Donderdag 16/07/2020

Tegen de polarisering van de wereld

De VS, met hun neoconservatieve politiek van wereldoverheersing door permanente oorlog, en het islamfundamentalisme zijn objectieve bondgenoten. Het zal eropaan komen om die twee macropolitieke krachten, die bondgenoten zijn in de polarisering, tegen te gaan, zegt Lieven De Cauter.

Zoals de Beeldenstorm geen religieuze maar een in religieuze termen uitgedrukte sociale revolte was - denk aan Het geuzenboek van Boon - zo zijn ook de rellen naar aanleiding van de Deense cartoons een pijnlijke religieuze 'vertaling' van een diepe volkswoede.

De woede van de moslims over de Deense cartoons, die velen onder hen waarschijnlijk niet gezien hebben, is een woede-uitbarsting die - ik ben niet de eerste om het te zeggen - uiteindelijk een reactie is op sociale uitzichtloosheid en vooral op de war on terror van Bush in het bijzonder en de Midden-Oostenpolitiek van de Verenigde Staten in het algemeen. De VS hebben de fundamentalisten eerst gesteund (de Taliban, Bin Laden) om ze dan vervolgens tot grote vijand uit te roepen. Ze hebben het fundamentalisme een definitieve doorbraak bezorgd door de oorlog in Irak, een van de grootste misdaden van deze tijd.

Die oorlog is de opperste misdaad tegen het internationaal recht (een pre-emptive strike op basis van een leugen), er worden illegale wapens gebruikt, misdaden tegen de mensheid begaan (Fallujah, Tal Afar, Al Quaim, enzovoort) en tegen de mensenrechten (Abu Ghraib en de 'Salvador option'). Om van de etterende Palestijnse kwestie maar te zwijgen. Dat heeft de islam in ijltempo verder geradicaliseerd. Deze antiwesterse gevoelens vonden hun uitweg in een identiteitspolitiek en een fundamentalisme dat antwoorden geeft op alle vragen. Ook en vooral omdat er geen echt alternatief was: alle politieke projecten die een alternatief hadden kunnen bieden zijn ofwel mislukt of opgeruimd: het nasserisme, het Arabisch nationalisme, het marxisme, het socialisme - ofwel niet aangekomen: het andersglobalistisch verzet.

Maar, deze gezworen vijanden, de islamfundamentalisten en de Amerikaanse neoconservatieven, zijn objectieve bondgenoten. Want politiek is, helaas niet, zoals Aristoteles zei, de realisering van het goede leven in de polis, maar helaas, zoals Carl Schmitt betoogde, het bepalen van een vijand.

De VS hadden na de val van de Sovjet-Unie een vijand nodig. Alleen al om het militair-industrieel complex draaiende te houden en om hun 'pre-eminence' (lees: hun wereldoverheersing) te bestendigen door hun 'Project for the New American Century' door te voeren. Ook de fundamentalisten hebben een vijand nodig: het Westen. De gevaarlijke, decadente, goddeloze, onbetrouwbare westerse, Americano-Europese beschaving. De neoconservatieve politiek van wereldoverheersing door permanente oorlog (dat zeggen zij zelf), en het islamfundamentalisme zijn daarom objectieve bondgenoten. Het zal erop aankomen om die twee macropolitieke krachten, die bondgenoten zijn in de polarisering, tegen te gaan. Een eerste stap in die richting is het besef van die objectieve bondgenootschap.

Ook op lokaal niveau: het Vlaams Belang spint garen bij deze kwestie, nogal wiedes. Maar ook de islamfundamentalisten, die evenzeer een polarisering willen, schieten hier te lande verder wortel. We moeten vermijden dat islam gelijkgesteld wordt met extremisme en fundamentalisme. Net zoals niet alle christenen fundamentalisten zijn, zijn niet alle islamieten dat. Maar de gematigde islamieten zouden het islamfundamentalisme veel krachtiger moeten bestrijden dan ze nu doen. De islam heeft wel degelijk een proces van verlichting nodig. Zeker tegenover het extremisme van bijvoorbeeld zelfmoordcommando's, die geloven dat ze talloze maagden krijgen in de hemel.

Daarover ging een van de cartoons overigens: Mohammed staat aan de hemelpoort en roept 'Stop, we're running out of virgins'. Een van de beste van de twaalf. Wordt hier gelachen met de profeet? Ik denk het niet. Wordt hier gelachen met 'het geloof' van de zogenaamde martelaren. Ik denk het wel. En terecht, want het is een van de meest intreurige vormen van religieuze waan die je kunt bedenken. Dat men zichzelf opblaast uit nietsontziende woede kan ik begrijpen. Echt waar. De Palestijnen bijvoorbeeld zijn moe getergd, te lang vernederd en vertrappeld. Maar die maagden zijn er mij te veel aan.

Woede barst meestal uit op het verkeerde moment om de verkeerde reden en met de verkeerde middelen. De woede van de moslims over de Deense cartoons is misschien begrijpelijk, maar afkeurenswaardig. Het blijft een woede-uitbarsting om de verkeerde reden. De cartoons zijn onschuldig. Ze zijn misschien gemaakt in het verkeerde land - Denemarken neemt deel aan deze criminele oorlog -, in het verkeerde blad, een rechtse krant - Jyllands-Posten is naar verluidt een soort Deens Pallieterke - maar op zich zijn ze niet racistisch of echt grof. Sommige zijn zelfs ironisch. Zeker in het licht van wat erop gevolgd is: 'On the blackboard it says in Persian with Arabic letters that Jyllands Posten's journalists are a bunch of reactionary provocateurs'. Toch tamelijk intelligente, zij het wat mefistofelische humor.

Met de profeet wordt hier niet gelachen, het is eerder een weerkaatsende (zelf)ironie, die nu zeker blijft naklinken als een vreemde echo uit een voltooid toekomstige tijd. Van dezelfde teneur is de cartoon met twee aanstormende krijgers met kromzwaard. Een imam (veeleer dan de profeet lijkt me) met een papier in zijn hand maant ze aan tot kalmte: 'Relax folks, it is just a sketch made by a Dane from South West Denmark'. Ook tamelijk grappig, zij het erg wrang nu, en behoorlijk 'profetisch' als ik dat woord hier mag gebruiken. Zoals ook de man die boven in tekenttafel gebogen in het holst van de nacht in het geheim een Arabisch uitziend gezicht met baard tekent.

De context zat vanaf het begin al fout. Om de hele hetze op te starten, hebben de Deense imams toen ze naar het Midden-Oosten trokken neonazifotomontages toegevoegd die veel erger waren, wat bewijst dat ze niet alleen niet te goeder trouw waren maar ook dat ze wisten dat die cartoons op zich geen 'case' waren. Dus het gaat ook aan deze kant ernstig fout. Vervolgens wordt de hele campagne over het Midden-Oosten verspreid door de moslimbroederschap, wat een foute organisatie is, want ze wil islamisering en dus polarisering. Daarna gaan een aantal regeringen en lokale politieke krachten de zaak uitbuiten. Het zit van dan af natuurlijk definitief en helemaal fout. De lont aan het vuur. En dus kwamen ten slotte, zoals altijd, de verkeerde middelen: het in brand steken van de Deense ambassades in Damascus en Beiroet. Een schande. Een schande en schaamte voor alle weldenkende mensen, islamieten in eerste instantie. Een Libanees zei dat de brandstichtingen een grotere belediging waren voor de profeet dan de Zweedse cartoons. Goed om dat te horen.

Staan blijft dat het recht op vrije meningsuiting met hand en tand verdedigd moet worden. We moeten dus blijven oproepen tot verlichting. Want het is niet omdat islamieten de profeet niet mogen afbeelden dat anderen hem niet mogen afbeelden. Dat lijkt me nogal cruciaal. Orthodoxe joden mogen de naam van JaHWeH niet uitspreken, maar ik wel, zoals je ziet. Als iemand mag zeggen 'God is groot' dan mag iemand anders zeggen 'God is dood'. Dat is vrije meningsuiting, de open samenleving. En ja, lachen met religie moet kunnen. Zeker met fundamentalisme, wat het object is van de meerderheid van die prenten. Zolang het maar niet aanzet tot rassenhaat, wat die prenten objectief gesproken niet doen, volgens mij. Verlichting!, dames en heren, broeders en zusters. Geen nieuwe middeleeuwen. En zwijg me van respect voor religies: waar was het islamitisch protest toen de Taliban een erfgoed van de mensheid, de in rotsen uitgehouwen boeddha's in Afghanistan, tot ontploffing brachten?

Omdat de dingen escaleren, omdat de krachten die de polarisering willen sterker zijn dan die wil tot tolerantie en verlichting ben ik pessimistisch over de toekomst. De nieuwe middeleeuwen lijken me bijna onvermijdelijk: een soort chaotisch imperium met hightech militaire overheersing door permanente oorlog tegen sektarische rebellen. De clash of fumentalisms is nu al aan de gang, the clash of civilisations kunnen we misschien, heel misschien, nog vermijden. Dus we zullen met z'n allen uiterst waakzaam en strijdbaar moeten zijn om de extremistische krachten van de polarisering, globaal en lokaal, te overwinnen. Dat is een taak die wij moeten opnemen tegen het Vlaams Belang en zij tegen het fundamentalisme. Het zal niet gemakkelijk zijn.

Er is in heel deze donkere bladzijde in de recente geschiedenis misschien een lichtpuntje: zoals de extremisten bondgenoten zijn, zo zijn ook de gematigde wereldburgers objectieve bondgenoten. We kunnen bijvoorbeeld samen met de islamieten opkomen tegen de Amerikaanse oorlogslogica, die uiteindelijk, naast de sociale uitzichtloosheid voor de jongeren (hier én ginder), de diepere oorzaak is van deze woede-uitbarsting. Daarom, islamieten van dit land, inwijkelingen allerhande en natuurlijk alle inboorlingen van goede wil, afspraak op 19 maart voor de vredesbetoging naar aanleiding van de derde verjaardag van de illegale invasie van Irak. Tegen de polarisering van de wereld. (En dan zwijgen we over die idiote cartoons.)

Lieven De Cauter

is cultuurfilosoof

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234