Vrijdag 18/06/2021

Interview

Sven Gatz: "Ik geloof niet in de politicus als profeet"

Sven Gatz. Beeld Illias Teirlinck
Sven Gatz.Beeld Illias Teirlinck

Steeds vaker duiken burgerbewegingen op als alternatief voor de klassieke partijpolitiek. Sven Gatz (Open Vld), Vlaams minister van Cultuur en bedenker van de burgerkabinetten, vindt het prima zo. "Ik ben niet bang voor het populisme. Ik ben bang voor wat erna komt."

De sp.a die in Oostende en Antwerpen wil vervellen tot burgerbeweging, alternatieve burgerpartijen die de kop opsteken, en nu weer de Vlaamse regering die burgerinitiatief in de plaats van overheidsbeleid willen laten treden. Voor Sven Gatz voelt het als thuiskomen.

Als minister liet Gatz burgerkabinetten organiseren op al zijn beleidsdomeinen: iedereen die wil, kan deelnemen aan een online discussie. Daarna gaan 150 geselecteerde vrijwilligers gaan samenzitten om alternatieve beleidsvoorstellen uit te werken. Dat leidt tot concreet nieuw beleid. “We hebben er nu eentje, over cultuurparticipatie, volledig afgerond. Een tweede, over jeugd en diversiteit, zit in de finale fase en een derde, over Brussel, ook voor niet-Brusselaars, staat in de steigers. Media volgt nog. Als we geroepen zouden worden voor een volgende regeeronderhandeling, wil ik dit structureel verankeren in het beleid.”

De les van Gatz? “Om inspraak succesvol te maken, moet je het gespreksthema afbakenen. Klinkt paternalistisch, maar alleen zo kan je achteraf tonen dat er op dat specifieke punt ook echt wat verandert. Als je toestaat dat de inspraak over alles mag gaan, dan gaat het uiteindelijk over niks."

“Dat we nu in de VRT-beheersovereenkomst hebben kunnen vastleggen dat er in elk Journaal een cultuuritem moet zitten, zoals bij sport, is een concreet idee uit het burgerkabinet. Zonder inspraak was ik wellicht nooit op dat idee gekomen.”

Minister Gatz “gelooft sterk” in burgerinspraak. “Meer burgerinspraak kan leiden tot minder populisme. Maar ik wil de voorstanders daarvan wel voor naïviteit behoeden.”

Waarom?

Sven Gatz: “Burgerbewegingen lijken vooral met de vorm bezig. Het is naïef om te denken dat zo'n beweging geen inhoudelijke keuzes moet maken. Wil je een tunnel of een brug? Het is een illusie dat je alle mensen automatisch achter één logisch en rationeel onbetwistbaar standpunt kunt krijgen. Ook zo'n Antwerpse burgerpartij zal dat snel ondervinden.”

Is particratie dé kwaal van de democratie vandaag?

“Partijen hebben te veel het alleenrecht op het organiseren van de democratie. Als ze in slaap vallen kan dat tot een riskante vervreemding leiden. Maar: partijen zijn het fundament van een democratie. Zonder stort de boel in. Als je me laat kiezen tussen een klassieke partij en de onbeschoftheid van het linkse populisme van een Beppe Grillo en zijn Vijfsterrenbeweging, dan weet ik het wel.”

Waar komt dan het succes van het populisme vandaan?

“In de periode na Dutroux zat de traditionele politiek ook in het slop. Dat gevoel van politieke onmacht is nu terug. Alleen nog veel intenser, emotioneler en ook wel gevaarlijker."

“Populisten creëren een enorm draagvlak door te variëren op één boodschap: de politici luisteren niet naar u. Hét grote gevaar van het populisme is dat het tegenover dat draagvlak geen resultaat kan plaatsen. Er dreigt een enorme delivery gap. Dat zag je al bij de brexit: daags na het referendum werden alle beloftes gewoon ingeslikt. Trump staat daar ook voor. De remedie is erger dan de kwaal.”

Bekamp je populisme niet beter met een ander, vooruitstrevend soort populisme?

“Ook een progressieve populist zal de dromen niet kunnen waarmaken. Je kan Trump niet bekampen met een tegen-Trump. Helpt het de democratie vooruit als we allemaal op het niveau van een elfjarige beginnen praten?”

Maar een populist vertelt wel weer een 'verhaal'. Misschien zijn burgers daar wel naar op zoek.

“Ik geloof niet in de politicus als profeet, of als ringmeester in een spektakel. Politiek moet geen nieuwe religie willen zijn."

“De nostalgie naar een soort verlicht populisme met charismatische leiders à la Kennedy is een beetje vals. We moeten weer een collectieve droom creëren, zoals de race naar de maan, hoor je dan. Sorry voor de politiek correcte bijgedachte, maar de race naar de maan is bij uitstek een pure middenklassedroom.”

Sven Gatz. Beeld Illias Teirlinck
Sven Gatz.Beeld Illias Teirlinck

Dat is wel erg voeten-op-de-grond.

“Ik wil geen valse pastoor zijn. De democratie zoals we ze vandaag kennen, werkt verre van perfect. Maar ze heeft ons toch al zeventig jaar samenleven in vrede opgeleverd. Ik heb geen enkele behoefte aan nieuwe avonturen met volksmassa's die achter hun Heiland aanlopen."

“Als links-liberaal heb ik nooit die religieuze verering voor ideologie gehad. Zonder pragmatisme zou ik nooit tot burgerkabinetten gekomen zijn. Is het liberaal om een cultuuritem in het Journaal te willen? Ik vind het gewoon een goed idee. Het gaat er niet om wie het hardste roept, het gaat er om wie de beste argumenten heeft."

“Van Amos Oz heb ik geleerd dat een fanaticus niet om kan met onbesliste momenten. Dat is nochtans de essentie van beleid. Niet alles is zwart of wit, er is ook veel grijs in de dagelijkse praktijk van regeren."

U bent zowaar een centrumpoliticus.

“Geworden, ja. Ik geloof niet dat extremisten het antwoord hebben op de politieke impasse. Dat antwoord zal moeten komen van een progressief centrum dat weer relevant is. Populisme teert op emotie, op de strategie om mensen naar de mond te praten. Ik wil burgers in de ogen kijken, als gelijken. Tegenover de spectaculaire machopolitiek van Trump zet ik kwetsbaarheid en beleefdheid."

“Mikken op collectieve emoties is makkelijk, maar gevaarlijk. Je creëert een beest dat niet te temmen valt. 'Don't believe what you think' blijft mijn favoriete slogan. Het is gevaarlijk om je eigen meningen te verabsoluteren tot de enige mogelijke waarheid.”

Uw coalitiepartner N-VA bespeelt wel collectieve emoties. Met succes.

“Men doet maar. Anderen mogen op de onderbuik mikken als ze dat wijs achten, maar ik ga daar niet aan meedoen."

Vindt u het nog plezant in de politiek?

“Plezanter dan ooit. Met de burgerinspraak zit ik op een rijke ader. Maar ook hier: niets is alleen zaligmakend. Een van de burgers uit het burgerkabinet meldde dat hij niets meer met ons wou te maken hebben, nadat de cultuursubsidies voor Limburg waren tegengevallen. Oké, dan.”

Sven Gatz. Beeld Illias Teirlinck
Sven Gatz.Beeld Illias Teirlinck
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234