Vrijdag 18/10/2019

Suits you, ma'am

Het vrouwenpak is weer eens terug van weggeweest. Jacquemus, Alexander McQueen, Dries Van Noten: allemaal haalden ze de powervrouw uit het archief om haar de catwalk op te sturen in doorgaans sobere, losse ensembles. Coco Chanel, die ooit potten brak met de eerste powersuit, moest eens weten...

Bij de woorden 'kostuum voor vrouwen' flitsen er wellicht zeer foute beelden uit de jaren 80 door je brein, waarbij de ontplofte kapsels en schouders met american football-allure het meest in het oog springen. Maar de vrouwelijke powersuit gaat eigenlijk way back, en de boeiende geschiedenis gaat hand in hand met hoe vrouwen in het leven stonden.

In die context kun je niet lyrisch genoeg zijn over de impact van Coco Chanel. Decennia en decennia lang schuifelden vrouwen namelijk ingesnoerd met korsetten door het leven, was sociale klasse omgekeerd evenredig met comfort. Maar dan kwam de Eerste Wereldoorlog, en namen meer en meer vrouwen noodgedwongen het werk van hun afwezige man over - waarbij ze ook zijn broeken en overalls uit de kast plukten. Coco Chanel, die ook graag broeken droeg, ging vrouwenbroeken ontwerpen, wat toen heus pioneerswerk was.

Het startschot van wat we later powersuit zouden noemen, gaf ze iets later in 1923, toen ze een klein groepje journalisten in haar Parijse salon uitnodigde. Ze had een nauwaansluitende cardigan en een knielange rok gemaakt van tweed, een stof die tot dan toe alleen nog maar gebruikt werd voor mannenkleren. Chanel was gek op tweed en liep vaak rond in kleren van haar vriend, de hertog van Westminster. Niet alleen het materiaal en de snit van haar ontwerp bleken later iconisch - en dat in tegenstelling tot de lauwe reactie van de journalisten - ook de gouden knopen en de zwarte rand van het jasje mét zakken, ook al iets nieuws, hebben moeiteloos de tand des tijds doorstaan.

Tijdens de volgende oorlog werden de vestimentaire barrières tussen mannen en vrouwen verder neergehaald. Marlene Dietrich en Katharine Hepburn verschenen op het witte doek in wat leek op mannenpakken, soms zelfs smokings, compleet met das of bijpassende hoed. De brede schoudervullingen van ontwerpster Elsa Schiaparelli vonden hun weg naar het grote publiek, en vrouwenkleding knipoogde naar militaire outfits, die toen om voor de hand liggende redenen big business waren.

En dan was het 1947. Het jaar waarin Christian Dior het uitzicht van de powersuit voorgoed veranderde met zijn controversiële New Look: een getailleerd jasje dat de naam 'bar jacket' kreeg, en een volle, luxueuze, wijde rok. Die laatste kreeg nogal wat kritiek te slikken aangezien er rijkelijk veel stof nodig was voor de productie ervan, en dat in naoorlogse tijden van schaarsheid.

Ook opvallend waren de dametjes uit de Alfred Hitchcock-films, een decennium later, die slank en frêle waren maar toch krachtig genoeg bleken om de schoudervullingen van zich af te schudden. Terwijl voluptueus tot dan toe het codewoord was, gold nu slank, slanker, slankst en de powersuit ging door een zeer nauwaansluitende fase met bijpassende handtas, hoedje en zelfs handschoenen. Copy the look was lang niet voor iedereen weggelegd, zeg maar.

Le Smoking

Fast forward naar 1966. Het kruim van de modewereld zat op het puntje van zijn stoel toen Yves Saint Laurent zijn nieuwe collectie, Pop Art, voorstelde. Hij had zich laten beïnvloeden door kunstenaars als Roy Lichtenstein en Andy Warhol, maar journalisten waren de Coco Chanel-afgang allang vergeten en haalden hun neus op. Ze besloten dat Saint Laurent zich te veel uitsloofde om in touch te blijven met de jeugd. Gloria Emerson van The New York Times noemde de collectie zelfs 'verouderd' en 'vormeloos'.

Je vraagt je af wat al die influencers uit die tijd nu denken, wetende dat één item decennia later nog altijd overeind staat als een van de meest invloedrijke en iconische ontwerpen uit de hedendaagse mode: Le Smoking, de eerste tuxedo voor vrouwen. Yves Saint Laurent had het idee van de Frans-Amerikaanse kunstenares en filmmaakster Niki de Saint Phalle, die al eens graag een mannenkostuum droeg gecombineerd met hoge hakken, net zoals Greta Garbo en Marlene Dietrich in de jaren 30. Zijn ensemble bestond uit een klassiek wollen of satijnen jasje, gecombineerd met een broek met streep opzij, een wit hemd met ruches, strikje en een brede satijnen cumberbund. Zwaar onderbelicht door de modemagazines, en toch moet het ensemble een gevoelige snaar geraakt hebben, want een paar jaar later veroverde Le Smoking de wereld.

Zonder broek dan maar

Maar niet zonder eerst lekker om zich heen te schoppen. Want een vrouw die zich in een broek hees, dat was toen wel een dingetje, hoewel we spreken van de vrijgevochten jaren 60 (ook de pil kwam om de hoek loeren). Le Smoking was opgevat als avondkledij, als alternatief voor de little black dress, maar de wereld der nachtelijk entertainment was duidelijk niet nog klaar voor zoiets. Een beroemd verhaal is bijvoorbeeld dat van de New Yorkse socialite Nan Kempner, die een etentje had gepland in het vooraanstaande Franse restaurant La Côte Basque in midtown Manhattan. Toen ze arriveerde in haar YSL-tuxedo, kreeg ze de deur in haar gezicht. Waarop - waar was Instagram toen je 't nodig had - Nan Kempner haar broek uittrok en het restaurant betrad in alleen het jasje, dat dan maar dienstdeed als ienie-minijurk. Dat mocht wel. Later legde de manager van het restaurant uit dat een vrouw in broek een even absurde verschijning was als een vrouw in badpak.

De wereld was echter klaar voor de vrouwenbroek. Bianca Jagger droeg een witte YSL-smoking toen ze trouwde met Mick. En dan is er die iconische foto van Helmut Newton voor Vogue, uit 1975, van een vrouw in een donker, Parijs steegje: tuxedo aan, zwarte haren strak naar achter gekamd, linkerhand in de broekzak, sigaretje nonchalant tussen rechterduim- en wijsvinger geklemd... Een beeld zo krachtig dat de androgyne look nog meer in onze collectieve garderobe gebeiteld geraakte.

Het was ook rond die tijd, toen meer en meer vrouwen mikten op jobs aan de bovenkant van de arbeidsmarkt, dat de term powerdressing opdook in de VS. Die vrouwelijke pioniers hadden namelijk een outfit nodig die hen autoriteit, kracht en respect zou opleveren in een zeer masculiene - zeg maar gerust macho - wereld. Logisch dus eigenlijk, dat hun look in de eerste helft van de jaren 80 ook mannelijk was. Denk: Margaret Thatcher meets Michael Douglas in Wall Street. Je kunt gerust stellen dat veel werkende vrouwen een soort camouflage aantrokken: een vestje in een sobere kleur dat amper een hint van een boezem liet zien, schoudervullingen, rolkraagtrui en een knielange rok plus discreet juweel als vrouwelijke elementen.

In de hoogdagen van de Elnet-haarlak was er één Italiaanse ontwerper die perfect begreep waar vrouwen naar op zoek waren. Maatpakkenkoning Giorgio Armani tilde de powersuit - die dus door zijn Dynasty-fase ging - naar een hoger niveau: "Ik was de eerste die mannenmode zachter maakte, en het vrouwelijke silhouet harder. Mannen kleedde ik in vrouwenstoffen en van de mannen stal ik wat de vrouwen nodig hadden: de powersuit."

Pas in de tweede helft van de jaren 80, toen vrouwen op de werkvloer geen uitzondering meer waren, mocht het er allemaal wat vrouwelijker gaan uitzien. Exit de camouflage, enter de blouse, de foulard en de body voor een meer uitgesproken silhouet. Power, maar dan in touch met je vrouwelijke kant, dat begrepen Lady Di en Hillary Clinton perfect.

Antwerpse zes

Geen volk dat zo zijn stempel heeft gedrukt op die 'powersuit 2.0' dan... wij, de Belgen. Want in de jaren 90 verfijnden de Antwerpse Zes die androgyne look zodanig dat hun invloed nog steeds nazindert. In hun maatpakken in aardetinten kon je verdrinken, want vrouwelijkheid had haar ziel verloren aan de grunge.

En eigenlijk zitten we nu al een hele tijd in het 'alles kan, alles mag'-tijdperk. Kijk maandag op het werk maar eens rond je: in veel professionele omgevingen bewegen jurk, rok en jeans, nauwaansluitend en lekker wijd, zich zusterlijk door elkaar. De vraag is of vrouwen intussen niet méér vrijheid dan mannen hebben verworven om zich te kleden zoals ze willen. Alleszins is de tijdgeest flex genoeg om die gepensioneerde weer eens in de rangen op te nemen: het maatpak.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234