Maandag 29/11/2021

cyprus

"Symbolische doorbraak" in overleg over hereniging Cyprus

VN-secretaris-generaal Antonio Guterres tussen Turks-Cypriotische leider Mustafa Akinci (L) en de Grieks-Cypriotische president Nicos Anastasiades (R) bij een persconferentie vandaag.  Beeld EPA
VN-secretaris-generaal Antonio Guterres tussen Turks-Cypriotische leider Mustafa Akinci (L) en de Grieks-Cypriotische president Nicos Anastasiades (R) bij een persconferentie vandaag.Beeld EPA

Ook de Beatles spelen een rolletje, deze week bij de gesprekken in Genève over Cyprus. Turks-Cyprioten en Grieks-Cyprioten die gebroederlijk demonstreren bij het VN-hoofdkwartier, laten Come Together uit hun luidsprekers schallen, als positieve oproep aan de twee delegaties die binnen praten over hereniging van hun eiland. Gezien de lange voorgeschiedenis - de twee delen werden in 1974 gescheiden - zou The Long and Winding Road wellicht passender zijn.

Het "moment van waarheid" voor Cyprus. Zo kondigde VN-gezant Espen Barth Eide niettemin maandag bij de start het overleg over de toekomst van het verscheurde eiland aan. Een paar dagen later had hij de verwachtingen alweer iets getemperd. Genève kan een "raamwerk" opleveren, zei hij gisteren, maar "verwacht niet dat we hier straks vandaan vliegen met een alomvattende regeling in handen".

Toch was er niet veel later goed nieuws te melden. De twee delegaties wisselden kaarten uit waarop zij aangeven hoe straks de grens moet lopen tussen de twee landsdelen (die ook na hereniging in sterke mate autonoom blijven) en tot welke omvang het Turks-Cypriotische deel wordt ingekrompen. De Turks-Cyprioten willen 29,2 procent (nu hebben ze 36 procent van het eiland onder controle), de Grieks-Cyprioten houden het op 28,2 procent.

Symbolische doorbraak

Een "symbolische doorbraak", wordt dat genoemd. Het verschil van 1 procent moet te overbruggen zijn. Het punt met Cyprus is dat alles met alles samenhangt, als in een dominospel: wanneer in één kwestie een potentiële oplossing omvalt, kletteren alle andere compromissen mee. Zolang de partijen het niet over het hele pakket eens zijn, zijn ze het over niets eens.

Een voordeel is dat er wel al overeenstemming bestaat over de staatkundige hoofdlijnen. De leiders van de twee gemeenschappen (eindelijk zijn dat nu eens gematigde mannen) spraken in 2014 af dat Cyprus een federale natie moet zijn met twee deelstaten, elk met een eigen regering en parlement, maar ook met overkoepelende organen, één zetel in de VN en één soort staatsburgerschap. Alle inwoners zijn Cyprioten. Verder moeten alle details nog worden ingevuld.

Een van de problemen is dat van de compensatie voor geconfisqueerd eigendom. Toen het Turkse leger in 1974 het noorden van het eiland bezette (uit vrees dat de Grieks-Cypriotische meerderheid na een staatsgreep op het punt stond aansluiting te zoeken bij Griekenland), vluchtten meer dan 160.000 Grieks-Cyprioten naar het zuidelijk deel, hun huizen en landerijen achterlatend.

Turkse soldaten tijdens de invasie van Cyprus in 1974.  Beeld AP
Turkse soldaten tijdens de invasie van Cyprus in 1974.Beeld AP

Roterend presidentschap

Teruggave is in de praktijk moeilijk. De nieuwe bewoners zitten er vaak al twee generaties lang, en de meeste Grieken willen helemaal niet terug naar het Turkse deel. Dus moet er compensatie komen (overigens ook voor ontheemde Turks-Cyprioten). De hoogte daarvan vormt object van onderhandeling.

Daar ligt echter een directe link met de territoriale kwestie: hoe meer land de Turks-Cyprioten behouden, hoe meer er gecompenseerd moet worden. Met name is de vraag wat er gaat gebeuren met de stad Morfou. Die telde ooit 15.000 Griekse zielen, maar veranderde in 1974 van het ene moment op het andere compleet van bevolkingssamenstelling en draagt sindsdien de Turkse naam Güzelyurt.

Morfou/Güzelyurt op zijn beurt is wisselgeld in de gesprekken over een roterend presidentschap van de Cypriotische natie, waar de Turks-Cyprioten op aandringen. De Grieks-Cyprioten vinden dat onzin: waarom zou een land met 78 procent Grieken niet gewoon een Griek als president hebben? Als de Turken anders willen, moeten ze Morfou maar inleveren.

Een Grieks-Cypriotische soldaat bij de bufferzone in Nicosia.  Beeld AP
Een Grieks-Cypriotische soldaat bij de bufferzone in Nicosia.Beeld AP

Onbespreekbaar

Daartoe zullen de Turks-Cyprioten - van oudsher bevreesd voor Griekse knokploegen - echter alleen bereid zijn als ze vinden dat hun veiligheid is gegarandeerd. Daarom willen ze dat een deel van de 35.000 Turkse militairen nog minstens 15 jaar op het eiland blijft.

Voor de Grieks-Cyprioten is dat onbespreekbaar. Turkije heeft op Cyprus niets te zoeken, vinden ze. Daarom willen ze zelfs af van het veiligheidsverdrag dat in 1960 bij de dekolonisatie werd gesloten door Groot-Brittannië, Griekenland en Turkije. Zij 'garanderen' sindsdien de veiligheid op het eiland.

Om die reden voegden de ministers van Buitenlandse Zaken van de drie landen zich donderdag bij het beraad, samen met VN-chef António Guterres. De laatste heeft alle reden zich bescheiden op te stellen. Het vredesplan van zijn voorganger Kofi Annan werd in 2004 in een referendum weggestemd door de Grieks-Cyprioten. De VN blijven daarom nu op de achtergrond. De Cyprioten moeten het helemaal zelf doen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234