Woensdag 25/11/2020

Analyse

Tegen de bom, maar niet voor iedereen

Beeld RV

De controverse over de nucleaire dreiging in het Midden-Oosten spitst zich door de toespraak van Israëlisch premier Benjamin 'Bibi' Netanyahu toe op Iran. Toch beschikt vandaag slechts één staat in de regio over kant-en-klare kernkoppen: Israël zelf, en dat bemoeilijkt ontwapeningsgesprekken.

"Dit is een programma waarmee Israël ons aanhoudend heeft misleid - en mogelijk zelfs van ons heeft gestolen." Aan het woord is Amerikaans Nationaal Veiligheidsadviseur Henry Kissinger in 1969, in een memo voor toenmalig president Richard Nixon over het Israëlische nucleaire programma.

Net zoals nu was het Witte Huis toen in een diplomatiek schaduwgevecht verwikkeld met Tel Aviv. Vandaag ruziën de politici over een strategie om het Iraanse nucleair programma af te remmen. Toen was het Israëlische atoomprogramma zelf kop van Jut.

Aanleiding was de verkoop van vijftig Amerikaanse F4 Phantom-gevechtsvliegtuigen aan Tel Aviv. De verkoop mocht pas doorgaan nadat Yitzhak Rabin, toenmalig Israëlisch ambassadeur in de VS en de later vermoorde premier, per brief beloofde dat de vliegtuigen "niet gebruikt zouden worden voor het transport van kernwapens". Washington wist toen al wat vandaag zelden in debatten over nucleaire dreigingen vermeld wordt: Israël beschikt al sinds de jaren zestig over kernwapens.

Ongerust over een nucleaire wapenwedloop in het volatiele Midden-Oosten maakte Nixon een stilzwijgende afspraak met premier Golda Meïr. Het Israëlisch kernwapenprogramma moest "terughoudend en onzichtbaar" blijven. De officiële lijn van Tel Aviv is sindsdien de meest ambigu verklaring dat "Israël niet als eerste kernwapens in het Midden-Oosten zal introduceren". Lees: we hebben ze wel, maar we tonen en gebruiken ze niet als eerste.

Ondanks deze diplomatieke evenwichtsoefening werd veel informatie over de Israëlische kernwapens gelekt. Zo vertelde nucleair technicus Mordechai Vanunu in 1986 aan The Sunday Times hoe Israël in de kernreactor van Dimona (in de Negev-woestijn) voldoende plutonium produceerde om honderd tot tweehonderd kernwapens mee te maken. Vanunu werd later in Italië door de Mossad ontvoerd en in Israël berecht.

Beeld © BELGA

Fundamenteel probleem

In de voorbije jaren bevestigden diplomatieke telexen uit de Koude Oorlog Vanunu's verhaal. "Israël heeft een klein aantal kernwapens geproduceerd en opgeslagen", besloot een CIA-rapport al in 1974. Ook zijn er verklaringen, zoals de beroemde 'verspreking' van toenmalig premier Ehud Olmert die in 2006 Iran bekritiseerde om "kernwapens te willen zoals Amerika, Frankrijk, Israël en Rusland".

Onderzoekers Hans Kristensen en Robert Norris schreven eind vorig jaar in het gezaghebbende Bulletin of Atomic Scientists op basis van hun onderzoek dat Israël vandaag "over een geschat aantal van tachtig kernkoppen beschikt", die afgeschoten kunnen worden door "landraketten, enkele eenheden van gevechtsvliegtuigen en mogelijk zelfs met raketten vanop duikboten in de Perzische Golf".

Beiden benadrukken ook de diplomatieke kopzorgen die de Israëlische kernwapens het buitenlands beleid van de VS al sinds Nixon bezorgen. "De Verenigde Staten kunnen verweten worden er een dubbele standaard op na te houden wanneer ze kritiek geven op andere landen in het Midden-Oosten die kernwapens nastreven, terwijl ze een oogje dichtknijpen voor het Israëlische arsenaal."

Volgens hoogleraar en ontwapeningsexpert Tom Sauer (Universiteit Antwerpen) vormen de Israëlische kernwapens zelfs "een fundamenteel probleem" in het Midden-Oosten. "Het ligt zeer gevoelig in de Arabische wereld en in Iran dat er in het Midden-Oosten met Israël één staat al decennialang over kernwapens beschikt. Dit maakt het moeilijker voor het Westen om Teheran onder druk te zetten. De Iraanse onderhandelaars kunnen uitspelen dat Israël al over kernwapens beschikt en niet wordt terechtgewezen. Dit gebruiken ze zowel tegenover diplomaten als tegenover hun publieke opinie."

Apart statuut

Rest de vraag waarom het Internationaal Atoomagentschap vandaag wel Iran onder druk kan zetten om zijn nucleair programma af te bouwen maar Israël niet. Sauer: "Naar de letter van het internationaal recht doet Israël niets fout, omdat alleen zijzelf, India en Pakistan het Non-Proliferatieverdrag (het ontwapeningsverdrag dat de verspreiding van kernwapens verbiedt, MR) nooit ondertekenden. Iran deed dat ooit wel. Maar politiek speelt vooral het 'aparte statuut' mee dat Israël in de VS en Europa nog geniet."

De Arabische landen zijn het daar niet mee eens. Het debat over nucleaire dreigingen in het Midden-Oosten speelt zich voor hen niet enkel in Iran, maar evengoed in Israël af. Sauer: "Uit onvrede met de Israëlische kernwapens stelde Egypte enkele jaren geleden al bij de VN voor om van het Midden-Oosten een kernwapenvrije zone te maken. Er kwam geen internationale steun."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234