Maandag 01/06/2020

Taal die je doet vinden

'De meisjes van Zanzibar' toont aan dat Russische poëzie lezen niet alleen een zware plicht is voor intellectuelen, maar ook gewoon leuk kan zijn

door Jo Govaerts

Samengesteld door Willem G. Weststeijn en Peter Zeeman

Meulenhoff, Amsterdam, 399 p., 1.095 frank.

Plantage, Leiden, 183 p., 500 frank.

Ik wil niet oproepen tot de vervanging van de staat door een bibliotheek, al is dat idee wel al vaak in mij opgekomen; maar ik twijfel er niet aan dat als wij onze leiders kozen op basis van hun leeservaring in plaats van hun politieke programma er minder lijden op aarde zou zijn. Zoiets zei Joseph Brodsky in zijn toespraak toen hij de Nobelprijs voor literatuur in ontvangst nam. Op het eerste gezicht zou ik aarzelen om met hem in te stemmen. Maar na lezing van de inleiding op Spiegel van de Russische poëzie lijkt Brodsky's utopie van literaire politici me al veel minder vergezocht. Russische dichters zoals Lomonosov en Karamzin droegen bij tot maatschappelijke vernieuwing door een heldere, eenvoudige taal te promoten. Taal die je niet deed afdwalen, maar die je deed vinden. Ervaringen, bijvoorbeeld, maar ook kennis. Zo evolueerde de Russische poëzie van een puur imiteren van westerse schema's naar een eigen spreken. En dat in een tijd waarin het hof nog de liefde bedreef in het Frans en voor wetenschappelijke vraagstukken zijn toevlucht zocht tot het Duits.

Wat in de ene tijd vooruitstrevend is, wordt in de andere tijd een gemeenplaats. Als we de Spiegel van de Russische poëzie erop naslaan voor de periode na de Tweede Wereldoorlog, is het taalgebruik doorgeslagen naar het andere uiterste. De liedjesteksten van zangers als Boelat Okoedzjava, Aleksandr Galitsj en Vladimir Vysotski, vergelijkbaar met een Jan De Wilde of een Raymond van het Groenewoud, steken positief af bij de gedichten van stadiondichters als Andrej Voznesenski. Maar dat is het probleem met bloemlezingen die exhaustief willen zijn: alles wordt opgenomen wat op een bepaald moment belangrijk werd gevonden, zonder de vraag te stellen of het nu nog eigenlijk iemand interesseert. De Spiegel van de Russische poëzie is een naslagwerk. De meisjes van Zanzibar is dan weer zo frivool als de titel insinueert. Karel van het Reve, die onorthodoxe kenner van de Russische literatuur, lag dan ook mede aan de basis van die totaal willekeurige bloemlezing uit de Russische literatuur. Plezier moet zeker een factor zijn geweest in het kiezen van de gedichten die de groep Leidse slavisten samen vertaalde - het taalplezier springt over op de lezer, hoe melancholisch sommige gedichten ook mogen zijn. Het boekje toont aan dat Russische poëzie lezen niet alleen een zware plicht is voor intellectuelen, maar ook gewoon leuk kan zijn. Ter nagedachtenis van Karel van het Reve en van de oorspronkelijke uitgever van het boekje, Joep Scheurs, werd er een nieuwe uitgave verzorgd door Plantage, aangevuld met wat Tsjechische en Poolse poëzie van de beste vertalers in dat taalgebied. Daardoor is het geheel er misschien wel een beetje ernstiger op geworden.

Het mooie is dat de Spiegel van de Russische poëzie heel wat vertalingen heeft overgenomen uit De meisjes van Zanzibar, net zoals er ook vertalingen in te vinden zijn van Timmer, Van Agt, Fondse, Boland en de onovertroffen vertaler van Aleksandr Blok, Jean-Pierre Rawie. Daardoor is dit niet alleen een bloemlezing van de Russische poëzie, maar ook een beetje een bloemlezing van de vertalers van Russische poëzie. Het zou fijn geweest zijn als dat aspect wat beter was uitgewerkt, en Weststeijn en Zeeman nog wat meer aan outsourcing hadden gedaan. Een van de grote afwezigen is Jan Mysjkin met zijn bekroonde vertalingen van Velimir Chlebnikov. Of is dat een idee voor een volgende bloemlezing?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234