Donderdag 01/10/2020
Carl Devos.Beeld DM

ColumnDe passie van Devos

Te lande is er geen Churchill of Macron. We missen een charismatische chef

De politieke actualiteit volgens UGent-politicoloog en De Morgen-columnist Carl Devos.

De mens is een sociaal dier. Dat is geen kenmerk, dat is zijn essentie. Die wordt door het coronabeleid, zeker tijdens een zomerse vakantieperiode, danig op de proef gesteld. Er zijn geen excuses voor manifeste, moedwillige overtredingen van egoïstische enkelingen, er is begrip voor de zachte, verstrooide vervaging van de zelfdiscipline van de goedmenende meerderheid. Maar ook die kan een nieuwe piek, dus strengere maatregelen, opwekken. Meer repressie en een politiestaat zijn niet mogelijk op de schaal waarop naleving nodig is. Alleen burgerzin. Die is in België weinig getraind.

Cruciaal is een perspectief, hoe moeilijk dat ook te bieden is. Mensen willen ongeveer weten hoelang wat nog duurt: een geleidelijke en voorwaardelijke versoepeling vooropstellen. Wie de eindmeet ziet, haalt verborgen krachten boven. Ook de redelijkheid is van groot belang: waarom mag iets (niet)? Die redelijkheid is er niet altijd. Zegt de N-VA-voorzitter luidop in advertenties, al steunt zijn partij op zaterdag de federale regering. Voorts is het geloof in de legitimiteit van leiders noodzakelijk. De aanvaarding van maatregelen omwille van wie ze beslist. Macht wordt gezag. Maar de politiek liet de voorbije jaren een rampzalige indruk na, het politiek wantrouwen is groot. En ze moet veel uit handen geven. Er zit te veel volk aan de knoppen, een inflatie aan taskforces en crisisgroepen. Virologen en andere experts schetsen onophoudelijk regels en doemscenario’s over verloren zomers of jaren. Al herhalen ze tegelijk dat er weinig evidentie is voor hun geleerde vermoedens in deze ongeziene crisis. Boven al dat getoeter is een baas nodig. Maar te lande is er geen Churchill of Macron. We missen een charismatische chef.

Het gebrek aan test- en beschermingsmateriaal, verkeerde meegestuurde instructies, de kritiek uit de zorgsector of labo’s op beleidsbeslissingen, … helpen het draagvlak evenmin. Zo verbrokkelt burgerzin. Groeit wantrouwen. Zeker over woon-zorgcentra. Dat gaat over onze ouders, of over onszelf, ooit, over enkele of vele jaren: het wanbeleid ten aanzien van hen raakt diept.

Het is oneerlijk om die catastrofe op Wouter Beke (CD&V), betrokken en hardwerkend, met een onervaren kabinet tijdens een ongeziene crisis, af te schuiven. Het is een collectief falen. In een sector die al jaren roept dat het water boven de lippen staat. De collectieve voorzieningen volstaan er niet en vele pensioenen zijn te laag om de facturen te betalen. Daarbovenop zijn in deze crisis onmiskenbaar fouten gemaakt. Woon-zorgcentra werden snel in quarantaine gezet, maar een gebrek aan middelen hield corona niet buiten. Bewoners zaten gevangen. De centra hebben onvoldoende ervaring, geschoold personeel of materiaal om het nodige te doen.

Er is enige gelijkenis met de mondmaskersdiscussie. In beide dossiers sluipt wantrouwen ten aanzien van de overheid. Mochten er voldoende mondmaskers zijn, zouden velen er dragen en zou ons dagelijks leven er allicht anders uitzien. Maar omdat dat niet het geval was, werd veralgemeend gebruik een slecht idee. De voorbije weken werd met man en macht terecht een ziekenhuizeninfarct vermeden. Daarvoor werden bewoners van woon-zorgcentra, ook bij wie corona enkel werd vermoed, zo veel mogelijk buiten ziekenhuizen gehouden. Om in hun eigen bed waardiger te sterven. Allicht wel. Maar velen denken dat zij in normale tijden toch naar het ziekenhuis gebracht zouden worden, mét betere zorgen. Dat ouderen werden opgegeven. Een ‘slachting’ noemde onderwijsspecialist en OESO-topman Dirk Vandamme het.

Niet toevallig betalen de zwaksten de zwaarste prijs. In een groot kot met tuin is het comfortabeler ophokken. Corona vertoont en vergroot de ongelijkheid, test onze solidariteit. Dat wordt een van de thema’s van de komende jaren. De politieke storm zal na corona razen zoals voorheen, maar langs nieuwe glooiingen die het virus in het landschap trok. Grenzen en zelfvoorziening blijken van groot belang. De markt en haar aanbestedingsprocedures laten ons in de steek. We snakken naar sterke collectieve voorzieningen. Enzovoort. Op dat hobbelig terrein met verschoven bakens is eerder vroeg dan laat een sterke ploeg nodig om ons uit de diepe economische crisis te loodsen. Maar wie de relaties in de Wetstraat aanschouwt, is de depressie nabij. Zoals een regeringsmaker het beschreef: “Ik weet echt niet hoe dit ooit nog goed komt.” Er is geen gebrek aan degelijk individueel crisismanagement, elk op zijn terrein, maar wel aan een ploeg en een leider die vertrouwen geeft.

Tijdens zijn bestaan leert dit kleine virus ons een grote les: wie van het volk inspanningen vraagt, moet leiderschap, perspectief en redelijkheid bieden. Ook straks, als onze burgerzin zwaar op de proef wordt gesteld, om de grote economische en budgettaire fall-out te bestrijden. Maar wie o wie zal ons die geven?

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234