Maandag 03/08/2020

'Syriëstrijders in de hoek duwen is gevaarlijk'

Onderzoeker Montasser AlDe'emeh publiceerde een opmerkelijk interview met een Antwerpse Syriëstrijder in Knack. Daarin bedreigt de jongeman Antwerpse joden maar lijkt hij ook kinderlijk naïef. In één zin praat hij over onthoofdingen en de import van Nutella in Syrië. Is hij een dader of slachtoffer? 'Dit zijn jongeren die de hoop in een rechtvaardige samenleving hebben verloren.'

U identificeert de jongen niet. Bewust?

AlDe'emeh: "Het is nog een jongeman. Ik mag niet veel zeggen over zijn persoonlijke toestand nu maar het verhaal van wijlen zijn broers zegt ook veel over hem. Zijn oudste broer Mohammed Bali (23), ooit briljant student Toegepaste Economische Wetenschappen aan de Universiteit Antwerpen, is in Syrië aan het front gedood door vier kogels. Zijn andere broer Khalid was nog maar 17 toen hij er omkwam bij een raketaanval. Hij is de derde zoon van het Antwerpse gezin en woont nu in Raqqa (IS-hoofdkwartier in Syrië, MR)."

Hebt u contact met zijn ouders. Hoe zijn ze er aan toe?

"Uiteraard zijn ze zeer verdrietig. Zeker sinds de dood van Khalid heeft de moeder veel pijn. Ik merk helaas dat getroffen ouders van Syriëstrijders in de steek worden gelaten."

Terwijl je zou kunnen stellen dat hun kinderen in zekere zin 'ontvoerd' werden door een ideologie?

"Hun kinderen zijn, op zoek naar zingeving, via het internet in contact gekomen met de jihadideologie. De vraag die we ons moeten stellen is of we dat kunnen voorkomen. Ik denk van wel. We laten te veel de voedingsbodem ongemoeid door de Belgische imams niet te verplichten Nederlands of Frans te leren, talen die ze nu dikwijls niet spreken. Was dat wel zo geweest dan zouden deze jongeren over hun pijn en frustratie met een imam kunnen praten, en de correcte uitleg kunnen krijgen over Koranbegrippen zoals jihad - een geloofspraktijk waarvan er negen vormen zijn, slechts één gewelddadig, en dat is zelfverdediging als je in een oorlogssituatie wordt aangevallen. Met die kennis hadden ze misschien geen gruweldaden begaan."

Maar Nederlandstalige imams als Nordine Taouil worden door de Syriëstrijder niet geloofd, want in het interview als 'ongelovige' bestempeld?

"Imam Taouil moet het ontgelden omdat hij openlijk Sharia4Belgium aanklaagde bij de Belgische staat. Imams moeten die jongeren niet veroordelen maar mee in discussie gaan. Als ik als onderzoeker dat kan, waarom zouden zij dat niet kunnen? Laat ons onze kennis als macht gebruiken."

Hoe reëel is de dreiging van de jongeman tegen Antwerpse joden 'die niet veilig zijn'. Of maakt dit deel uit van wat eigenlijk het doeltreffendste IS-wapen is: angstpropaganda?

"Als er morgen een bom ontploft in België, zullen 'onze' Syriëstrijders er geen traan om laten. Maar deze jongeman zelf een reële dreiging voor ons noemen is overdreven. Eigenlijk zegt deze jongen: 'Bart De Wever, laat me gewoon met rust.' Laat ons dus geen angst zaaien. Toegeven aan onze angsten is wat IS wil, want dat leidt tot polarisatie - en dat speelt zowel in het voordeel van hun ideologie als van uiterst-rechts hier."

Vindt u de jongeman dader of slachtoffer van haatpropagandisten?

"Deze vraag is het dilemma waarop onze staat een antwoord moet vinden. Voor mij is ze nu niet van tel. Laat ons niet richten op de jongeren die daar blijven. Ze kozen geen onderdeel meer te zijn van onze samenleving. Maar vang ze wel op als ze met goede bedoelingen terugkeren, en voorkom dat anderen vertrekken door het debat met ze aan te gaan."

In een en dezelfde paragraaf waarin hij stoer praat over onthoofdingen zegt de Syriëstrijder blij te zijn met geïmporteerde Nutella-choco. Worstelt hij met zijn identiteit?

"Zulke uitspraken tonen in elk geval aan dat ze nog mens zijn, de wijze waarop hij praat over Nutella en tiramisu. Tijdens mijn bezoek aan Syrië merkte ik dat ook. De meeste strijders zijn bezig met dagelijkse zaken. Als er dan toch iemand wordt onthoofd, merk je een soort fragmentatie. Ze koppelen zich even los van het menselijke en zien de tegenstander als een obstakel. Als de blinde haat het overneemt worden ze gevaarlijk. Helaas zie je dit in elk conflict door de eeuwen heen."

Hoe kan de Belgische overheid volgens u het best reageren?

"Alles begint met preventie. Maar we kunnen pas een ernstig beleid uitstippelen als we weten hoe ze denken, het doel van mijn interviews en onderzoek. Nu al merk ik één constante: de Syriëstrijders zijn jongeren die politiek actief wilden zijn maar niet mochten. Daar moeten we op inspelen om nieuwe radicalisering te voorkomen. Ze in de hoek duwen is gevaarlijk."

Als jonge gast keek de Syriëstrijder die je interviewde op naar Ronaldo en Messi, nu naar Bin Laden en IS-leider Al-Bagdadi. Waar liep het fout?

"Ik stel alleen maar vast dat sinds België Sharia4Belgium heeft ontbonden en hun woordvoerder Abu Imran (Fouad Belkacem, MR) opsloot, jongeren zoals hij geen podium meer hadden om hun politieke meningsverschil kenbaar te maken. Omdat er hier geen beweging meer was die opkwam tegen het onrecht dat moslims wordt aangedaan, vertrokken ze zelf naar Syrië. Groot-Brittannië laat gelijkaardige moslimjongeren wel nog toe, juist omdat ze zo hun politieke overtuiging in alle transparantie kanaliseren."

Er zijn toch andere, democratische politieke partijen waar ze bij kunnen aankloppen?

"We zien dat meer moslimjongeren dan ooit bij de laatste verkiezingen blanco stemden omdat ze zich niet meer vertegenwoordigd voelen. Een Belgische moslimjongere die honderd procent praktiseert, heeft hier eigenlijk maar één mogelijkheid: zichzelf isoleren, omdat zijn orthodoxe geloof niet meer te combineren valt met onze vrije, seculiere maatschappij. Sommigen kunnen dat, maar anderen voelen zich slecht en migreren."

De jongeman die u interviewde heeft zelfs een apocalyptisch wereldbeeld. Hij spreekt over de 'dag des oordeels', met een doodswens 'wij willen de dood liever dan het leven'.

"Vergeet niet dat die jongen twee broers verloor en voortdurend onder vuur ligt. Zo'n wereldbeeld geeft hem nog een vorm van houvast. Apocalyptisch denken zien we in de regio in tijden van rampspoed niet enkel bij moslims, maar ook bij christenen en joden. Zodra ze het geloof verliezen in de wereld, gaan de oude boeken open en wachten ze op de komst van hun profeten. Dit zijn jongeren die de hoop in een rechtvaardige samenleving hebben verloren. Nu de Arabische Lente is afgeblokt, sluiten velen die hoopten op nieuwe economische kansen zich aan bij de jihadisten omdat andere alternatieven mislukten."

De jongeman voorspelt ook dat IS nieuwe fronten zal openen, zelfs Israël zal belegeren vanuit Jordanië en Gaza. Hoe realistisch is dat?

"IS is de sterkste militaire groep van Syrië en deels in Irak. Ze zijn een geopolitieke factor van betekenis. Hun belofte van een kalifaat is in de Arabische wereld wervend omdat de islamitische wereld van 632 (na de dood van profeet Mohammed) tot 1924 kalifaten met veel voorspoed heeft gekend. Sindsdien ging het er alleen maar van kwaad naar erger door westerse kolonisering, het Israëlisch-Palestijns conflict en talrijke dictators die het Westen steunde."

Kan IS met bommen tot staan worden gebracht?

"Ik geloof niet meer in militair ingrijpen. Bombardementen zullen IS verzwakken maar het gevaar is groot dat burgerslachtoffers de haat nog zullen aanwakkeren. De enige oplossing die ik zie is politiek. Maak van Irak en Syrië een soort confederaties waarin soennitische stammen apart zelf hun problemen oplossen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234