Donderdag 12/12/2019

Buitenland

Swastika-shirts: hoax of blunder?

KA Design combineert het hakenkruis met termen als 'peace' en de regenboogkleuren. Beeld RV KA Design

Een kledinglijn met hakenkruisen zorgt internationaal voor commotie. KA Design wil het symbool dat gekaapt werd door de nazi's naar eigen zeggen in ere herstellen. Maar afgaande op de reacties wordt het niet snel een modetrend.

T-shirts met gigantische swastika's. En daaronder opschriften als 'love', 'zen' en 'peace'. In regenboogkleuren. De collectie van het onbekende kledinglabel KA Design is op zijn minst opmerkelijk te noemen. Het duurde dan ook niet lang voor de swastikashirts, te koop aangeboden via Teespring.com, viraal gingen. Hun campagnefilmpje op Facebook werd ondertussen bijna 2 miljoen keer bekeken. Want: wat bezielt een modemerk om uit te pakken met een symbool dat Hitler gebruikte?

Bij KA Design beweren ze dat ze het hakenkruis net van zijn fascistische associatie willen ontdoen. Het symbool bestond al zo'n 5.000 jaar voor de nazi's het in hun antisemitische, arische haatpropaganda gebruikten. Vrij vertaald uit het Sanskriet betekent swastika zelfs 'welzijn', hindoes en boeddhisten zien het als een teken van voorspoed. In het begin van de 20ste eeuw, voor WOII gebruikten Coca-Cola en Carlsberg het onder die noemer nog in hun reclamecampagnes en/of op hun flesjes.

"We houden gewoon van het symbool en zijn vorm", laat KA Design per mail weten. "Helaas hebben de nazi's het gekaapt en gestigmatiseerd, en wordt het nu altijd in die vreselijke context gezien. Wij wilden die link breken en het herinterpreteren als symbool voor liefde en vrijheid."

Het label dacht dat wel duidelijk zou zijn als ze onder de swastika's woorden als liefde, zen en vrede printten. En de hakenkruisen van regenboogkleuren voorzagen, de kleuren van de holebigemeenschap. Diezelfde holebigemeenschap die Hitler weg wou vagen. "Blijkbaar is dat niet door iedereen zo begrepen."

Duizenden mensen reageerden intussen op Facebook, de ene al verontwaardigder en kwader dan de andere. Afgezien van een neonazistische site dan, die de actie toejuichte. Het Israeli Jewish Congress (IJC) noemde het "obsceen, degoutant en ongelofelijk beledigend" dat een merk winst probeerde te maken uit een "symbool dat altijd als een nazisymbool zal worden gezien".

Mysterieus merk

Het Amerikaanse bedrijf Teespring, een onlineplatform waar iedereen zijn ontwerpen kan verkopen, haalde de shirts inmiddels van zijn site nadat ook het Auschwitz Memorial zich met de zaak bemoeide. Bij Teespring, waar ondertussen ook nog andere shirts met Hitler-verwijzingen opdoken, was gisteren niemand bereikbaar voor commentaar. "We vinden het jammer dat Teespring, dat niets met onze campagne te maken had, nu geboycot wordt", mailt KA Design. "We hopen dat ze ons dit vergeven en kijken uit naar volgende samenwerkingen." Als zogezegde mea culpa voegden ze intussen een verbodsteken aan hun T-shirtlogo toe

Klinkt allemaal verdacht veel als een stomme grap of op zijn minst een berekende, provocerende marketingstunt. Temeer omdat de Facebook-pagina van KA Design er erg knullig uitziet, en het merk heel mysterieus doet over wie erachter zit. "Dat willen we later onthullen." De Italiaans klinkende naam in hun mailadres komt ook toevallig overeen met die van een goochelaar/kunstenaar die een soortgelijk logo hanteert. Toch een hoax dan? "Dan zou het een van de grootste grappen van deze tijd zijn", klinkt het ontwijkende antwoord.

Te zwaar verbrand

Grap of niet: de swastikashirts hebben internationaal niet alleen voor consternatie gezorgd maar ook een debat op gang gebracht. Zijn symbolen, eens ze gekaapt worden en beladen raken, voorgoed not done? Hoeveel tijd moet erover gaan voor ze opnieuw in hun originele betekenis gebruikt mogen worden? "Wat de swastika betreft, zie ik dat niet snel gebeuren", zegt Johan Tollebeek, professor culturele geschiedenis aan de KU Leuven. Hij is net terug uit Japan, waar hij de swastika wel overal zag opduiken. 

"Daar is het een religieus symbool, een teken van voorspoed. Maar voor een westerling was dat toch heel bevreemdend om te zien. Wie weet is dat binnen 200 jaar anders, maar in het Westen is het symbool zo zwaar verbrand dat het haast onmogelijk wordt om het nog met iets anders te associëren dan die zwarte vlek in de geschiedenis. Als ze het echt menen, is een T-shirt ook een van de slechtste manieren om zo'n symbool te 'herinterpreteren'. Dat lijkt me niet de taak van een kledingmerk."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234