Zaterdag 18/01/2020

Klimaat

Te heet in Antwerpen? Bomen brengen vier graden verkoeling

Luchtbeeld van de Waalse Kaai, de warmste plek tijdens de metingen vorige zomer. Beeld BELGA

Op eenzelfde plein is het vier graden koeler onder de bomen dan waar zelfs geen grasspriet groeit. Dat toont onderzoek van VITO in samenwerking met buurtbewoners in Antwerpen. ‘Verharde pleinen veroorzaken extreme hittestress, groene schaduw vermijdt dat.’

Wie in de stad woont, voelde het afgelopen zomer opnieuw: waar veel steen en menselijke activiteit samenkomen, wordt het tijdens hittegolven bloedheet en warmer dan (net) buiten de stad. Vooral ’s nachts kan het verschil oplopen, tot zes graden. Nu er door de klimaatopwarming vaker hittegolven zijn, proberen steden uit te vissen hoe ze kunnen vermijden snelkookpannen te worden. Want die extra hitte leidt telkens tot extra sterfgevallen, slaap- en andere gezondheidsproblemen, verkeersongevallen en agressie.

In de Antwerpse stadswijk Sint-Andries namen een tiental leden van de burgervereniging Klimaatrobuust Sint-Andries deel aan de uitgebreide meetcampagne met bewoners naar hittestress, opgezet door het Vlaams Instituut voor Technologisch Onderzoek (VITO). Tijdens de hittegolven van juli en augustus maten ze op zeventien plekken de gevoelstemperatuur met speciale toestellen. In totaal gaf dat zo’n tweehonderd metingen op dagen met temperaturen boven 25 graden.

Ongezond

Het werd overal geregeld ongezond heet met temperaturen boven de 28 graden. Maar de drempel van extreme hittestress (meer dan 31 graden) is alleen overschreden op verharde pleinen en straten, zoals de parking aan de Waalse Kaai, de warmste plek waar het maximaal 33 graden werd. Op het volledig verharde basketbalplein op de Sint-Andriesplaats werd het net geen 32 graden, terwijl het enkele meters verder aan de rand van dat plein 29 graden werd.

“Daar staan bomen. Gemiddeld zijn die goed voor zo’n vier graden verkoeling”, zegt VITO-onderzoekster Inge Liekens. Dat lijkt niet veel, maar kan op hittegolfdagen het verschil uitmaken tussen ongezond heet en lekker warm.

Op plekken met veel schaduw, doorgaans door bomen, is de drempel voor zeer sterke hittestress van 29,5 graden zelfs tijdens de piekperiodes nooit overschreden. Het moeten dan wel exemplaren zijn die voldoende groot zijn. “Op het Bogaardeplein staan een paar verdwaalde bomen, maar die krijgen geen ruimte om te groeien, waardoor hun verkoelend effect veel kleiner is”, zegt Liekens. Dat plein eindigt dan ook als zevende heetste plek van de zeventien. Op de koelste plek, de Willem Lepelstraat 5, staan grote bomen dicht bijeen, waardoor ze een verkoelende buffer vormen.

Ventilatie

Dat het ene groen het andere groen niet is, blijkt ook uit de gegevens over de grasperkjes in de Sint-Andrieswijk. Die verkoelen nauwelijks. Het ‘Bergskes Brugje’ eindigt met zijn grasperk bijvoorbeeld als vierde warmste in de wijk. Enkel grasperkjes aanleggen in de stad zal dus niet volstaan.

Nog toont dit onderzoek hoe water wat afkoelt. Langs de Schelde is het gemiddeld twee graden minder heet. Maar waterlopen aanleggen is natuurlijk minder realistisch dan bomen voorzien. Bovendien hangt de verkoeling door de Schelde af van de windrichting. “De belangrijkste boodschap is om schaduw te voorzien en ervoor te zorgen dat wind en ventilatie tussen gebouwen mogelijk blijven”, zegt Liekens.

‘Hittemeter’ Jos Thijs in Sint-Andries: “Wij hebben hier meer schaduw nodig.” Beeld Tim Dirven

Algemeen zijn die inzichten niet nieuw, maar hoe meer gegevens, hoe beter beleidsmakers kunnen inspelen op hittestress in de stad. “Dat burgers meewerken is een plus. Het wordt voor hen zo erg tastbaar en wij krijgen van hen een massa data”, zegt VITO-onderzoeker Dirk Lauwaet.

Voor Klimaatrobuust Sint-Andries zijn de resultaten ook een drukkingsmiddel. “Wij leggen dit voor aan de stad”, zegt ‘hittemeter’ Jos Thijs. “We namen in 2017 deel aan een conferentie in Rotterdam, waar een expert uit Parijs vertelde wat die stad doet om wijken af te koelen. Sindsdien weet ik wat hittestress is en hoe je het meet. Aangevuurd door het enthousiasme van de dertigers hier ben ik in een paar maanden geëvolueerd van iemand die hiervoor geen interesse had naar een betrokken burger. Wij hebben hier meer schaduw nodig.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234