Vrijdag 18/10/2019

Verkeersveiligheid

SUV’s, smartphones en smalle fietspaden: fietsen is nooit zo dodelijk geweest

Beeld THomas sweertvaegher

Nooit eerder stierven zo veel Belgische fietsers in het verkeer. De verklaring ligt onder andere bij de hogere snelheid van fietsers, de afleiding door smartphones en de opkomst van SUV’s, die met hun hogere voorkant veel dodelijker zijn bij een botsing.

Al zeven jaar ging het aantal verkeersdoden in België gestaag achteruit, maar tijdens de eerste helft van dit jaar vielen 306 doden, een stijging met 27 procent tegenover vorig jaar. Het enige gewest dat de schade enigszins kon beperken was Brussel met een status quo. In de rest van het land gaat het van kwaad naar erger. In Vlaanderen lieten dit jaar al 152 mensen het leven. Zo’n hoge dodentol was van 2015 geleden.

Een verklaring heeft het verkeersinstituut Vias niet. 

Wel is duidelijk dat vooral fietsers het hard te verduren krijgen. “Van alle mensen in het verkeer zijn zij de enigen waarbij we de voorbije tien jaar een structurele stijging zien van het aantal doden”, zegt Stef Willems van Vias. Tegenover de eerste helft van vorig jaar steeg dat van 40 naar 48. Vlaanderen ‘Fietsland’ roeit met een lichte daling in tegen de nationale tendens. Maar op langere termijn is er ook daar een structurele stijging.

Verkeersexperts zijn het erover eens: de fietser anno 2019 is kwetsbaarder, omdat sommige nieuwe fenomenen in de samenleving nu eenmaal nieuwe gevaren met zich brengen. Gevaren waar we nog geen oplossing voor hebben gevonden.

Vitale organen

Denk maar aan de populariteit van stoere wagens. Steeds meer Belgen pakken op hun oprit uit met een SUV, een opgepompte stadswagen die de illusie van een 4x4 schept. “Ruim een op de drie nieuwe auto’s is een SUV”, zegt Joost Kaesemans van de automobielfederatie Febiac. Ook pick-ups zitten in de lift, met 7.000 nieuwe exemplaren per jaar. Daarmee evolueren we richting de VS, waar zulke auto’s al langer de norm zijn.

Maar stoere auto’s zijn een pak dodelijker bij een botsing dan andere, zegt verkeersexpert Dirk Lauwers (UAntwerpen). “Ze zijn zwaarder en hun aanraakpunt is hoger. Daardoor worden veel sneller vitale organen in de buik geraakt, terwijl een gewone wagen eerst de benen raakt.” Amerikaans onderzoek heeft een verband tussen deze voertuigen en het extra aantal verkeersdoden vastgesteld.

Dat er steeds meer fietsers zijn, verhoogt de kans op een botsing. Zeker sinds de doorbraak van de elektrische fiets, die sneller gaat en in het algemeen door een ouder - en minder behendig - deel van de bevolking wordt gebruikt. Maar dat hoeft geen fataliteit te zijn, bewijzen onder meer Gent en Leuven. Daar hebben autoluwe kernen het aantal fietsers doen toenemen, terwijl er toch minder slachtoffers vallen.

De uitdaging is om de kans op conflicten te verkleinen, zegt verkeersexpert Kris Peeters. “Dat begint bij een betere handhaving van de zones 30 en 50, wat al lang een probleem is.” Een zwakke weggebruiker heeft vijf keer meer kans om te overlijden als hij tegen 50 kilometer per uur wordt aangereden dan tegen 30 kilometer per uur.

Fietspaden moeten veiliger, zeggen experts in koor. Om botsingen te vermijden geldt de norm dat ze minstens 1,5 meter breed moeten zijn, of 4 meter voor een fietsostrade. “Minder dan de helft van de paden langs gewestwegen voldoet daaraan”, zegt Lauwers.

Jubelende toon

Koen Van Wantergem van de Ouders van Verongelukte Kinderen stoort zich dan ook aan de jubelende toon waarmee de nieuwe Vlaamse regering aankondigde dat ze de investeringen in fietspaden zal verdubbelen tot 300 miljoen euro per jaar. “Iedereen weet dat we de achterstand nooit kunnen goedmaken als we niet 500 miljoen euro per jaar investeren. Volgens het Rekenhof zullen we tegen dit ritme nog 40 jaar bezig zijn.”

Maar het ligt ook aan onszelf. Of we nu aanschuiven bij de schoolpoort of tegen 120 (of meer) per uur over de autosnelweg vlammen: we sms’en en WhatsApp’en ons te pletter. Samen met alcohol en drugs zijn smartphones dé moordenaars in het verkeer. Samen met stress, uiteraard. Zo doet de Antwerpse gouverneur Cathy Berx, voorzitter van het Vlaams Forum Verkeersveiligheid, een oproep tot meer hoffelijkheid. “Heb oog voor elkaar, houd voldoende afstand en wees solidair.”

Lydia Peeters (Open Vld) legt de eed af in het Vlaams Parlement. Als nieuwe minister van Verkeer zal ze de handen uit de mouwen moeten steken. Beeld Photo News

En kersverse Vlaamse minister van Mobiliteit Lydia Peeters (Open Vld)? Zij zegt dat ze haar eerste dag wel anders had voorgesteld. “Er zijn aangenamere manieren om je ministerschap te starten.” De nieuwe cijfers plaatsen haar vanaf dag één voor de realiteit, klinkt het, maar een actieplan heeft ze nog niet. Eerst moet ze zich nog inwerken in de bevoegdheid die afgelopen woensdag onverwacht in haar schoot belandde.

In het regeerakkoord erkent de regering-Jambon dat ze haar doel om tegen 2020 nog maximaal 200 verkeersdoden te hebben niet zal halen. De ‘vision zero’ tegen 2050 – nul verkeersdoden – blijft wel het doel. Daarvoor geeft ze onder meer de toestemming aan lokale besturen om GAS-boetes op te leggen aan snelheidsduivels in zones 30 en 50. Op basis van data uit navigatie- en remsystemen in auto’s worden kruispunten gedetecteerd die gevaarlijk kunnen zijn voor fietsers. Daar waar mogelijk maakt ze die conflictvrij.

The proof of the pudding is in the eating, waarschuwt verkeersdeskundige Kris Peeters. “Heel wat forse maatregelen in het regeerakkoord worden in de volgende zin al meteen afgezwakt. ‘We gaan dit doen in functie van de veiligheid en de doorstroming.’ Tja, dan weet je dat die doorstroming het sowieso gaat halen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234