Dinsdag 22/10/2019

Te koop: EU-paspoorten (voor wie veel geld heeft)

In ruil voor 1 à 2 miljoen euro kunnen oliesjeiks, Russische oligarchen en andere miljonairs in Malta, Cyprus, Bulgarije én Oostenrijk een EU-paspoort kopen. Daarmee verschaffen ze zich volledige toegang tot de Schengenzone.

EU-paspoorten zijn bijzonder gewild: niet enkel omdat ze onbelemmerde toegang verschaffen tot de Schengenzone, maar ook omdat ze buitenlandse reizen naar meer dan 170 landen bijzonder makkelijk maken. Hoewel miljoenen mensen dromen van zo'n EU-paspoort, zijn de wettelijke voorwaarden en de bureaucratische obstakels in de meeste Europese lidstaten aanzienlijk.

Maar voor wie veel geld heeft, gaan de poorten tot de Europese Unie verrassend vlot open. Met name Malta stelt zich soepel op: een miljonair die 650.000 euro in een ontwikkelingsfonds stort, voor 150.000 euro aan staatsobligaties koopt en zich een huis van minimaal 350.000 euro aanschaft, krijgt vrijwel meteen een Maltees EU-paspoort. Voor een kind of echtgenote betaal je 25.000 euro extra, voor kinderen ouder dan 18 betaal je 50.000 euro.

Sinds 2014 keurde Malta meer dan 800 aanvragen goed. Hoewel de overheid meldt dat de kandidaten uit veertig verschillende landen komen, is het programma vooral populair bij Russen. De Maltese overheid gaf aan dit programma een mooie titel: citizenship by investment.

Premier Joseph Muscat omschrijft zijn paspoort-voor-cashbeleid als een innovatief beleidsinstrument om de schatkist te spijzen. "In een tijd waarin zoveel talent en zoveel briljante geesten op zoek zijn naar een nieuw thuisland, is EU-burgerschap een enorme troef die Europa ongenaakbaar kan maken in de mondiale race naar de toekomst." Dat succesvolle aanvragers niet zozeer hersens maar vooral veel geld moeten hebben om aan een paspoort te raken, is een detail dat Muscat graag onvermeld laat.

Promotarief

Cyprus probeert op dezelfde manier extra fondsen aan te trekken en ook hier gaat het vooral om Russisch geld. Kandidaten moeten voor twee miljoen euro in vastgoed of bedrijven investeren, of voor 2,2 miljoen aan Cypriotische staatsobligaties kopen. De wachttijd is zes maanden en in principe moet een gegadigde bereid zijn om 183 dagen per jaar in Cyprus door te brengen: een voorwaarde die gezien de beperkte grenscontroles in de Schengenzone moeilijk te controleren is.

Cyprus deelde ondertussen al 2.000 EU-paspoorten uit aan miljonairs. De afgelopen vier jaar leverde dat 4 miljard euro op. Opvallend detail: de overheid maakt enkel de voornamen van de begunstigden bekend; familienaam en nationaliteit blijven onvermeld.

Blijkbaar inspireerden Cyprus en Malta ook andere lidstaten om EU-paspoorten op de markt te gooien. Bulgarije hanteert hier zelfs een soort promotarief. Kandidaat-Bulgaren die voor 1,2 miljoen aan staatsobligaties kopen, ontvangen vlotjes een paspoort waarmee ze in heel de EU kunnen reizen en zakendoen. Eigenlijk gaat het hier om een koopje, want na vijf jaar kunnen deze miljonairs hun staatsobligaties opnieuw in cash omzetten.

Discrete onderhandelingen

De Oostenrijkers pakken het dan weer anders aan: ze spelen hun paspoort uit als een kwaliteitsproduct met navenant prijskaartje van 2 à 3 miljoen euro. Een andere mogelijkheid is een investering in een Oostenrijks bedrijf ter waarde van 10 miljoen euro, op voorwaarde dat die onderneming werk verschaft aan Oostenrijkers of de export bevordert.

Deze prijzen zijn slechts indicatief, want de Oostenrijkse overheid is selectief en gaat met elke gegadigde discrete onderhandelingen aan. De bijkomende kosten om als miljonair Oostenrijker te mogen worden, bedragen 500.000 euro.

De kritiek op de miljonairsmarkt voor EU-paspoorten neemt toe. Kritische organisaties als Transparancy International hebben het over een morele ontwaarding van het EU-burgerschap. Ook het Europees Parlement keurde een (niet-bindende) resolutie goed waarin staat dat "het EU-burgerschap nooit als handelswaar gebruikt kan worden".

Vooral het feit dat cash-voor paspoortprogramma's zo populair zijn bij Russische miljonairs, doet veel vragen rijzen. "Rusland staat nu niet meteen bekend als een centrum voor duurzaam en ethisch ondernemen", merkt Europa-expert Hendrik Vos van de Universiteit Gent op. "Europa kan dan nog zo luid over nobele waarden toeteren: als bepaalde lidstaten het Europees staatsburgerschap aan miljonairs van bedenkelijk allooi aanbieden, hollen we die principes uit."

Bedenkelijke praktijken

Een kritiek die gedeeld wordt door CD&V-Europarlementslid Tom Vandenkendelaere. "Het gaat om zeer bedenkelijke praktijken. De betrokken lidstaten zetten de deuren van de Schengenzone open voor burgers die veel geld hebben, maar over wie nooit ethische vragen worden gesteld."

Toch valt te betwijfelen of de kritische stemmen iets aan de handel in paspoorten kunnen veranderen. Het Europees Hof van Justitie bepaalde dat de toekenning van staatsburgerschap en paspoorten een nationale materie van de lidstaten is. De Europese Commissie en het Europees Parlement staan zo goed als machteloos.

Hendrik Vos: "Dit dossier heeft alle potentie om tot een schandaal uit te groeien, maar dan moet de verontwaardiging wel toenemen. Pas als meer media en Europarlementariërs zich over deze praktijk uitspreken, zullen de betrokken lidstaten hun controversiële praktijken in vraag beginnen stellen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234