Maandag 23/09/2019

Opvang

Te oud voor een oppas, te jong voor een dag alleen: vanaf welke leeftijd kan een kind thuisblijven?

Beeld Robin Utrecht

Zodra secundaire scholen beginnen delibereren, breken ouders zich er het hoofd over: kan zoon- of dochterlief wel een hele dag alleen thuis zijn? "Een ideale leeftijd bestaat niet."

Het ging niet alleen over de Rode Duivels afgelopen weekend. Een veelbesproken onderwerp bij ouders met een kind in het middelbaar was ook: wat te doen deze week? Veel scholen lassen immers lesvrije dagen in, zodat de examenresultaten besproken kunnen worden. Extra vakantie dus. Maar ook: extra kopzorgen voor werkende ouders met bijvoorbeeld een twaalf- of dertienjarige. Want kan je iemand van die leeftijd wel al een hele dag, laat staan een hele week, alleen thuislaten?

Een duidelijke leeftijdsgrens trekken, wil geen enkele opvoedingsexpert doen. "Het is aan de ouders om zelf een inschatting te maken", klinkt het uit alle monden. De ene twaalfjarige kan het "home alone" zijn prima afgaan, terwijl een andere veertienjarige er bijlange nog niet matuur genoeg voor is. "Er bestaat geen pasklaar antwoord", zegt Leuvens professor culturele pedagogiek Stefan Ramaekers.

Zijn oudste zoon hield wel in het eerste jaar secundair thuis vakantie. Dat had niet alleen met de leeftijd te maken, maar ook met de omstandigheden. "Die zijn voor elk gezin anders. Hoe vaak bleef je kind eerder al alleen? Hoe snel ben je bij hem of haar als het misloopt? Hoe erg kan je steunen op buren of familie?", somt Ramaekers op. Volgens hem zal de uiteindelijke beslissing altijd spanning voor de ouder met zich meebrengen. "Maar zo gaat opvoeden: dat is een eeuwige zoektocht naar evenwicht."

Cijfers over het aantal kinderen dat deze week alleen thuis blijft, zijn er niet. Maar bij Expoo, het expertisecentrum opvoedingsondersteuning van de Vlaamse overheid, zeggen ze ook dat het onderwerp leeft. Daarom ook dat ze een tijd geleden een brochure ontwikkelde, met inzichten en praktische tips. Annelies Bergmans: "Een kind alleen laten, vergt een goede voorbereiding. Een paar keer een half uurtje en dan ineens van maandag tot vrijdag thuis is geen goed idee. Verantwoordelijkheid opnemen leert een kind in laagjes."

Onbekende aan de deur

In de brochure staat onder meer hoe je als ouder kan nagaan of een kind aan alleen zijn toe is. Dat kan bijvoorbeeld door een aantal risicovolle situaties te overlopen. Wat doe je als er een onbekende aan de deur staat? Als de elektriciteit uitvalt? Als je de sleutel kwijt bent? "Probeer ook na te gaan hoe het alleen thuisblijven eerder meeviel. Voelde het kind zich veilig? Eenzaam?" Ook afspraken maken is van belang. "Maak regels over sociale media of gamen. Spreek af om even met elkaar te bellen. Geef het kleine taken."

De wet zegt over het alleen laten van kinderen niets, vult kinderrechtencommissaris Bruno Vanobbergen nog aan. "Twaalf jaar wordt wel gezien als de leeftijd waarop een kind toerekeningsvatbaar is, maar in dat geval gaat het over heel specifieke situaties, bijvoorbeeld die in de jeugdzorg of een medische context, niet over alledag."

Scharniermoment

Experts wijzen er wel op dat het twaalfde levensjaar bij veel kinderen een scharniermoment is. Ze veranderen vanaf dat moment niet alleen fysiek, maar ook hun denken doet dat. "Elk kind is anders, maar vaak zie je dat ze dan nood krijgen aan nieuwe prikkels, dat ze beter kunnen plannen, dat ze gevolgen beter kunnen inschatten", aldus Ramaekers.

Twaalf jaar mag dan een kantelmoment zijn, een jongen of meisje van die leeftijd optrommelen om ook alleen thuis op een jongere broer of zus te passen, dat moet toch met de nodige voorzichtigheid gebeuren. "Verantwoordelijkheid dragen voor jezelf is toch nog wat anders dan verantwoordelijkheid dragen voor een ander."

Kampen

De kinderrechtencommissaris wijst er nog op dat scholen ook in deze laatste week voor de vakantie opvang moeten voorzien als ouders dat wensen. De mogelijkheden om die opvang ook interessant te maken, zijn wel beperkt, geeft hij toe.

Vraag is: moeten er dan andere initiatieven komen om de groep, die te jong is voor een dag alleen en te oud voor een oppas, in een week als deze bezig te houden?

Ramaekers: "Daar moeten we dan toch als samenleving even over nadenken. We veroordelen ouders en hun kinderen dan misschien tot nog meer opvangpuzzelwerk."

Marie (12): "Alleen tv kijken verveelt snel"

Marie vindt haar vrije week na de examens wel fijn, zodat ze leuke dingen met vriendinnen kan doen. "We moeten wel nog soms naar school, bijvoorbeeld om examens in te zien. Daarom is nog niemand op vakantie, maar eigenlijk hebben we wel al vrij."

"Het is helemaal niet fijn om wakker te worden en geen idee te hebben wat je die dag gaat doen", vertelt papa Tom. Om Marie gezelschap te houden komt een paar dagen per week familie langs. "Ik kan wel de hele dag alleen zijn, maar ik vind het fijn hoe mijn ouders het regelen. Alleen tv kijken verveelt best snel." Tom ziet de familie wel nog een beetje als een oppas. "Dat er, als ze bij wijze van spreken een ei staat te bakken en er gaat iets mis, wel snel iemand bij is."

Marie krijgt af en toe bezoek van familie. "Zo is er iemand bij als er iets misgaat", vertelt haar vader. Beeld Bas Bogaerts

In het eerste middelbaar zijn kinderen te jong om hele dagen alleen thuis te blijven, maar een echte babysit hebben ze ook niet nodig. "Wij lossen dit op door goede afspraken te maken", vertelt Tom. "Niet alleen de stad in, niet naar de winkel als je geen geld hebt, voor het donker thuis zijn." Marie houdt zichzelf wel bezig. "Dan ga ik een taart bakken of zo."

Cato (13) en Lukas (15): "De regels van onze ouders zijn best goed"

"Ze zoeken elkaar op", vertelt Jenny. "Dan spreekt Cato met vriendinnen af of gaan ze zwemmen. Eigenlijk gewoon samenzijn." Mama Jenny is zelf leerkracht, dus zo vaak hoeven Lukas en Cato niet zonder volwassenen te zijn tijdens hun vrije weken. "Eigenlijk merk ik niet zoveel verschil als ik alleen thuis ben", vertelt Cato. "Ik spring dan gewoon op de trampoline of ik zit op mijn kamer."

Cato: "Ik merk niet zoveel verschil als ik alleen thuis ben." Beeld RV

Jenny vindt wel dat kinderen rond de 12 of 13 jaar nog een oppas nodig hebben. Zij regelt altijd wel iemand die op ze let als het langer dan een paar uurtjes is. "Ze moeten gewoon bereikbaar zijn", zegt Jenny. "Ik wil wel weten waar ze zijn en hoe ze zich verplaatsen."

Het is moeilijk voor Jenny om helemaal ontspannen te zijn als Lukas en Cato alleen thuis zijn. "Ik bel dan ook wel een keertje om te vragen of alles goed gaat. En vooraf geef ik duidelijke regels. Ik wil bijvoorbeeld niet dat ze een taart gaan bakken. Ze mogen de deur niet opendoen als de bel gaat en de vaste telefoon niet opnemen. Ook mogen ze niet thuis weg." Cato vindt de regels van haar ouders wel goed. "Doordat ze ons waarschuwen kan er in ieder geval niks misgaan."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234