Vrijdag 05/03/2021

Supervrouw Sheryl Sandberg houdt de voet op het gaspedaal

Ze is operationeel directeur van Facebook, moeder, echtgenoot en vriendin van Oprah Winfrey en Arianna Huffington. O ja, en Sheryl Sandberg (43) noemt zich met trots feministe. Haar advies aan andere vrouwen: 'Neem risico's, vraag promotie, daag jezelf uit, durf te falen.'

Beweeg snel en breek dingen.' 'Begin en durf.' 'Om onvervangbaar te wezen, moet je altijd anders zijn.'

Op de campus van Facebook wemelt het van de leuzen. Op posters, muren, overal. O, ironie. De opvoedende spreuken van vergane socialistische heilstaten beleven hier hun reïncarnatie, maar dan als speeltje van de eigentijdse kapitalistische avant-garde in Silicon Valley. De revolutionaire energie heeft zich verplaatst naar technologiebedrijven. Het is hun beurt te proberen tot een verbeterde versie van onszelf te komen, de digitale vrouw en man 2.0.

De technofiele goeroes en futuristen van Silicon Valley willen de mensheid verlossen van haar mankementen, schreef Evgeny Morozov, die de sociale en politieke gevolgen van technologie bestudeert. Een slecht geheugen? Google Glass werkt aan een 'slimme bril' die alles registreert wat we zien en dit voor eeuwig vastlegt. Besluiteloos? Installeer een app, waarmee je snel een peiling kunt houden onder je vrienden.

Nog niet in de maak is een app die de achterstand van vrouwen in leidende posities kan verhelpen. Maar bij Facebook werkt wel de vrouw die ook op dit punt de status quo wil doorbreken. Zij is Sheryl Sandberg, de nummer twee van het bedrijf na Zuckerberg. "Welkom bij de revolutie!", roept ze opgewekt bij het begin van een interview op de campus.

Het is een bijzonder moment, want zo vaak zit je niet tegenover iemand die in 2011 nummer vijf stond op de Forbeslijst van 's werelds machtigste vrouwen. Vlak achter de Duitse kanselier Angela Merkel en voor Michelle Obama. Sandberg deed twee studies aan Harvard, hielp als operationeel directeur (coo) mee Facebook groot te maken, bezit een aandelenkapitaal van bijna een half miljard dollar, is 43 jaar, heeft een zoon van 7, een dochter van 5 en een man met een eigen computerbedrijf. Als werkende moeder heeft zij de top gehaald en het liefst ziet zij zichzelf als de toekomst in haar strak gesneden jurk, met haar volle bos lang donker haar en glanzende naaldhakken.

Vrouwelijk leiderschap

De afgelopen jaren, zegt ze, verschrompelde de belofte van vrouwelijk leiderschap. "Al tien jaar boeken we geen vooruitgang meer. Weet je, met twee jaar kan iedereen nog zeggen dat het slechts een korte onderbreking is. Maar als het zo lang duurt, kun je dat niet meer volhouden en moeten we iets doen."

In Amerika en andere landen heeft Sandberg nu haar boek Lean In gelanceerd. De ondertitel: 'Women, work and the will to lead'. In de Nederlandse uitgave is Lean In niet vertaald, maar het betekent zoiets als 'Ga voluit.' Ook is er de website LeanIn.org en komen er Lean In-gespreksgroepen. Sandberg wil naar een wereldomvattende gemeenschap, waarin mensen hun ervaringen delen en videocursussen volgen, bijvoorbeeld over hoe je als vrouw moet onderhandelen.

"Mannen maken nog steeds de dienst uit in de wereld. Van alle parlementszetels in de wereld wordt 20 procent door vrouwen bezet. In Europa is dat 30 procent. Dat is nog steeds tamelijk ver verwijderd van de 50 procent die het min of meer zou moeten zijn. Als het gaat om topfuncties in het bedrijfsleven is de kloof nog breder. Overal. Ik kan geen land vinden waar bij de grote bedrijven meer dan 4 procent van de topbestuurders vrouw is."

Hoog tijd dat dit verandert. "Niet dat het utopia wordt, waarbij iedereen in lange, zwierige jurken loopt, bloemen uitdeelt en een beetje op een gitaar zit te tokkelen. Maar dingen zullen wel beter worden. De productie van onze bedrijven zal stijgen als we beginnen het talent van de hele bevolking te gebruiken. Warren Buffett (de topbelegger) heeft gezegd dat een van de redenen van zijn succes is dat hij slechts met de helft van de bevolking hoeft te concurreren."

Werk, ambitie, kinderen

Wat Sandberg wil, is een sociaal experiment. Zij is niet de eerste de beste. De vriendin van succesvrouwen als Arianna Huffington en Oprah Winfrey is bekend, heeft veel energie en is enorm gedreven. Maar haar tegenstanders zijn ook formidabel: de natuur zelf, de maatschappij, de cultuur, mannen én vrouwen. Seksegenoten menen dat zij als elitedame gemakkelijk praten heeft en te veel eist van vrouwen die niet de luxe van veel geld en macht hebben.

Sandberg trekt vuur aan, ze weet het, maar: "Ik ben optimistisch." Ze hoopt dat sociale media als Facebook zullen fungeren als het digitale vliegwiel van de beweging. Misschien kan dat ditmaal het verschil maken in de lange strijd om vrouwenemancipatie. "Dit is een volkomen oplosbaar probleem", zegt ze geheel in de geest van Silicon Valley.

Maar gemakkelijk is het niet en ook nooit geweest. Zelfs niet voor haar. Ze worstelt nog steeds elke dag met de wisselwerking tussen werk en thuis, en dan heeft zij nog wel het geld om hulp in te huren en een man die meehelpt in het huishouden, schrijft ze in haar boek. Ook haar is het overkomen dat haar dochtertje zich vlak voor een zakenreis aan haar been vastklampte en haar smeekte niet weg te gaan. Maar hoe moeilijk ook, steeds adviseert Sandberg dat vrouwen zich daardoor niet moeten laten afschrikken. Lean in. Hou de voet op het gaspedaal, is haar slogan.

Ze vertelt het verhaal van een zakenvrouw die in een paneldiscussie in Palo Alto bekende dat ze haar kinderen in hun schoolkleren in bed stopte. Daarmee spaarde ze 's ochtends een kwartier uit. Sandberg was destijds geschokt, nu ze zelf moeder is, vindt ze die vrouw 'geniaal'.

Het is balanceren tussen werk, ambitie en kinderen en dat doet soms pijn, maar vrouwen moeten leren dat ze niet alles kunnen hebben en dat ze niet perfect hoeven te zijn. Schuldgevoelmanagement is voor een moeder even belangrijk als timemanagement. Als iets maar gedaan is, het hoeft niet volmaakt te zijn. Done is better than perfect.

Ze citeert uit onderzoeken, volgens welke kinderen niet slechter af zijn met een werkende moeder. "Huwelijken waarbij vrouwen helpen bij het geld verdienen en mannen helpen in het huishouden en met het verzorgen van de kinderen, zijn gelukkiger. Niet alleen minder echtscheidingen en meer seks, wat zeer opwindend en motiverend is voor veel mensen, maar ook domweg gelukkiger", zegt ze.

Toch schiet het niet op. Ergens gaat het mis. In de Verenigde Staten doen meisjes het op school steeds vaker beter dan jongens. Maar vervolgens blijven ze achter in leiderschapsambitie en salaris. Er zijn veel obstakels. Allereerst de biologie. Het zou heel goed kunnen, schrijft Sandberg in haar boek, dat bepaalde eigenschappen inherent zijn aan sekseverschillen, waardoor vrouwen een verzorgender rol hebben en mannen assertiever zijn. Maar in een wereld waarin we niet langer in de wildernis op voedsel hoeven te jagen, gaat het volgens haar meer om de maatschappelijke conventies. Niet zozeer de natuur, maar de cultuur speelt vrouwen parten.

Het zijn echter niet alleen stemmen van buitenaf die vrouwen tegenhouden, het is niet zelden ook hun eigen innerlijke stem. Sandberg: "Vrouwen hebben last van discriminatie en seksisme. Maar we worden ook tegengehouden door dingen in onszelf. We internaliseren de boodschap die we ons hele leven horen en die zegt: meisjes zijn zo en jongens zo." Volgens haar hebben veel vrouwen de neiging om in de vergaderzaal aan de zijkant te gaan zitten, schrijven ze pas een open sollicitatie als ze zich 100 procent zeker voelen (mannen doen dat bij 60 procent) en zijn ze vaak bang ontmaskerd te worden als iemand die met geluk omhoog is gevallen. Zelfs Sandberg zegt nog altijd dagen te hebben waarop ze zich een 'oplichter' voelt.

Blijf gas geven

Maar stereotypen kunnen worden veranderd. Haar adviezen zijn kort en krachtig als een digitale cijferreeks. Ga midden in de vergaderzaal zitten. Steek je hand op. Schroef je ambities niet terug, vooruitlopend op het moment dat je aan kinderen begint. Ga niet vervroegd op zoek naar de uitgang. Blijf gas geven totdat een besluit moet worden genomen. Dwing je man de helft van het huishouden te doen. Neem risico's, vraag promotie, daag jezelf uit, durf te falen. Zeg: dat wil ik en al doende leer ik wel. Wacht niet tot je de macht krijgt aangeboden, want dat gebeurt niet. Sandbergs favoriete poster bij Facebook: Wat zou je doen als je niet bang was?

Toen ze nog bij Google werkte en in verwachting was van haar zoon, wilde ze er tijdens de drie maanden zwangerschapsverlof een tijdje helemaal uit stappen. Collega's sloten weddenschappen af over hoe lang het zou duren voor ze zich weer per e-mail zou melden. Niemand zette in op langer dan een week. De uitslag? "De dag na de geboorte was ik al aan het e-mailen vanuit het ziekenhuis."

Na haar verlof controleerde ze haar mails om vijf uur 's ochtends voor haar zoon wakker werd. Nadat hij 's avonds in bed was gestopt, sprong ze weer achter de computer om haar werkdag te vervolgen. Veel werk kan online worden gedaan. Ze ontdekte dat het voor haar baan niet nodig was om de twaalf volle uren op kantoor aanwezig te zijn. Leve de technologie.

Maar die werk- en geldingsdrang is omstreden. Toen Marissa Mayer tot topbestuurder van Yahoo werd benoemd terwijl ze in de laatste maanden van haar zwangerschap was, vonden veel vrouwen dat prachtig. De eerste zwangere bestuursvoorzitter van een groot bedrijf. Maar toen ze zei dat ze maar een paar weken zwangerschapsverlof zou nemen en al die tijd gewoon zou doorwerken, stak een storm van kritiek op.

Wat vindt Sandberg ervan als vrouwen niet hetzelfde kunnen opbrengen als zij? "Ik wil daar duidelijk over zijn, want ik kan gemakkelijk verkeerd worden begrepen. Ik weet hoeveel vrouwen aan het worstelen zijn, ik neem ze niks kwalijk. In het boek leg ik dat uit." Niet iedere vrouw hoeft naar de top te willen. Maar ook voor hen is het belangrijk als er meer leidinggevende vrouwen komen. Het is een soort trickle down, de voordelen sijpelen door. "In de leiding kunnen zij dingen veranderen. We weten dat bedrijven met vrouwen aan de top een beter vrouwenbeleid hebben."

Maar er is nog veel te doen, merkt ze zelfs aan jongere vrouwen bij Facebook. "Zij maken zich meer zorgen over de juiste balans dan mijn generatie. Ik ben bang dat het eerder slechter wordt dan beter." Silicon Valley is volgens haar op dit punt niet anders. "De technologiesector kampt met hetzelfde probleem. Ook hier worden vrouwen geen computergeleerde. Toen ik mijn zoon wegbracht voor een computerkamp, zag ik dat er onder de 35 kinderen slechts vijf meisjes waren. Ik dacht: dit zijn dan de kinderen van mensen uit Silicon Valley. Een slecht teken voor de toekomst."

Daaraan wil ze dus gaan werken. Want ze gelooft dat de wereld beter af zal zijn met meer vrouwelijke leiders. "Dat is onmogelijk te bewijzen omdat er nog zo weinig zijn. Daarom zeg ik: laten we het erop wagen! De wetten van het comparatieve voordeel in de economie leren dat je betere resultaten krijgt als je werkt met mensen met verschillende vaardigheden. Misschien zal de wereld ook meer geneigd zijn tot samenwerking."

Margaret Thatcher

Ja, Margaret Thatcher stuurde een vloot naar de Falklands. "Ik weet het, maar zij waren de eersten en moesten bewijzen dat ze net zo hard waren als mannen. De eerste vrouwen in de top van het Amerikaanse bedrijfsleven droegen broekpakken en hadden hun haar in een knotje. Doen vrouwen niet meer, want naarmate ze meer worden geaccepteerd, zijn ze ook beter in staat om een vrouwelijk leiderstype te zijn. Ik denk dat de wereld er anders door zal worden, maar zo niet, dan hebben we in elk geval meer gelijkheid. Dat is goed genoeg."

Na het interview beent Sandberg weg, behendig balancerend op haar hakken, onderwijl driftig haar e-mail checkend. Ooit moesten zij en haar studievriendinnen niets hebben van de term feminisme. Die stond voor bh-verbrandende, humorloze, mannenhatende vrouwen. Nu noemt ze zich met trots feministe. Maar het is wel een modern powerfeminisme, vast van plan te slagen waar anderen faalden.

Maar op de campus van Facebook blijkt dat er voor de tweeduizend werknemers wel een restaurant, een café en een winkel zijn, maar geen kinderdagverblijf. Deze revolutie eet haar kinderen niet op, maar ziet ze over het hoofd.

Lean In verschijnt deze week in Nederlandse vertaling, onder dezelfde titel. Uitgever A.W. Bruna, 224 pagina's, prijs: € 19,95

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234