Dinsdag 07/07/2020

Surrogaatliefde via een pluizig bolletje

Roman. Kun je liefde voelen voor een spraakzaam pluizig bolletje? Na lezing van Fuzzie ga je geloven van wel. Hanna Bervoets zet onze geijkte gedachten over hechting en affectie opnieuw op losse schroeven in een zowel vermakelijke als diepzinnige roman.

"Als een auteur zo intens leeft voor de literatuur, dan ben ik zeer content", zei Herman Brusselmans ooit over Hanna Bervoets (°1984). Hun literaire poëtica's mogen dan diametraal verschillen, toch herkennen ze elkaars heilige schrijfvuur. Prompt nam Brusselmans Bervoets op in de door hem mee samengestelde Das Magazin-bloemlezing 'De tien' (2014).

Stilaan is Bervoets uitgegroeid tot de fastest writing girl in town, met zes romans in acht jaar tijd en drie bundels de Volkskrant-columns. Vanaf haar wrang-komische debuut Of hoe waarom (2009) weekte Bervoets de aandacht los. Dit voorjaar nog vergaarde ze op krek dezelfde dag de Frans Kellendonk-oeuvreprijs én de BNG Literatuurprijs voor haar roman Ivanov (2016).

Intussen beginnen er zich thematische clusters af te tekenen. Op ingenieuze én verfrissende wijze ontrafelt Bervoets hoe we met liefde en genegenheid omgaan in een tijdperk waarin algoritmen mee ons gedrag kanaliseren, we als beheksten naar onze smartphone staren en zovelen hun heil van datingapps verwachten. Het uitgangspunt van Efter (2015) was bijvoorbeeld simpel en toch doeltreffend. Verliefdheid is een ziekte, een zinsverbijstering, een helse maar heerlijke kwaal. Die basisgedachte werkt Bervoets met ijzeren consequentie uit. In Ivanov kwam dan weer de wetenschap een mondje meepraten en kruiste ze mens en aap.

Therapeut in zakformaat

Ook in mozaïekroman Fuzzie vormen de peripetieën van de liefde de rode draad. Bervoets fileert onze stuntelige omgang met affectie, binding, gemis en verlangen in een verhaal dat zowel filosofische als maatschappelijk-sociologische dimensies heeft. Kun je soelaas vinden in liefdessurrogaten? Die eisen alleszins veel minder dan die verwachtingsvolle partner, met wie je je toch steeds aan 'die weegschaal van wederkerigheid' moet houden, betoogt Bervoets.

Vier hoofdpersonages krijgen in Fuzzie een mysterieus pluizig bolletje in handen. Spoedig vormt het voorwerp een onverbrekelijk onderdeel van hun leven en gaat het dat zelfs sturen. Deze troostrijke 'fuzzies' bezitten bijzondere capaciteiten: ze houden welsprekende monologen, zorgen op de meest onverwachte momenten voor peptalk en zijn een soort seismografen van hun 'gastheer'. Pluizige vrienden in nood, zij het in wel zeer abstracte vorm en met een nasale, soms krakerige stem. Dat is nodig, want zowel het pas opgebroken koppel, studente Maisie en 'productdesigner' Florence, de werkloos geworden Stephan als de bejaarde Diek zijn zielen met een zeker emotioneel deficit. Geen wonder dat ze zich in hun voortkabbelende levens gaan hechten aan deze technologische therapeuten in zakformaat. 'Hé jij, ben je daar eindelijk? Ik ben zo blij dat je mij gekozen hebt. Hoewel ik nog maar net in je handen lig, heb ik het gevoel dat ik je al heel lang ken?', verklaart het bolletje. 'Maar kleine, zeg eens dan, is liefde nou een medicijn tegen eenzaamheid of slechts een symptoom ervan?'

Ongeloofwaardig? Ooit was de tamagotchi als virtueel huisdier (en voorloper van Pokémon) een hype. Nu is optrekken met robotjes in Japan lang niet zo verrassend meer en zijn simulatiespelen er gemeengoed. Bervoets' visioenen komen dichterbij. Ze laat de werkelijkheid net genoeg kantelen zodat je haar voor waar aanneemt. Onwillekeurig moet je aan de magische touch van Haruki Murakami denken. De toon en opzet van Fuzzie zou hem vast bevallen.

Bervoets weeft een subtiel verhalenweb rond de vier personages en lost mondjesmaat raadsels op. De bolletjes verhogen flink hun greep op het bewustzijn - zij het tijdelijk. Fijntjes beschrijft ze herkenbare situaties, kleine aha-erlebnissen voor de hedendaagse mens, waarbij ze vooral inzoomt op de tribulaties tussen Maisie, die sneller over haar post-relatieleegte heen is, en Florence, die verdrietig ter plaatse blijft trappelen. Wat is het verschil tussen gemis en verlangen? 'Verlangen is een verwachting: de aanname dat het object van verlangen de dingen beter zal maken. Missen is een overtuiging: het idee dat de dingen in gezelschap van de ge- of vermiste beter zullen zijn.' Of jaloezie? 'Jaloezie is de angst dat anderen zien wat jij ziet.'

Zit Florence achter de pluizige orakels? En hoe snel laten we ons op sleeptouw nemen door een object? Hoe manipuleerbaar zijn we? En hoe handig en geruststellend is het niet, zo'n slim bolletje dat toch geen weerwerk geeft en waarop je alles kunt projecteren?

Worst aan een stok

Via allerlei zijpaadjes en verhalensnippers reflecteert Bervoets over de onvatbaarheid van aantrekkingskracht en over genegenheid als ruilmiddel, zoals ze in een ongewone leesinstructie schrijft. De ene keer neemt ze allerlei gratuite liefdesgoeroes op de hak. Op dat moment laat ze de bolletjes regelrechte wake-upcalls ventileren. Dan weer spuien ze platitudes en softe spreuken.

Toch gaat Fuzzie uiteindelijk wat zwabberen en mist het boek soms directie. Net als in Efter lanceert Bervoets nét iets te veel elkaar tegensprekende theorietjes én observaties, slalommend tussen milde satire en diepzinnige slapstick. 'Zou jij niet graag je hele leven licht aangeschoten willen wezen? Permanent het gevoel willen hebben dat je net je tweede glas leegdronk?'

Bervoets heeft geen waarheden in pacht. Ze laat haar personages rondtasten in een universum waarin liefde een zeer begeerd goed is en onzekerheid en wispelturigheid overheersende hipstermoods lijken. Zou het niet beter zijn fysieke behoeften te scheiden van affectie? Liefde is als die worst aan een stok. Hij hangt voor de neus van de hongerige hond, om op het laatste nippertje te worden weggetrokken. Met een pluizig en kleurig surrogaatbolletje bij de hand gaat het allemaal zoveel makkelijker.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234