Maandag 28/11/2022

Te weinig wind verkocht

De architectuurserie van De Morgen: vijftien modernistische toparchitecten, vijftien prachtige boeken, vijftien zaterdagen lang. Op deze plek schrijft Didier Wijnants telkens een column over de architect of architectuurstroming van de week.

Marcel Breuer (boek 12)

Marcel Breuer is beroemd geworden voor de verkeerde dingen. In ons collectieve geheugen staat één creatie van hem gebeiteld: zijn stoel Model B3, later gecommercialiseerd als de Wassilystoel (naar Breuers vriend en collega Wassily Kandinsky). Hij ontwierp die stoel toen hij aan het Bauhaus doceerde. Het meubel was revolutionair door het effectieve gebruik van stalen buizen zonder lasnaad, een technische innovatie van het Duitse staalbedrijf Mannesman. Breuer zou later nog veel meubels ontwerpen, maar werd uiteindelijk vooral architect, al is zijn sterrenstatus in de architectuurwereld niet duurzaam gebleken.

Dat komt omdat hij te weinig wind verkocht. Breuer was geen theoreticus maar een praktisch ingestelde vernieuwer. Hij hield zich dan ook niet bezig met de vele dogma's die het modernisme verlamden. Een van die dogma's was 'eerlijk materiaalgebruik'. Veel modernisten vonden dat gebouwen hun technische structuur zoveel mogelijk aan de buitenwereld moesten prijsgeven. Simpel gezegd: een gebouw met een staalstructuur moest eruit zien als een stalen gebouw.

Breuer trok zich daar niets van aan en plaatste vaak zonder gêne een 'valse' façade van betonnen prefabelementen. Hij was daarmee een trendsetter in de jaren vijftig, een van de iconen van het zogenaamde brutalisme. Toegegeven, de vruchten van dat brutalisme vallen vandaag niet meer in de gratie van de bewakers van de goede smaak, maar dat is niet zijn schuld.

Breuer zorgde voor nog andere trendbreuken met de avant-garde. O gruwel: in zijn huizen gingen modernisme en wooncomfort zowaar goed samen. Vergelijk dat maar eens met de trendy Case Study Houses. En o gruwel: zijn projecten overschreden zelden het geraamde budget. Zo iemand kon je een gerechtsgebouw toevertrouwen (hij zou bijvoorbeeld geen omgekeerde frietzakken op het dak zetten).

Breuer stierf in 1981, dus hij kan geen gerechtsgebouwen meer tekenen. Hij is geen heilige, maar het is wel treurig dat zijn reputatie vandaag nog altijd beschadigd is omdat hij weigerde wind te verkopen. Vanaf 1937 doceerde Breuer aan de Graduate School of Design van Harvard University. Hij had daar leerlingen zoals Philip Johnson, I.M. Pei en Paul Rudolph, later allemaal architect met sterrenstatus. Johnson noemde zijn leermeester ooit 'a peasant mannerist', een boertige maniërist. Die kwalificatie achtervolgt Breuer nog altijd. Maar hou ook dit in gedachten: Breuer was een Hongaarse Jood, Johnson was in de jaren dertig een antisemiet en een sympathisant van de nazi's.n De bekendste creatie van Breuer, de Wassilystoel.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234