Dinsdag 21/05/2019

Portret

Sylvana Simons: van vamp naar volksvijand nummer één in Nederland

Sylvana Simons. Beeld ANP

Sylvana Simons (45) was jaren een populaire presentatrice op de Nederlandse tv. Tot ze Zwarte Piet weg wilde en voor veel Nederlanders een volksvijand werd. Nu ze lid is van de politieke partij Denk, vliegt de haatbagger helemaal in het rond: jankneger, aap, bounty, Erdogan-hulpje.

In Nederland is Sylvana Simons al twintig jaar een vertrouwd gezicht, maar in België is ze onbekend: vandaar eerst een schets van een toch wel bewogen leven.

Simons wordt geboren in de Surinaamse hoofdstad Paramaribo, maar verhuist nog voor haar tweede naar Amsterdam. Tien jaar later verkast de familie naar Hoorn.

Haar jeugd is een mengeling van normaliteit en bevreemding. Net zoals vele andere Nederlandse meisjes gaat ze naar ballet en rijdt ze pony. Maar haar familiale leven is uitzonderlijk: vader heeft in totaal vijftien kinderen bij verschillende vrouwen, moeder had al een kind van een vorig huwelijk. Om de zoveel jaar wordt Sylvana geconfronteerd met een halfbroer of -zus van wie zij het bestaan niet afwist. "Kwam er een keer een leuke jongen over de vloer, bleek het een broer uit Suriname te zijn."

Het botert niet met haar strenge vader. Sylvana - vroegrijp en eigenwijs - wil alleen maar dansen. Ze probeert de ene studierichting na de andere, maakt geen enkele studie af en loopt op haar 15de van huis weg om bij een halfzus in Amsterdam in te trekken. Daar begint de moeilijke jeugd pas echt. Veel uitgaan, foute mannen van wie sommigen haar het ziekenhuis in slaan.

Ze studeert show en musical aan de theaterschool, maar raakt al snel zwanger. Ook de vader van haar zoontje Salvatore is vaak agressief. De man zal later zelfmoord plegen omdat hij niet kon verwerken dat Salvatore in zijn bijzijn een pot kokend water van het fornuis trok en daarbij zestig procent van zijn lichaam verbrandde.

Enige tijd later zal ook Sylvana's vader zelfmoord plegen: getergd door een zware ziekte hangt hij zich op in de trappenhal van de familiewoning.

Intellectueel brilletje

Het is in diezelfde periode dat Simons haar eerste stappen in de showbizz zet: ze werkt als danseres in de extravagante dancing iT, doet enkele reclamespotjes en wordt ontdekt door Veronica-presentator Lex Harding, die haar in 1995 meeneemt naar de nieuwe muziekzender TMF.

Vanaf dat moment wordt de ravissante en welbespraakte Simons een Bekende Nederlander. "Mooi, tenger en in het bezit van een grootse persoonlijkheid", zijn de woorden van toenmalige mediawatchers die voor haar een eretitel bedenken: Dutch queen of r&b.

Van politiek engagement is op dat moment geen sprake. Integendeel: ze heeft moeite met het feit dat de Surinaamse gemeenschap haar als een rolmodel beschouwt en is vooral bezig met haar televisiecarrière, die door sommigen als succesvol wordt omschreven, door anderen als een hobbelig parcours van trial-and-error. Ze doet verschillende zenders aan - TMF, RTL4, NPS, AVRO - en presenteert sterk uiteenlopende programma's, gaande van een platte seksquiz tot een heus boekenprogramma waarvoor Simons zich - tot hilariteit van sommigen - een intellectueel brilletje aanschaft.

Op privévlak probeert ze tot tweemaal toe een langdurige relatie aan te gaan, maar dat lijkt toch niet bijster goed te lukken. Wel een geluk is haar tweede dochter Levi.

Wanneer en waarom Sylvana Simons zich als een geëngageerde debater ontpopt, is niet helemaal duidelijk. Sommigen situeren de ommekeer tijdens haar verblijf in Londen waar ze leefde met een van haar partners, een profbokser. Ze keert terug naar Nederland met verhalen over taxichauffeurs die weigeren om zwarte passagiers te bedienen.

Maar als andere gekleurde artiesten haar aansporen om het stereotiepe beeld van zwarte vrouwen mee aan te vechten, past ze. "Sylvana was toen nog veel meer van: joh, maak je nou niet zo druk", zegt hartsvriendin en actrice Anousha Nzume. "Haar engagement leek nog niet zo op de voorgrond aanwezig."

Beeld ANP

Zwarte Piet

In 2014 laait de Zwarte Piet-discussie op en wordt alles anders. Dat Simons plotseling een nationale opiniemaker wordt, komt vooral doordat zij regelmatig als tafelgast mag aanschuiven bij Matthijs van Nieuwkerk in De wereld draait door. Een rake mening die voor een kleine twee miljoen kijkers verkondigd wordt, heeft onvermijdelijk een grote impact: zeker als een Nederlands-Surinaamse dame plotseling voor de afschaffing van een nationaal instituut als Zwarte Piet begint te ijveren.

Het is op dat moment dat de baggerstroom op gang komt. De vaak kwetsende beledigingen zullen haar scherpe tong niet temmen. Integendeel, Simons duwt op het gaspedaal. Ze levert kritiek op politiegeweld tegen kleurlingen in Den Haag en gaat zelfs de strijd aan met Google, omdat de zoekterm 'hand' enkel beelden van witte handen oplevert. Ze heeft het over "de vanzelfsprekendheid van white privilege, waarbij wit automatisch en achteloos de norm is".

De intensiteit van de haat jegens de presentatrice heeft zeker te maken met het succes en de invloed van de xenofobe politicus Geert Wilders. Scheldwoorden als 'jankneger' zijn tegelijk kwetsend maar ook witty, en laat dat nu net het handelsmerk van Wilders zijn. Ongetwijfeld heeft de aversie jegens Simons ook te maken met het feit dat veel mensen het blijkbaar problematisch vinden dat een exotische schone ook een mening kan hebben en zich ontpopt als een angry black woman. Vanaf het moment dat Simons afstapt van het adagium 'sois belle et tais-toi' neemt de weerstand snel toe.

Cultureel antropoloog Sinan Cankaya drukte het deze week als volgt uit: "Zwarte mensen mogen witte mensen best entertainen in De wereld draait door, maar ze moeten zich in hetzelfde programma niet uitspreken over politieke kwesties." Cankaya verheugt zich trouwens over de heisa die Simons doet losbarsten: "Een zwarte vrouw heeft een mening en wil niet alleen over muziek praten. Eentje is blijkbaar voldoende om Nederland te ontregelen. Dat stemt hoopvol."

Polariserende stijl

Dat laatste neemt niet weg dat Sylvana Simons het zichzelf soms moeilijker maakt dan goed voor haar is. Ja, ze heeft meestal gelijk en haar verontwaardiging is ongetwijfeld oprecht: maar soms lijkt ze de verkeerde tegenstander te kiezen en daardoor worden aanvankelijke sympathisanten soms tegenstanders.

Dat gebeurde een jaar geleden, toen de minzame radio-en televisiepresentator Martin Simek op bezoek was bij DWDD. Simek vluchtte tijdens de Praagse Lente van 1968 naar Nederland, maar woont tegenwoordig in Zuid-Italië, waar hij de jongste jaren getuige was van de aankomst van honderden bootvluchtelingen uit Afrika. Toen Simek dat verhaal vol emoties aan het vertellen was, gebruikte hij nogal onhandig het woord 'zwartjes'. Simons wees hem streng en met vlammende ogen terecht en dat maakte dat er zelfs binnen de aanhangers van de multiculturele samenleving een Simek-kamp en een Simons-kamp ontstond.

Wilders-adepten keken geamuseerd toe en hoefden alleen nog wat olie op het vuur te gooien om de polarisatie totaal te maken.

"Dat is de grote tekortkoming van Sylvana Simons", zegt Nkandu Rina Rabau, die in België voorzitter is van de Afrikaanse jongerenvereniging Bana Leuven. "Haar kritiek is meestal terecht, maar haar stijl is erg polariserend, waardoor ze het wij-zij-denken alleen maar aanwakkert. Structureel racisme is een groot probleem, maar je gaat het niet oplossen door allerlei kwesties steeds maar op de spits te drijven.

"Let op, ik begrijp Simons heel goed. Het racisme dat de jongste jaren op haar afkwam, is rauw en oversneden. Dat komt hard aan, dat maakt je kwaad. Maar het probleem is dat je met razernij niets opschiet. Ja, er zijn rauwe racisten. Maar discriminatie heeft vaak ook te maken met het feit dat veel mensen onwetend zijn: ze zijn niet te kwader trouw; ze zijn vooral bezig met hun gezinnetje, brengen hun kinderen naar school en genieten van Sinterklaas en Zwarte Piet. Met zulke mensen kun je heus wel een gesprek aangaan. Maar als je ze frontaal aanvalt, maak je de kloof alleen maar groter en bereik je niets."

Ook Simons' recente beslissing om toe te treden tot de Denk-beweging, lijkt bij goedmenende Nederlanders voor dermate veel verwarring te zorgen dat haar engagement zijn doel voorbijschiet. Denk is opgericht door de Turkse Nederlanders Tunahan Kuzu en Selçuk Öztürk, twee ex-sociaaldemocraten die de juiste mix tussen multiculturele- en pro-Erdogan standpunten nog niet echt gevonden hebben.

Omdat Simons zich nu plotseling aan de politieke lijn van de Denk-partij dient te houden, moet ze nu ook rare standpunten innemen over de autoritaire president Erdogan en heeft ze géén mening meer over de vraag of de Armeense genocide nu al dan niet heeft plaatsgevonden.
Nkandu Rina Rabau: "Plotseling moet ze meningen verdedigen die niets met haar corebusiness te maken hebben. Ik vrees dat Simons de verkeerde keuze heeft gemaakt: als onafhankelijk commentator was ze veel sterker dan als Denk-partijlid."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.