Zaterdag 24/10/2020

Te jong om rijk te zijn, maar niet om arm te worden

Het aantal Vlamingen met schulden neemt toe en dat is in belangrijke mate te wijten aan het uitzonderlijk hoog aantal jonge schuldenaars. Dat blijkt uit de studie Hulp op krediet. Schuldbemiddeling in de Vlaamse OCMW's en CAW's, die het Hoger Instituut voor de Arbeid (Hiva) van de KU Leuven uitvoerde op vraag van Vlaams welzijnsminister Mieke Vogels (Agalev).

Leuven

Eigen berichtgeving

Tom Cochez

Wie een schuldenberg met zich meezeult en door het bos de bomen niet meer ziet, kan bij het OCMW of een CAW (Centrum voor Algemeen Welzijn) aankloppen met de vraag aan schuldbemiddeling te doen. Schuldbemiddelaars kunnen dan voor de persoon in kwestie een budgetbegeleiding of -beheer uitwerken. Het Hiva-onderzoek maakt duidelijk dat de gemiddelde Vlaamse schuldenaar bijzonder jong is. Bijna 17 procent van de schuldenaars is jonger dan 25 jaar. Nochtans vertegenwoordigt die groep slechts 2,4 procent van de op eigen benen staande bevolking in Vlaanderen. Samen met de groep tussen 25 en 34 jaar tekenen de min-25-jarigen voor nagenoeg de helft van de schulden.

"Zeker wanneer je vergelijkt met de categorie 55-plussers is de oververtegenwoordiging van jongeren zeer opvallend", zegt onderzoekster Lieve Ruelens. "Mensen boven de 55 vertegenwoordigen maar 8,4 procent van de schuldenaars, terwijl ze wel 41,9 procent van de Vlaamse bevolking uitmaken. Een verklaring voor die vaststelling hebben we niet, maar het beeld van de alleenstaande bejaarde met een klein pensioentje en een berg schulden beantwoordt alleszins niet aan de realiteit."

In het eerste kwartaal van 2001 klopten in totaal 25.000 cliënten met schulden aan bij een OCMW of CAW. Op jaarbasis zien OCMW's en CAW's dus naar schatting 100.000 personen met schulden. De schuldenlast die die personen samen torsen, zou ongeveer 1,28 miljard euro (52 miljard frank) bedragen. "Onze bevraging leert dat het aantal mensen met schulden toeneemt", zegt Lieve Ruelens. "Er zijn wellicht meer schuldenaars dan bestaansminimumtrekkers. Momenteel bedraagt het aandeel van het cliënteel met schulden in het totale cliënteel van de diensten ongeveer 40 procent. Bovendien zijn er argumenten om aan te nemen dat er in gemeenten waar geen erkende diensten bestaan, een latente vraag bestaat die geen invulling krijgt."

En er is nog meer slecht nieuws. "De Vlaamse overheid heeft kwaliteitscriteria in het leven geroepen voor de schuldbemiddelingsdiensten", zegt Lieve Ruelens. "Het onderzoek wijst echter uit dat het al dan niet hebben van een erkenning nauwelijks invloed heeft op de praktijk. Ook zonder erkenning wordt er bemiddeld inzake schulden. Een op de vier diensten maakt zelfs geen aanstalten om een erkenning aan te vragen. Bovendien biedt een erkenning geen garantie voor kwaliteit: ruim een op de vijf diensten legt de voorwaarden naast zich neer en ruim drie op de vier diensten die de voorwaarden wel ernstig nemen, zeggen dat hun expertise onvoldoende of voor verbetering vatbaar is."

Ook de recente federale wetgeving blijft al te vaak dode letter. "De wet op de collectieve schuldenregeling geeft schuldbemiddelaars extra slagkracht. Dankzij de wet hebben ze een sterke positie om over de schulden van de mensen die ze vertegenwoordigen, te gaan onderhandelen. In de praktijk gebeurt dat echter veel te weinig omdat het heel tijdrovend is en vooral omdat er onvoldoende expertise aanwezig is. Er is dus een hefboom maar in de praktijk kan hij niet gehanteerd worden."

Ander opmerkelijk punt is dat de overheid allesbehalve vrijuit gaat in haar rol als schuildeiser. De fiscus, de sociale zekerheid en boetes tekenen voor 18,7 procent van de totale schulden. "We stellen vast dat de overheid zich zeer onwrikbaar opstelt tegenover haar schuldenaars. Een regeling maken met een fiscus is er niet bij. Daar schuilt natuurlijk een contradictie in met de wet op de collectieve schuldenregeling."

Gevraagd naar een reactie wijst het kabinet van minister Vogels op de opleiding voor schuldbemiddelaars en de juridische helpdesk die werden opgezet. "Maar dat is slechts een begin", zegt Lieve Ruelens. "Het onderzoek maakt duidelijk dat er in de eerste plaats meer geld en meer opgeleide mensen moeten komen."

Op jaarbasis zien OCMW's en CAW's naar schatting 100.000 personen met schulden

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234