het vizier op een - liefst maatschappelijk - gezwel en haalt de trekker over.

Humor en politiek zijn vijandelijke grootheden van elkaar. Politici zijn bang voor het onbekende en gaan op de loop voor de exegese van een lach. Ze willen imponeren in hoogdravende dubbelzinnigheid - daar kan niet bij gelachen worden.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234