Zondag 16/05/2021

OnderzoekRacisme in jeugdvoetbal

‘Supporters en ouders die apengeluiden maken: niet reageren, denk ik dan’: ruim 1 op 3 jeugdvoetballers gediscrimineerd

Nathan Kapuya (17), aanvaller bij KFC Herent. ‘Ik maak het wel vaker mee dat ouders en supporters langs de zijlijn apengeluiden maken.’  Beeld Wouter Maeckelberghe
Nathan Kapuya (17), aanvaller bij KFC Herent. ‘Ik maak het wel vaker mee dat ouders en supporters langs de zijlijn apengeluiden maken.’Beeld Wouter Maeckelberghe

‘‘Jullie moslims zijn allemaal terroristen’, riep mijn tegenstander.’ Nu onderzoek eindelijk aantoont hoe groot het probleem is, getuigen jonge spelers en trainers openlijk over hardnekkig racisme en andere discriminatie in het jeugdvoetbal. ‘Ook ouders dragen een verpletterende verantwoordelijkheid.’

“Je hoort zo’n geluid direct als je op het veld staat, supporters en ouders die langs de zijlijn apengeluiden maken. Ik maak het wel vaker mee. Gewoon die wedstrijd afmaken, denk ik dan bij mezelf. En niet reageren.” De 17-jarige Nathan Kapuya, aanvaller bij KFC Herent, vertelt het met een laag eelt waar een olifant jaloers op zou zijn. Alsof het tafereel dat hij beschrijft net zo doordeweeks is als frieten op vrijdagavond. Helaas. “Na zo’n wedstrijd ga ik altijd snel naar huis en duw ik die ervaring weg. Ik praat er niet echt over, mijn ouders weten niet dat ik zulke dingen meemaak.”

Een grootschalige bevraging van de KU Leuven, in september en oktober afgenomen, toont dat maar liefst 37 procent van de jeugdspelers tussen 10 en 20 jaar zich tijdens de voorbije twee seizoenen minstens één keer gediscrimineerd voelde.

“Eén keer kan genoeg zijn om een litteken achter te laten”, zegt hoogleraar sportsociologie Jeroen Scheerder (KU Leuven), die het onderzoek uitvoerde in opdracht van de Belgische voetbalbond KBVB, Voetbal Vlaanderen en de Waalse tegenhanger ACFF. Het gaat onder meer over opmerkingen over seksuele geaardheid van de jonge spelers, of een lichamelijke beperking. In bijna een derde van de gevallen geven jongeren aan dat ze geviseerd worden omwille van hun huidskleur. Ook etniciteit, moedertaal of religie zijn vaak voorkomende discriminatiefactoren.

Specifiek in Vlaanderen komen twee profielen het vaakst in aanraking met discriminatie: jeugdspelers met een zwarte huidskleur en moslims. “Het kan dan gaan om scheldwoorden, zoals ‘het n-woord’ en ‘makkak’, maar ik heb ook verhalen gehoord van jonge spelers die bespuwd werden of simpelweg merken dat ze minder sportieve kansen krijgen of uitgesloten worden”, vertelt socioloog Ellen Huyge, die voor het onderzoek vijftien jeugdspelers interviewde. “Een ouder vertelde over een zwarte speler – niemand wil met hem douchen.”

Yves Kabwe Kazadi, coach en brugfiguur bij de Antwerpse City Pirates, schrikt er niet van. “Elk seizoen zijn er toch weer een paar racistische incidenten. Er is moeilijk een lijn in te trekken. De daders kunnen spelers zijn, maar evengoed zijn het trainers, scheidsrechters of supporters. We zien het gebeuren bij de oudere spelers en bij de allerjongsten.”

Ilias Sebaoui (19), beloftevolle speler bij Beerschot, maakte het voor het eerst mee toen hij acht of negen jaar was. “Een paar ouders langs de zijlijn vonden dat ik iets te lang met de bal liep. ‘Het zijn altijd jullie buitenlanders die alleen spelen’, riepen ze. Daar schrok ik erg van en ik heb het sindsdien gelukkig niet vaak meer meegemaakt. Door zo’n uitspraak krijg je het gevoel dat je er toch nooit helemaal bij zal horen. Dat idee sleep je toch wel even mee.”

‘Vuile negers’

Herinner u de oerwoudgeluiden die Romelu Lukaku in 2019 naar het hoofd geslingerd kreeg in Cagliari, toen de spits van Inter zich klaarmaakte voor een penalty. De harde kern van Inter schoot achteraf nota bene hun confraters te hulp in een brief: het was volgens hen helemaal geen racisme, louter intimidatie om het eigen team te helpen.

Kabwe Kazadi: “Als je genoeg keren oerwoudgeluiden hoort, of de boodschap krijgt dat je terug naar je eigen land moet, dan ga je dat op den duur geloven. Elke racistische uitlating is een keiharde tackle op de integriteit van een jonge speler, dat mag je echt niet onderschatten.”

Wat er dan allemaal geroepen wordt? Kabwe Kazadi neemt er een recent wedstrijdverslag bij van de U17 van City Pirates. ’Vuile negers’, leest hij voor. En: ‘Zwarte, hou je bek.’ De reactie op die racistische uitlatingen steekt hij evenmin weg: een kopstoot en natrappen. “Het is bij dergelijke racistische incidenten vaak actie-reactie. We proberen altijd een objectief verslag te maken en daarmee naar de bond te stappen. Vooraleer er een uitspraak is, krijgt onze speler intern al een straf. Dan moet die persoon een tweetal weken jeugdwedstrijden fluiten of meetrainen met de kleintjes.”

Karam Al Nasseri (20), ex-Crossing Vissenaken: 'Waarom ik vorig jaar gestopt ben met voetballen? Ik was al die beledigingen helemaal zat.' Beeld Wouter Maeckelberghe
Karam Al Nasseri (20), ex-Crossing Vissenaken: 'Waarom ik vorig jaar gestopt ben met voetballen? Ik was al die beledigingen helemaal zat.'Beeld Wouter Maeckelberghe

In veel andere gevallen wordt er nooit van ‘een incident’ gesproken. Bijna een op de drie gediscrimineerde jongeren ‘zwijgt en zegt er verder niets over’, blijkt uit de bevraging. “Het is al zo vaak gebeurd, dat ik het gewoon laat”, zegt Karam Al Nasseri (20), die tot vorig jaar bij Crossing Vissenaken speelde. “Tijdens een wedstrijd vorig seizoen zei mijn tegenstander: ‘Jullie moslims zijn allemaal terroristen.’ Kijk, als ik reageer op het veld, is er conflict en dan zal het wel weer ‘die buitenlander’ geweest zijn. Waarom ik dat achteraf niet meld? Ach, ze zouden het toch niet begrijpen.”

Bij het meldpunt van Voetbal Vlaanderen, opgericht in 2018, kwamen vorig jaar zestien meldingen binnen van racisme. “Als spelers zich niet beschermd of gehoord voelen, zeggen ze al snel: laat het gaan, er is toch niets aan te doen”, zegt Kabwe Kazadi. De helft van de bevraagde spelers geeft in het onderzoek aan niet geloofd te worden door de eigen trainer. Bij het bestuur of het zogenaamde API (aanspreekpunt integriteit) is dat zelfs twee op drie.

Nieuw tuchtorgaan

Zowel de KBVB als Voetbal Vlaanderen maakte begin deze maand duidelijk dat ze willen luisteren. Samen met een groep van twintig vertegenwoordigers uit het voetbal, allen met diverse achtergronden, werden lijnen uitgezet voor een nieuw actieplan : een nieuw en laagdrempeliger meldpunt; opleidingen voor scheidsrechters of trainers om gepast te reageren op racisme en andere vormen van discriminatie; een nieuw tuchtorgaan – de Nationale Kamer voor Discriminatie en Racisme – en strengere straffen voor plegers; meer diversiteit in een toplaag die voorheen wit en mannelijk was. Vanaf juni komen er twee onafhankelijke bestuursleden die diversiteit moeten uitstralen.

Hedeli Sassi, Social Responsability-medewerker bij de KBVB, stelt dat een inclusiemedewerker en een diverse klankbordgroep het actieplan “meer body” moeten geven en vooral: controleren of de vertaalslag naar het veld wel effectief gebeurt. “Voor die Diversity Board hebben zich al 54 mensen aangemeld, van spelers tot stewards”, zegt Sassi.

Het zijn mooie intenties die, zo leert een rondvraag, door heel wat clubs toegejuicht worden. Zij het met de nodige reserves. “Het mogen geen beloftes blijven. Ze moeten deze keer echt doorzetten”, zegt Kabwe Kazadi. Niet iedereen gelooft dat het effectief zo zal zijn. Een bestuurder van een Oost-Vlaamse ploeg noemt het actieplan zonder verpinken “windowdressing”.

Begin vorig jaar diende de club in kwestie een klacht in bij politie en voetbalbond, na een extreem incident op het voetbalterrein bij de U17. Een schermutseling op het veld, die leidde tot een terechte rode kaart voor de eigen keeper, mondde uit in racistische spreekkoren langs de zijlijn: ‘kanker-Turk’, ‘kanker-Marokkaan’ en ‘ga terug naar uw land’. Een aantal ouders liep uiteindelijk het veld op, één speler hield er een blauw oog aan over.

“Er waren duidelijke racistische overwegingen, dat heeft de scheidsrechter ook in het verslag opgenomen. Via het provinciale scheidsrechterscomité is een beperkte boete uitgesproken (350 euro boete, waarvan 200 euro effectief, MIM) en de club van de tegenstrever zou een racismeplan opstellen. Een jaar later is daar nog niets van in huis gekomen”, zegt de bestuurder. “We hebben onze nek uitgestoken, maar zijn van een kale reis thuisgekomen.”

Oude, witte mannen

Bij de behandeling van klachten is representatie een bekend probleem. De leden van de tuchtrechtelijke comités? “Oude, witte mannen die zo’n situatie niet altijd goed aanvoelen, dat geven we grif toe”, zegt Nand De Klerck, woordvoerder van Voetbal Vlaanderen. “Het is niet zo dat die mensen geen stap opzij willen zetten, we vinden gewoon heel moeilijk mensen die hun plaats willen innemen. In tussentijd zetten we dan ook in op opleidingen binnen die commissies, wanneer er een discriminatiedossier op tafel komt.”

Steeds meer clubs, zeker de grootstedelijke zoals Beerschot of City Pirates, maken zelf werk van charters rond racisme, werken met interne sancties of richten een eigen sociale cel op. “Er is echt wel een verandering aan de gang op vlak van inclusie”, zegt Sassi. “Verdelen we regenboogvlaggen, dan zijn die in een mum van tijd weg. Onlangs waren er een vijftal opleidingsmomenten voor API’s helemaal volzet.” Van de ruim 900 Vlaamse clubs met een jeugdopleiding hebben er nu 125 zo’n aanspreekpunt integriteit. “Maar ik ga zeker niet beweren dat elke club al mee is.”

Ilias Sebaoui (19), Beerschot: ‘Door zulke uitspraken krijg je het gevoel dat je er toch nooit helemaal bij zal horen.' Beeld Thomas Nolf
Ilias Sebaoui (19), Beerschot: ‘Door zulke uitspraken krijg je het gevoel dat je er toch nooit helemaal bij zal horen.'Beeld Thomas Nolf

Volgens Jeroen Scheerder worden nog kansen gemist. “Waarom geen OPI’s? In plaats van enkel ‘aanspreekbaar’ zijn, zou men ook kunnen ‘op zoek’ gaan”, aldus Scheerder. Een opspoorpunt integratie dus. “En ik zie in het huidige actieplan vooral de preek en de stok. De wortel ontbreekt. Clubs die inclusie nastreven, die kunnen aantonen dat ze gepast ingrijpen bij incidenten, zouden beloond mogen worden. Te veel clubs kijken naar hun sportveld en denken: dat is onze taak niet. Voetbal mag dan een weerspiegeling van de samenleving zijn, het kan net daarom een katalysator van verandering zijn.”

Alleen blijft de vraag: wat met de ouders? Die zijn vaak niet officieel verbonden aan club of bond. In de diepte-interviews met jongeren komen zij net vaakst naar voren als dader of als versterkende factor. Ook Kabwe Kazadi merkt kopieergedrag op, zijlijn en veld zijn communicerende vaten. “Sommige ouders zijn erg emotioneel, kramen er iets uit dat echt niet door de beugel kan en vijf minuten later zie je plots een speler hetzelfde roepen.”

Stoppen met voetballen

Het is inderdaad niet alleen bond of clubs, weet Scheerder. “Ook ouders dragen een verpletterende verantwoordelijkheid.” Ze werden eveneens bevraagd in het onderzoek. De helft van de ouders van jeugdspelers geeft aan dat ze plegers aanspreken als ze getuige zijn van discriminatie. Maar als het aankomt op een klacht zetten vier op de tien geen stappen. Daar zijn meerdere redenen voor: men kent de procedure niet, of denkt dat het toch niks oplevert. Een op de tien ouders dient geen klacht in na een incident ‘uit angst om als vervelende ouder gezien te worden’. Ontluisterend.

Nochtans zijn ouders met stip de belangrijkste vertrouwenspersonen, geven de jeugdspelers zelf aan. “Een deel van die ouders kijkt weg, of heult zachtjes mee met de groep. Dat is niets minder dan schuldig verzuim”, zegt Scheerder. “Maar het ergste is dat er een grote groep is die zegt: ik durf niets ondernemen. Net daar zien we dat het om een grote groep van ouders gaat wier kinderen al slachtoffer waren van discriminatie. Stel het je eens voor. Je kind maakt iets ergs mee, je kent de stappen, maar doet niets uit angst voor repercussies.”

Anderzijds is die repercussie er nu ook. Want als er te veel wonden worden geslagen, geven sommige jongeren er de brui aan. Karam Al Nasseri: “Waarom ik vorig jaar gestopt ben met voetballen? Ik zou kunnen zeggen dat het aan corona ligt, maar dat is maar de helft van de waarheid. Ik was al die beledigingen helemaal zat.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234