Dinsdag 26/01/2021

Superman vliegt terug naar de bron

De laatste zoon van de planeet Krypton is weer onder ons, en hij is erg goed op de hoogte gebleven van wat andere in spandex getooide vlerken ondertussen hebben uitgespookt. De langverwachte Superman Returns, vanaf vandaag bij ons in de zalen, combineert de beste elementen van drie belangrijke 'golven' in dertig jaar superheldengenre. Door Ronald Meeus

Superheldenfilms zijn bijna even oud als de stripverhalen waaraan ze schatplichtig zijn. In 1941 zagen we, met The Adventures of Captain Marvel, de allereerste opduiken, nauwelijks twee jaar nadat de gelijknamige stripfiguur zijn debuut op papier had gemaakt.

Maar de eerste echte superheldenfilm was Superman uit 1978, geregisseerd door Richard Donner en met Christopher Reeve in de hoofdrol. Het werd een mijlpaal in de geschiedenis van het genre omdat hij een belangrijke inhaalbeweging maakte: tot voor Superman ontweken superheldenfilms en -tv-series goeddeels het spektakel en de halsbrekende capriolen uit de strips, omdat die op pellicule moeilijker te realiseren (en veel duurder) zijn.

Superman was anders, omdat hij een kind was van de blockbustercultuur die zich op dat moment begon te ontwikkelen in Hollywood. Publieksfilms mochten ineens iets kosten (hoe spectaculairder ze waren, hoe meer volk ernaar kwam kijken), en de makers hielden zich op het vlak van speciale effecten en stunts niet meer in.

Dat maakte van de nieuwe Hollywoodfilm een ideaal canvas voor stripadaptaties, waarin bovenmenselijke exploten met veel rondvliegend puin per definitie een belangrijk element zijn: na Superman volgden nog Flash Gordon, Supergirl, Swamp Thing en andere, tot het publiek ironisch genoeg door toedoen van de Superman-franchise zelf zijn buik vol had van superheldenfilms.

Superman II uit 1980 werd door velen nog beschouwd als een betere film dan de eerste, gezien een trend die we later (in Spider-Man 2, Batman Returns en X2: X-Men United) nog vaak terugzien: de Bildungshistorie is uit de weg, zodat de hele duur van de tweede film ineens kan worden besteed aan een voor fans veel getrouwer verhaal. Maar na het (komisch opgevatte) derde en (ongewild komische) vierde deel van de Superman-reeks verwaterde de publieke interesse voor superheldenfilms weer.

Tot regisseur Tim Burton in 1989 op de proppen kwam met Batman. Opnieuw was die film een inhaalbeweging op inhoudelijke evoluties die zich ondertussen al enkele jaren geleden hadden voorgedaan in de strips. Die waren inmiddels veel donkerder van toon geworden, met veel meer aandacht voor visuele stijl. De film van Burton honoreerde die stijlverandering door eveneens veel belang te hechten aan elementen als kostumering, belichting en architectuur van de sets.

Dat voorbeeld werd gevolgd door andere regisseurs die zich opnieuw over een superheldenfilm wilden buigen. Maar alweer baarde deze nieuwe 'golf' van superheldenfilms, gedurende praktisch de gehele jaren negentig, een aantal inferieure producten en commerciële fiops (waaronder The Phantom, Spawn, Blade en het helaas onvergetelijke Batman & Robin) die het publiek nog eens wegjoegen van het superheldengenre.

Begin deze eeuw verschafte een nieuwe inhaalmanoeuvre op de strips het filmgenre een vers elan. De ontwikkeling had lang op zich laten wachten: superheldenstrips waren in zo'n vijftien jaar uitgegroeid tot complexe verhalen met 'volwassen' thematische elementen, waarin de verscheurende innerlijke conflicten, morele keuzes en persoonlijke trauma's van de superhelden centraal kwamen te staan.

Pas in X-Men uit 2000 (geregisseerd door Bryan Singer, die ook Superman Returns deed) en Spider-Man uit 2002 kwamen ook die elementen naar boven in superheldenfilms. De plot van X-Men was een quasi-filosofisch traktaat over de essentie van het mensdom en een exploratie van de vraag of superkrachten superprivileges dan wel verhoogde verantwoordelijkheden met zich meebrengen.

Spider-Man uit 2002, de eerste noemenswaardige verfilming van die strip, deed iets onbeschrijfelijks met de onvermijdelijke origin story. In plaats van zich er, zoals in andere superheldenfilms, snel vanaf te maken, verhief regisseur Sam Raimi de ontstaansgeschiedenis van de muurkruipende held tot leidmotief in de film, die uiteindelijk meer over adolescentenangst ging dan over een episch gevecht met een dolgedraaide wetenschapper.

Er verschenen de afgelopen jaren nog andere superheldenfilms die eveneens die thematische elementen naar de voorgrond duwden (onder meer de oedipale fabel Hulk, de exploratie van het nature/nurturedebat Hellboy en de wraakhistorie The Punisher), maar daarvoor niet werden beloond met commercieel succes. Andere, zoals The League of Extraordinary Gentlemen en Catwoman, waren inhoudelijk bagger, door de producenten op de markt gegooid omdat elke Hollywoodstudio nu eenmaal een superheldenfilm moést hebben.

Het genre is op dit moment hotter dan ooit. En met Superman Returns keert het terug naar zijn roots. De film is opnieuw escapistischer van toon (zoals de eerste twee Supermanfilms, waarop deze een geestelijk vervolg is) maar heeft, met bijvoorbeeld kostuums die een mix zijn van modestijlen uit de jaren '40 en '70, een duidelijke visuele stijl, en de man van staal wordt voor de gelegenheid verzwaard met een getormenteerde ziel.

n 1978: Supermann 1989: Batmann 2002: Spider-Man

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234