Zaterdag 06/03/2021

‘Te weinig een harde zakenman’

‘Zolang Opel Antwerpen niet dicht is, is het open”, hield Vlaams minister-president Kris Peeters (CD&V) er vorige week de moed in. Geen speld tussen te krijgen, tussen dat soort boerenlogica. Peeters heeft niet voor niets een diploma filosofie op zak.Zijn minister van Werk Philippe Muyters (N-VA) blijft al even optimistisch over de overlevingskansen van de autofabriek in de Antwerpse haven. It ain’t over ’til the fat lady sings. Muyters was tot juli vorig jaar gedelegeerd bestuurder van ondernemersorganisatie Voka, de spreekbuis van ruim vijftienduizend Vlaamse bedrijven. Zo iemand ként de keiharde wetten van de economie. Zo iemand ként de Nick Reilly’s van deze wereld: meedogenloze doodgravers van rendabele bedrijfsvestigingen. Rekenmachine in de ene hand, hakbijl losjes in de andere hand. Een mens zou van minder cynisch worden. Niet zo Muyters.Hij liep de voorbije weken in het kielzog van Peeters het vuur uit zijn sloffen om Opel Antwerpen te redden. De verhoudingen zijn duidelijk: Peeters speelt de eerste viool. Muyters en sp.a-viceminister-president Ingrid Lieten kennen hun plaats in de luwte. Als het Vlaamse trio op audiëntie gaat bij Europees commissievoorzitter José Manuel Barroso poseert de minister-president in de zetel naast die van Barroso. Muyters en Lieten wringen zich samen in één sofa. Als Peeters na de ontmoeting de pers te woord staat, wurmt Muyters zich nog even in beeld. Het hoogst haalbare die dag. “Hij is ijdel”, lacht een ex-collega. “Bij VOKA stonden de politici in de rij voor hem, ze wilden oh zo graag de banden met de werkgevers aanhalen. Allemaal. Elke partij. Laat je niets wijsmaken, met zo’n maatschappelijke status wordt iedereen ijdel. Het moet steken bij Philippe dat hij nu plots in de schaduw van Peeters staat en er alleen uit mag komen met de expliciete toestemming van de almachtige minister-president.”“Het Opeldossier is vanaf dag één teamwerk geweest”, benadrukt Muyters. “Heel eerlijk. Ik meen dit héél, héél echt. Dat de minister-president, die tevens minister van Economie is, in dit soort onderhandelingen het voortouw neemt, laat nog genoeg ruimte voor andere ministers om hun ding te doen. Als Opel Antwerpen ooit gesloten zou worden - wat ik voor alle duidelijkheid met alle mogelijke middelen zal helpen voorkomen - dan is het trouwens aan mij. Dan moet ik als minister van Werk een activeringsbeleid voor de getroffen werknemers op poten zetten. Maar we gaan geen politieke spelletjes spelen op de kap van het Opelpersoneel.”Eén keer mag Muyters op het voorplan treden. Zondag kiest Peeters voor het ontbijtprogramma van de Antwerpse regionale zender ATV, kwestie van zijn eigen lokale kiesvee een hart onder de riem te steken. Muyters neemt de honneurs namens de Vlaamse regering waar in De zevende dag. Hij herhaalt er dat de Vlaamse regering 500 miljoen euro ter beschikking heeft voor wie de Antwerpse autofabriek nog een toekomst geeft. Er komt kritiek op Muyters, hij zou iets té gretig met dat half miljard hebben staan zwaaien. Welke bedrijfsleider gaat nu nog zélf stevig investeren als hij weet dat er een cheque van 500 miljoen euro op hem ligt te wachten? Muyters of all people zou dat toch moeten weten.“(zucht) Een pure karikatuur. Natuurlijk ligt die 500 miljoen niet cash ter beschikking in de kluis van de Vlaamse regering te wachten op eender wie ze maar wil. De Vlaamse regering is bereid om 200 miljoen euro te investeren via een sale-and-lease-backformule voor de bedrijfsgronden, en ze wil voor 300 miljoen euro aan bankgaranties geven. We staan dus niet zomaar met een cheque te wapperen. ‘Is die 500 miljoen nog ter beschikking?’, vragen ze je op televisie, in een kort debat waar ook nog drie, vier andere mensen aan het woord moeten komen. Probeer dan eens een genuanceerd antwoord te geven. ‘Ja, die is nog ter beschikking, maar...’, en ik word onderbroken. Pff, je moet echt met alles oppassen. Elk woord dat je als minister zegt, heeft zo’n immense impact.”

‘IEMAND UIT DE SCHEMERZONE’

N-VA is op 10 juni 2009 de grote winnaar van de Vlaamse verkiezingen. Dik 13 procent, een score die niemand had verwacht. Maar voorzitter/doemdenker Bart De Wever kent zijn geschiedenis. Hij weet dat in elke overwinning al een potentiële nederlaag schuilt. N-VA krijgt een historische kans om Vlaanderen mee te besturen. Maar, beseft De Wever, de kandidaat-ministers zijn dun gezaaid in de nog jonge N-VA. Hij kan het natuurlijk altijd zelf doen, maar zijn partij is nog niet rijp om het al zonder de grote roerganger te kunnen stellen. Nog lang niet. En nu een dubbel petje van minister én partijvoorzitter opzetten, zoals de door N-VA zo verguisde Didier Reynders of Joëlle Milquet, dat kan hij niet maken.Geert Bourgeois is de enige N-VA’er met ervaring als minister. Die moet ingezet worden. Jan Peumans, in de weken voordien door de pers zowat unaniem tot beste Vlaams Parlementslid uitgeroepen, is een andere optie. Maar De Wever kent Peumans. Een dossiervreter en een kuitenbijter, maar ook een koppigaard die nogal moeilijk afwijkt van zijn eigen gelijk. Rechtlijnig tot in het kwadraat. Uitstekende eigenschappen voor een parlementslid, iets minder voor een minister die willens nillens voortdurend compromissen moet sluiten. Peumans moet het doen met een troostprijs: parlementsvoorzitter. Daar is hij nu al een paar weken druk bezig het gelijk van zijn voorzitter te bewijzen. Peumans vecht voortdurend kleine oorlogjes uit met zowat iedereen in het halfrond. Meerderheid of oppositie, maakt niet uit. Voor een minister zouden die voortdurende relletjes dodelijk zijn.De Wever start de zoektocht naar een wit konijn. “De ministerportefeuilles worden pas helemaal op het einde van de rit verdeeld. Ik ben erin geslaagd om een heel zware economische portefeuille te onderhandelen voor N-VA. Fantastisch, ware het niet dat ik maar 24 uur had om ook nog een minister te vinden voor die portefeuille. Het moest iemand zijn uit de schemerzone tussen het bedrijfsleven en de politiek. Iemand die beide werelden kent en in beide werelden een uitgebreid netwerk heeft.”Enter Philippe Muyters. Sinds 1997 gedelegeerd bestuurder bij het Vlaams Economisch Verbond (VEV), later VOKA. Een man met behoorlijk wat ervaring dus. Een man ook met een vuistdik telefoonboekje. En een man die wat uitgekeken is op zijn job en een nieuwe uitdaging zoekt. De Wever brengt Muyters een bezoekje en praat op hem in. De VOKA-baas wil eerst nog overleggen met moeder de vrouw, maar hapt snel toe.Muyters krijgt een loodzware ministerportefeuille. Zelden gezien zwaar zelfs. Vijf bevoegdheden: Financiën, Begroting, Werk, Ruimtelijke Ordening en Sport. In de vorige Vlaamse regering hadden ze voor die vijf bevoegdheden drie ministers nodig. Eerst had neofiet Muyters zelfs zes bevoegdheden, maar Onroerend Erfgoed wordt in laatste instantie toch maar overgeheveld naar Bourgeois. Die mag ook nog iets doen. Andere ministers vragen zich af - half schertsend, half stikjaloers op de onderhandelingscapaciteiten van De Wever - of er ook een bevoegdheid is die ‘superminister’ Muyters níét in zijn portefeuille heeft zitten.Muyters had zijn politieke kleur tijdens zijn VOKA-jaren netjes verborgen kunnen houden. “Zoals het hoort”, benadrukt zijn opvolger Jo Libeer. “De politieke neutraliteit is heel erg belangrijk voor organisaties als VOKA. Geef je die op en geef je een bepaalde politieke kleur openlijk prijs, dan wankelt de geloofwaardigheid van de hele organisatie.”Maar diep in zijn hart was Muyters al lang voor hij minister werd een N-VA’er. “Het VEV, later VOKA, is altijd de economische poot van de Vlaamse beweging geweest. Daar moeten we niet flauw over doen. Als we in de aanloop naar verkiezingen voor de lol opiniepeilingen hielden onder het personeel kwamen veel mensen uit bij de Volksunie en later bij N-VA. Heel veel. Zo groot was die stap naar N-VA echt niet, die zat in mijn roots ingebakken. Toen ik hem uiteindelijk heb gezet, voelde dat een beetje als thuiskomen.”

‘HET SCHIJNT DAT U EEN MINISTER BENT?’

Superminister Muyters krijgt het van meet af aan behoorlijk hard te verduren. Hij heeft het daar moeilijk mee. In de commissie zit hij nogal snel op zijn paard als hij onder vuur ligt. Hij kan de switch moeilijk maken: van ieders vriend tot schietschijf. Muyters neemt de kritiek nogal persoonlijk, slaagt er moeilijk in om het onderscheid te maken tussen zijn persoon en zijn functie.“Hoge bomen vangen nu eenmaal veel wind. Ook als ze nog maar pas geplant zijn”, zegt een collega-minister. “Muyters kon zijn adelbrieven van bij VOKA voorleggen. Maar eigenlijk zijn die niets meer waard als je in de politiek stapt. Een organisatie als VOKA leiden is niet overdreven moeilijk. Je vertolkt de stem van één behoorlijk homogene groep, de meeste van je leden zitten op één lijn. En dan arriveer je in de politiek: de oppositie die je vel wil, de pers die elk woord dat je zegt onder een vergrootglas legt, ambitieuze partijgenoten die een mes in je rug steken... Good luck.”“Er gaapt een wereld van verschil tussen weten en ervaren”, beaamt De Wever. “Philippe heeft moeten leren dat intellectuele eerlijkheid niet bestaat in de politiek. Je mag 200 procent gelijk hebben, dat betekent nog altijd niet dat je ook in de perceptie gelijk hebt. Het heeft Philippe pijn gedaan dat zijn reputatie, die tot 10 juli 2009 vlekkeloos was, plots te grabbel werd gegooid. Als politicus konden ze hem nog niet pakken, dus was meteen maar alles wat hij voordien ooit gedaan heeft ook niet zoveel meer waard. Maar ja, dat is part of the job. Kris Peeters kreeg de eerste maanden ook geregeld een kous over zijn kop. En zie waar die geëindigd is.”De eerste begroting is een moeilijke bevalling. Het kabinet van Muyters is relatief onervaren en N-VA heeft niet die machtstentakels in de administratie die CD&V en sp.a wel hebben. Verschillende regeringsbronnen geven aan dat het kabinet van minister-president Peeters de begroting in de laatste rechte lijn naar zich toe moet trekken om ze rond te krijgen. Muyters verdedigt het budget met knikkende knieën.Open Vld, door Peeters uit de regering gewipt ten voordele van N-VA, laat Dirk Van Mechelen los op zijn opvolger. De man die tien jaar lang de Vlaamse schatkist beheerde, de verpersoonlijking van de ‘rustige vastheid’, lang voor die zo werd genoemd. Het is een ongeschreven politieke wet dat een uittredende minister zich een tijdje koest houdt, zeker als het over zijn eigen gewezen beleidsdomeinen gaat. Maar Van Mechelen roept hoogdringendheid in om die wet te breken. “Er is een kamerbreed verschil tussen toekijken op een begroting en er commentaar op geven, zoals Muyters bij VOKA deed, en er zelf één opstellen. Een papiertje voorlezen kan iedereen, een begroting doen kloppen is al iets moeilijker. Als je Muyters daar dan op aanpakt - niet in de media, maar zoals het hoort in de parlementaire commissies - schiet hij uit zijn krammen en is hij verongelijkt. Hij heeft nog veel te leren. Zijn start was bijzonder aarzelend en ik zie voorlopig niet veel beterschap.”N-VA wuift de kritiek weg: Van Mechelen is gewoon jaloers. “Ik heb Muyters aangezocht om minister te worden om met N-VA een claim te leggen op een bepaald kiezerspubliek”, legt De Wever uit. “Natuurlijk zijn er andere partijen en andere politici die dat kiezerspubliek ook claimen. En die proberen dat groentje dat plots in hun vijver komt vissen uiteraard te tackelen. Dat hadden we ook voorzien, dat die eerste maanden moeilijk zouden worden.”Aangeschoten wild zijn, dat kruipt in je kop. Muyters wordt er die eerste weken als minister lichtjes paranoïde van. “Ik probeer nog heel geregeld te voetballen. Ik ben speler en coach van de ploeg waarin mijn zoon speelt, we zijn nog met drie oude mannen tegenover een stuk of veertien, vijftien jonge twintigers. De eerste wedstrijd die ik speelde nadat ik minister was geworden, controleer ik een inworp, ik draai weg en ik krijg daar een geweldige beuk. Ik wist even niet waar ik was. Mijn zoon maakte zich al zorgen: ‘Pa, laat je vervangen, ze gaan je gewoon van het plein schoppen. Ze zoeken je.’ Maar ja, op zo’n moment wint de keikop in mij het en dan wil ik kost wat kost verder doen. Na een paar minuten komt die tegenstander, die beenhouwer, naar mij: ‘Mijn maten zeggen dat u een minister bent. Is da just?’ Ik bedoel maar: voor de meeste mensen verandert er helemaal niets en maakt het niets uit of je nu minister bent of wat dan ook.”Door de week speelt Muyters plots American football. Hard tegen hard, op de man. Voor iemand als Muyters, die er prat op gaat een cijferwonder te zijn, is het extra pijnlijk om net op die cijfers gepakt te worden. Eerst verwart hij de besparingsinspanning van de Vlaamse regering - 200 miljoen euro - met het begrotingstekort - 1 miljard euro - dat ze voor 2009 inschrijft in de begroting. Nog dezelfde week is het helemaal prijs. In het Vlaams Parlement is er discussie over de begrotingscijfers, vooral de exacte besparingsinspanning in het onderwijs zorgt voor onduidelijkheid. De oppositie kietelt Muyters en die krijgt het op zijn heupen. “Ik kan tellen en ik zal blijven tellen. En voor wie kan tellen, is 72 plus 35 nog altijd 117.” Tien ernaast. Ouch. “Zou de pers dit oppikken?”, vraagt Muyters meteen via zijn BlackBerry aan zijn woordvoerder en aan De Wever. Dat hij de vraag nog maar stelt, toont aan dat de minister nog lang niet vertrouwd is met zijn nieuwe omgeving.Het is ook karakterieel. Muyters is behoorlijk temperamentvol, misschien zit zijn Spaanse grootvader van moederskant daar voor iets tussen. “Hij kan zijn emoties niet verbergen, hij zou een lamentabele pokeraar zijn”, lacht zijn woordvoerder Piet De Bruyn. Als Muyters content is - meestal - is dat er ook aan te zien. Vrolijk lachebekje, op dat vlak zijn er weinig klachten van collega’s. Maar als iets hem niet aanstaat, dan merk je dat ook aan hem. In plaats van zijn repliek minstens in zijn hoofd even voor te bereiden, bijt hij meteen van zich af als hij zich onterecht geviseerd voelt. Dat Spaans bloed kruipt waar het niet gaan kan.Gelukkig is het niet al kommer en kwel. Muyters heeft ook nog een leuke bevoegdheid in zijn portefeuille: sport. Startschot geven, medaille opspelden. Scoren! Maar net dan slaat de wet van Murphy toe, je zult het altijd zien. Het eerste dossier dat Muyters als sportminister op zijn bord krijgt, zijn de whereabouts van Yanina Wickmayer en Xavier Malisse. Muyters gaat de sporters eerst financieel steunen in hun verzet tegen hun schorsing, tot Het Laatste Nieuws hem voorrekent dat de twee tennissers niet bepaald armoezaaiers zijn. Hij krijgt ook kritiek omdat zo’n verzet een regelrechte aanfluiting is van zijn eigen administratie. Als de rechter de schorsing dan opheft, gaat Muyters tegen die opheffing in beroep. Niemand die nog kan volgen.Muyters krijgt de perceptie tegen. De naam van Mieke Offeciers valt, de begrotingsminister die het na amper één jaar Dehaene I al voor bekeken hield. De parallellen zijn lichtjes angstaanjagend voor Muyters. Offeciers werd net als hem bij het VEV weggeplukt om minister te worden, hij werkte zelfs even op haar kabinet. “Muyters is 70 procent Offeciers en 30 procent Peeters”, meent een Open Vld-parlementslid. “Hij handhaaft zich, ja, maar daar blijft het ook bij. Hij klampt beter en beter aan, maar de hamvraag is of hij ooit meer zal doen dan aanklampen.”“N-VA heeft een aantal fouten gemaakt”, vindt Van Mechelen. “De portefeuille van Muyters is veel te zwaar. Ik heb er tien jaar over moeten doen om Begroting te kunnen combineren met Ruimtelijke Ordening, hij heeft er ook nog eens Werk en Sport bij. Waanzin. Want, en dat is de tweede grote fout, Muyters heeft geen gids. Kris Peeters kon rustig groeien onder de vleugels van toenmalig minister-president Yves Leterme, de partij had met Raf Suys ook voor een hyperervaren kabinetschef gezorgd. Muyters moet zogoed als alleen het volledige gewicht van de N-VA dragen. Daar weegt hij gewoon te licht voor. Ik vraag me echt af of hij wel de juiste keuze gemaakt heeft in zijn zoektocht naar een nieuwe job.”Ook collega-ministers klagen. “Vlak voor Kerstmis moesten nog belangrijke begrotingsknopen worden doorgehakt, maar het kabinet-Muyters was niet bereikbaar. De minister was gaan kerstshoppen, zo bleek. Dat gebeurt wel meer, het kabinet-Muyters heeft de gewoonte om na zes uur niet meer bereikbaar te zijn. Dat hebben andere cabinetards met ervaring nog nooit meegemaakt, vooral omdat begroting zo cruciaal is.” Moraal van het spierballengerol: de andere partijen wéten dat je in de politiek dag en nacht werkt, N-VA weet dat blijkbaar nog niet.

GEBREK AAN realiteitszin

Muyters is in zijn wiek geschoten. Raak niet aan zijn werkethos, dat ligt gevoelig bij een ondernemer. “Ik werkte vroeger al keihard, maar ik werk nu nog veel harder. Dat de telefoon eens niet wordt opgenomen na zes uur, dat kan voorvallen. Maar op de andere kabinetten hebben ze onze gsm-nummers en weten ze dat we dag en nacht bereikbaar zijn. Sorry, maar dat ik of mijn kabinet minder zouden werken dan andere ministers en andere kabinetten is je reinste onzin.”“(op dreef) Ik heb stommiteiten begaan, ja. Maar die zeggen niets over mijn bekwaamheid. Ik heb de voorbije zes maanden géén inhoudelijke fouten gemaakt. Ik daag iedereen uit om er te vinden. Die rekenfout, gaan we daar over blijven doorbomen? Sorry, maar ik kan rekenen. Echt waar. Dat foutje is een lapsus, een verspreking. Niet meer. Als ik naar mijn dossiers kijk, ben ik fier op wat we al hebben gedaan: een werkgelegenheidsplan op tafel leggen, samen met de sociale partners; een conflict met minister Milquet en de federale regering is in het voordeel van Vlaanderen en in het voordeel van de Vlaamse werkzoekende beslecht, eigenlijk voor de eerste keer; de begroting voor 2010 is opgesteld, in ongeziene crisistijden; ik heb nu een topsportactieplan en de neuzen staan veel meer in dezelfde richting; op ruimtelijke ordening hebben we een oplossing gevonden voor projecten die door de Raad van State al jarenlang in het slop zaten. Dus waar zit de fout?”“Muyters moest voor mij twee dingen doen”, verduidelijkt De Wever. “Eén: hij moest saneren. Twee: hij moest kansen scheppen voor mensen die nog willen ondernemen in Vlaanderen. Wel, met die twee opdrachten is hij uitstekend bezig. Muyters is de juiste man op de juiste plaats. Dat vermoedde ik zes maanden geleden en daar ben ik nu meer dan ooit van overtuigd. Alle tikken zaten de voorbije maanden onder de waterlijn. Boven de waterlijn zit Muyters netjes op koers. Hij is een blijver, hij is here to stay.”Niet elke minister in Peeters II is daarvan overtuigd. “Ik ben er nog altijd niet uit of Muyters echt op zijn plaats zit in de politiek”, twijfelt een collega. “Zijn aanpassingsproces duurt lang, hij blijft zo’n beetje het kind in de speelgoedwinkel. Alles is nieuw, alles is geweldig, maar ik heb vaak de indruk dat het hem wat aan realiteitszin ontbreekt. Dat spel schrikt hem af en dat maakt het moeilijk om akkoorden te sluiten. Hij aarzelt nog altijd, hij durft soms te weinig knopen door te hakken. Hij neemt het roer zelden of nooit in handen. We hadden een keiharde zakenman verwacht, maar daar heeft hij eigenlijk weinig van. Misschien iets te weinig.”Muyters is dan ook nooit echt zakenman geweest. Behalve een passage van drie jaar in de privé, bij Groep Seghers, is hij altijd een civil servant geweest. “Muyters is geen harde”, vindt Jef Roos, voorzitter van de raad van bestuur van de KU Leuven en als ondervoorzitter en voorzitter van het VEV zeven jaar lang een tandem met Muyters. “Ik weet dat zakenmensen dezer dagen een rotimago hebben, en dat straalt ook af op organisaties à la VOKA. Maar Muyters is een gevoelsmens. Sociaal bewogen, klein hartje. Te gevoelig voor de politiek? Ach, elke positieve karaktertrek zal ook wel een keerzijde hebben, zeker. Maar zijn de keiharde blaffers automatisch de beste politici?”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234