Maandag 18/01/2021

'Superman' Mukwege is weer thuis

Bukavu kwam maandag even tot stilstand. Een witte terreinwagen reed met grote snelheid door de Oost-Congolese stad, geëscorteerd door voertuigen van de VN-vredesmacht. Iedereen wist wie er in de wagen zat. Mensen begonnen spontaan te juichen. "Le docteur est là!", riep iemand, "Le docteur Mukwege est de retour. Hallelujah!" Sommige bewonderaars waren met spandoeken gekomen: 'Wij staan achter u' en 'Bienvenue à notre Superman'.

Denis Mukwege, chirurg van duizenden verkrachte vrouwen, mensenrechtenactivist en Nobelprijskandidaat, was na een verblijf van enkele maanden in Belgiëweer thuis. Een uur later stond hij al in zijn witte doktersjas in het Panzi-ziekenhuis, de kliniek die hij zelf in 1999 had gesticht en waar sindsdien 30.000 verminkte vrouwen zijn geopereerd. "Een ontroerend moment", verklaarde hij. "Dit is de plaats waar ik moet zijn. Tussen mijn medewerkers en mijn patiënten. We kunnen weer aan het werk."

Ruim twee maanden geleden moest Mukwege, samen met zijn vrouw en twee dochters, onverhoeds Bukavu ontvluchten. Bij een gewapende overval was hij op het nippertje aan de dood ontsnapt. In de avond van 25 oktober waren criminelen zijn huis binnengedrongen, Mukwege zelf was op dat moment nog niet aanwezig, maar zijn dochters werden brutaal op de sofa geduwd en een uur lang onder vuur gehouden. Toen de dokter zelf de oprit opreed, sprong een van de inbrekers in zijn wagen en drukte hem een pistool tegen de slaap. Mukwege: "Toen ze wilden schieten, dook plots mijn nachtwaker Jeff op. Ze schoten hem neer. In het tumult ben ik gevallen, waardoor de schutter me miste toen hij op me vuurde. Vervolgens zijn ze met mijn wagen gevlucht. Jeff lag op de grond. Dood. Hij gaf zijn leven om het mijne te redden."

Een vader voor ons allen

Mogelijk was Mukwege het slachtoffer van gewone bandieten, Bukavu is nu eenmaal een erg criminele stad waar veel oorlogswapens circuleren. Maar de kans is ook reëel dat het om een politieke aanslag ging. Een maand voor de overval had Mukwege op het VN-hoofdkwartier in New York nog een bijzonder scherpe toespraak gehouden. Hij haalde uit naar de Congolese staat die volgens hem niets doet om het massale geweld tegen vrouwen te stoppen. "Graag had ik vandaag willen zeggen dat het een eer is om mijn land hier te mogen vertegenwoordigen, maar dat is niet zo", verklaarde hij.

Afgelopen maandag wilden Mukwege en zijn medewerkers liever niet ingaan op veiligheidsvragen. De daders van de aanslag zijn nog steeds op vrije voeten en de Congolese politie stelde tot nog toe geen enkele onderzoeksdaad die naam waardig. Maar de vrouwelijke patiënten van het Panzi-ziekenhuis lieten verstaan dat Mukwege niet bang moet zijn. "Hij heeft geen lijfwachten nodig", riepen ze, toen de dokter het ziekenhuis weer binnen stapte. "Wij zullen hem zelf wel verdedigen. Wie hem in de toekomst nog kwaad wil doen, zal eerst voorbij ons moeten!"

Colette Salima, een trouwe medewerkster van Mukwege: "Het is een groot plezier om hem opnieuw in Panzi aan het werk te zien. Dit is voor ons een zeer, zeer belangrijk moment. Voor ons allen is hij als een vader. De leegte die na zijn plotselinge vertrek ontstond, was voor ons ondraaglijk. Het voelde aan als een lichaamsdeel dat werd geamputeerd. Verkrachte vrouwen die hier in behandeling zijn, kregen een mentale opdoffer. Sommigen kwamen in een depressie terecht. Nu dokter Mukwege terug is, fleuren ze weer op. Zijn aanwezigheid heeft een enorm effect op hen. Ze worden weer sterk, krijgen weer hoop."

Enorme kracht

Marleen Temmerman, gynaecologe en topvrouw bij de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), begrijpt de blijdschap van de vrouwen in Bukavu zeer goed. "Er zijn ongetwijfeld nog andere moedige figuren in Congo, maar Mukwege is onbetwistbaar een van de belangrijkste. Vooreerst omdat hij als chirurg de drijvende kracht is achter een ziekenhuis waar verkrachte vrouwen terechtkunnen, maar ook omdat hij een begenadigd spreker is die over de hele wereld indruk maakt. Hij is de centrale figuur van een krachtig internationaal netwerk tegen seksueel geweld."

Volgens Temmerman stond de terugkeer van Mukwege in de sterren geschreven: "Mukwege zou kunnen kiezen voor een lucratieve functie in Brussel, Parijs, Londen of New York. Maar zo zit hij niet elkaar. Panzi is zijn leven. Hij heeft het ziekenhuis opgebouwd en wil met alles wat hij in zich heeft blijven strijden tegen de oorzaken van seksueel geweld. Hij beseft ook heel goed dat hij is uitgegroeid tot een symbolische figuur. Als hij de strijd opgeeft, zullen heel veel slachtoffers het gevoel krijgen dat de strijd verloren is."

Mukwege zelf motiveert zijn riskante terugkeer naar Bukavu als volgt: "Het zijn niet zozeer de vrouwen van Panzi die mij nodig hebben, ik heb hén nodig. Ik heb ontdekt dat in vrouwen een enorme kracht schuilt. Wij mannen strijden voor macht, om meer te bezitten. Vrouwen strijden voor de bescherming van het leven. Daardoor vechten ze terug op een indrukwekkende manier. Ik wil naast hen staan. Meevechten."

Elke week gaat Reporter dieper in op een opmerkelijke actuafoto.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234