Maandag 01/06/2020

Talent in een slipje

Edna O'Brien, feministisch boegbeeld en verguisd als pornografisch schrijfster, publiceerde zopas haar autobiografie.

Edna O'Brien (°1930) is een Iers icoon, aan wie vele meisjes in de jaren zestig hun vrijheid te danken hebben. Haar vanaf 1960 gepubliceerde trilogie The Country Girls, over twee teenagers die hun katholieke kostschool ontvluchten en de vrijheid zoeken in de stad, leidde tot grote schandalen. Het Ierland van de jaren zestig was bedompt, bekrompen en er heerste censuur. O'Briens boek werd bestempeld als pornografie, maar ze liet zich niet door hetze tegenhouden. Zelfs toen een handlanger van haar verknipte ex-man in de krant schreef dat haar talent in haar slipje school, ging ze door. Ook doorbrak ze zonder blikken of blozen een ander Iers taboe, over een IRA-terrorist, met haar in 1994 gepubliceerde roman House of Splendid Isolation.

Op haar vierentwintigste verliet O'Brien haar moederland, om er nog een keer, vele malen ouder, terug te keren. Tien jaar woonde ze aan de ruige kust van Donogal, waar ze nooit geaccepteerd werd door de omwonenden. Uiteindelijk vertrok ze, door alle weerzin en afschuw, en omdat fysieke aftakeling een rol begon te spelen; het huis lag afgelegen en ze haalde nooit een rijbewijs.

We lezen het in haar autobiografie Country Girl: A Memoir, een titel die knipoogt naar haar debuut. Hierin valt vooral op hoezeer ze deel uitmaakte van de jetset in de jaren zestig en zeventig in Londen en New York. Paul McCartney escorteerde haar naar huis en zong voor haar zoon een spontaan gecomponeerd liedje, ze kon Marianne Faithful, Jane Fonda, Marlon Brando, Sean Connory, Marguerite Duras, Samuel Beckett, Harold Pinter, Joseph Brodsky, Kazuko en Philip Roth allemaal tot haar vriendenkring rekenen. Het is dan ook een en al hippietijdperk en namedropping in het middelste deel van de autobiografie.

Spijt en angst

Uiteindelijk blijkt ze in het laatste deel net zo afstandelijk te zijn geworden als degenen die ze in het glamoureuze wereldje verfoeide of vreesde. In zeker opzicht lijkt ze op Jackie Onassis, die tien jaar haar vriendin was. Net als deze beroemdheid betoont O'Brien zich in haar memoires zowel open en attentvol oplettend, als kil en onaanraakbaar. Het boek is als haar literatuur doortrokken van een wee gevoel van spijt over het feit dat ze haar moeders verwachtingen nooit kon waarmaken. Na de katholieke kostschool, waar ze zich door kledderige happen vlees en kool worstelde, werd ze hardvochtig tegen haar liefhebbende, maar zwaar gelovige moeder. En dat terwijl ze haar moeder, getuige het innemende eerste deel van de biografie, zo verschrikkelijk adoreerde en liefhad.

"Het enige wat ik altijd heb gewild was, denk ik, mijn angsten aan iemand kunnen vertellen, zodat de daarin opgesloten muziek zou vrijkomen." Angsten genoeg in deze getuigenverklaring van een leven. Van oppervlakkige angst om te zwemmen of te slapen in een kamer met geluid tot de angst om zichzelf te zijn. Om, als de door iedereen op handen gedragen Beckett, authentiek te zijn. Als deze autobiografie een ding laat zien, dan is het wel hoe O'Brien zich niet in de kaarten laat kijken. Deze voortreffelijke auteur probeert zelfs aan zichzelf te ontsnappen. Tenslotte is ook een autobiografie literatuur, en manipuleert ze haar eigen bestaan.

Hoewel Heiligen en zondaars, haar laatste verhalenbundel, grote lof oogstte vanwege de beheersing van verschillende stijlen, de onderkoelde, maar compassievolle toon en het evocerende vermogen om de mislukking te doorgronden, wil Een meisje van buiten niet helemaal slagen. Het begin is overweldigend, ranken van nostalgisch verleden slingeren omhoog, maar daarna mis je de vogelvluchtvisie, de inbedding van al die kleine ontmoetingen in iets universelers. Zoals Norman Mailer haar al zei: "Jij bent te veel naar binnen gekeerd."

Edna O'Brien, Een meisje van buiten, De Bezige Bij, 398 p., 19,90 euro.
Vertaling: Molly van Gelder.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234