Donderdag 27/01/2022

Stuurde 'Lonely Planet' wandelaars de dood in?

Roekeloze backpackers verdwalen geregeld in de Panamese jungle. Maar de Nederlandse vriendinnen Kris Kremers en Lisanne Froon stonden juist bekend als voorzichtig. Werden zij misleid door reisgids 'Lonely Planet'?

Het is al laat, iets na middernacht, als op 2 april de telefoon gaat bij de ouders van Lisanne Froon uit Amersfoort. Ze liggen net op bed. Haar moeder neemt op. 'Do I speak with Lisanne?', vraagt een vrouwenstem. Diny Froon begrijpt niet waarom ze wordt gebeld. Haar dochter zit toch in Panama? In verwarring hangt ze op.

Al snel begrijpen ze dat er iets niet klopt. Als ze het nummer terugbellen, horen ze het bericht dat hun leven voor altijd zal veranderen: hun dochter Lisanne Froon (22) en haar vriendin Kris Kremers (21) zijn vermist. In de jungle van Panama. Nog diezelfde nacht belanden ze samen met de ouders van Kris op het politiebureau. Het begin van een nachtmerrie waaruit ze nog altijd niet zijn ontwaakt.

Het verhaal van de vermissing van Lisanne en Kris begint in Nederland, waar de meisjes maandenlang sparen voor de eerste grote reis van hun leven die ze alleen gaan maken. De studentes kennen elkaar uit het eetcafé waarin ze werken. Samen hebben ze bedacht dat ze geen feestvakantie willen. Ze willen iets doen voor de wereld. Iets doen voor mensen die het moeilijker hebben dan zij.

Kris, met het rode haar, is uitbundig. Open, vrolijk, intelligent. Een beetje gek, zeggen haar ouders liefdevol. En ze is duidelijk. Bij Kris hoef je nooit te raden naar haar mening. Haar liefde voor Latijns-Amerika komt door Peru, waar ze met haar ouders doorheen trok.

Lisanne, lang en blond, is rustig. Introvert, verlegen, invoelend. En sportief: ze heeft jarenlang gevolleybald. Ze is pas net weg bij haar ouders, zes weken. Van huisuit heeft ze minder reiservaring: haar ouders zijn niet verder geweest dan Zuid-Duitsland. Daarom hebben ze hebben hun trip precies gepland, alles is vanuit Nederland geregeld: eerst leren ze twee weken Spaans aan de kust en dan reizen ze door naar Boquete, voor vrijwilligerswerk op een crèche.

Dat namen ze heel serieus, zegt eigenaresse Ingrid Lommers van Spanish by the River, hun talenschool. "In Nederland hadden ze bij vrienden geld ingezameld om spullen voor de kinderen te kunnen kopen. Aan onze docent vroegen ze nog specifiek om kinderliedjes te leren."

Maar eenmaal in Boquete blijkt het een afspraak in latinostijl: pas na een week kunnen ze terecht voor vrijwilligerswerk - en dan nog niet eens in de crèche. "We zijn weggestuurd", stuurt Lisanne haar moeder. "Ik ben echt heel teleurgesteld."

Ze hebben dan nog weinig ervaring met de Panamese mentaliteit. "Een afspraak hier is niet hetzelfde als een afspraak in Nederland", zegt Jeroen van Passel, familiewoordvoerder in Boquete. "Omdat ze weinig Spaans beheersten kan het best bot zijn overgekomen."

Mooie tocht

"Ze kenden een paar woordjes, maar nog niet genoeg om een echt gesprek te voeren", zegt ook gastmoeder Myriam Guerra, bij wie de meisjes logeren. Lisanne en Kris omschrijft ze als verlegen, slimme meiden.

"Ik weet nog hoe het ging die maandagavond hier thuis", zegt Guerra. "Kris zat een boek te lezen op hun kamer. Ik keek televisie en Lisanne zat naast me op de bank. Ik vroeg wat ze gingen doen nu het vrijwilligerswerk niet doorging."

"We hebben nog geen plan", zegt Lisanne.

Guerra: "Ze vertelde dat ze heel moe was, ze moest de hele tijd hoesten, omdat ze astmatisch was. Dat was de laatste avond dat ik hen gezien heb. Lisanne was ziek, ik kan me niet voorstellen dat ze de dag erna ineens een grote wandeling zijn gaan maken. Ze zijn weggegaan zonder jassen, die lagen hier nog."

Maar Kris en Lisanne willen wat doen. De volgende ochtend gaan ze naar de taalschool, waar ze rond 11 uur vragen naar mooie uitstapjes in Boquete. Met hulp van de Duitse medewerkster Eileen plannen ze van woensdag tot zondag vol met excursies, zegt Lommers. "Zo boekten ze een koffietoer en in het weekend wilden ze de vulkaan beklimmen."

Alleen voor die dinsdagmiddag is er nog geen plan. In de infomap van Spanish by the River-Boquete is de Pianista-trail de eerste wandeling die wordt aangeraden als mooie tocht. De tekst is letterlijk gekopieerd uit backpackersbijbel Lonely Planet. Ook staan er foto's van de ingang bij. Op de computer zoeken Lisanne en Kris naar extra informatie.

Dan vertrekken ze. Iets voor half twee ziet taxichauffeur Leonardo Mastinu hen langs de weg staan bij de afslag van de talenschool. Hij heeft dan al twee Panamese klanten, maar het is gebruikelijk iedereen mee te nemen. Lisanne en Kris stappen achterin. "Mijn taxi zat vol. Ik vroeg in het Engels waar ze naartoe wilden", zegt Mastinu.

"A la entrada del Pianista", antwoordt een van hen in het Spaans.

Mastinu zet de Panamezen af bij hun bestemming en rijdt verder omhoog, naar het begin van El Pianista. Omdat hij telefoontjes krijgt onderweg, spreekt hij de meisjes nauwelijks.

"Ik schat dat ze om 13.40 uur zijn uitgestapt. Ze vroegen waar de wandelroute precies begint en ik wees hen de pizzeria Il Pianista aan. Ze betaalden me vijf dollar voor de rit en ik ben vertrokken."

Ook andere getuigen melden dat ze hen hebben gezien, maar op tegenstrijdige tijdstippen en richtingen. Zo passeert gids Plinio Montenegro rond het middaguur twee vrouwen op het pad. "Ze zeiden good morning met een Europees accent." Ze lijken op Kris en Lisanne, maar hij is niet zeker. "Sorry, maar jullie lijken allemaal op elkaar: lang, wit, licht haar en dezelfde kleren. En altijd met zijn tweeën. Wij kunnen al die toeristen echt niet uit elkaar houden."

Het verklaart waarom dorpsgenoten denken de meisjes gezien te hebben op tegenstrijdige plekken.

Wat er dan met de meisjes gebeurt, is nog altijd onduidelijk. In elk geval worden ze de volgende ochtend verwacht door gids Feliciano en het Duitse meisje Eileen, voor de koffietoer.

Maar om kwart over acht zijn Kris en Lisanne er nog niet. Vreemd, denkt Feliciano. "We belden aan bij het gastgezin", zegt hij. "Maar er was niemand." Gastmoeder Guerra is aan het werk. De avond ervoor heeft ze vergeefs met het avondeten gewacht, al maakte ze zich geen zorgen; studenten blijven wel vaker weg.

Maar als ze een telefoontje krijgt van de gids, is ze gealarmeerd. "Ik heb een reservesleutel in de achtertuin liggen. Dus ik zei tegen de gids: ga met die sleutel naar binnen en klop op hun slaapkamer. Als je niks hoort, maak je de deur maar open."

Gids Feliciano: "Toen we die kamer binnengingen, voelde ik het gewoon: hier heeft afgelopen nacht niemand geslapen. Er lagen allemaal spullen op de bedden. Ik kreeg kippenvel op mijn armen."

Wat moeten ze doen? Ze twijfelen. "We besloten om naar de boerderij te gaan, omdat die mensen daar op ons zaten te wachten."

Maar als ze 's middags terug zijn, is er nog steeds geen spoor van Lisanne en Kris. Samen gaan ze naar het politiebureau om aangifte te doen van vermissing.

In de backpackersbijbel Lonely Planet wordt Sendero El Pianista omschreven als a pleasant day hike. Meerdere gidsen in Boquete vragen zich af wie de auteur is van dit stukje tekst. "El Pianista is eigenlijk geen echt wandelpad", zegt gids Plinio Montenegro. "Het is een lange route die dwars door de jungle de bergen oversteekt en uitkomt bij de kust. Om je een idee te geven: ik doe die route slechts drie of vier keer per jaar met toeristen. Dat zijn mensen die er specifiek om vragen en op zoek zijn naar extreem avontuur. Ik regel dan vantevoren plekken om te eten, om te slapen. Maar het is een heftige tocht van vier dagen."

Gids Felix Matias zegt dat de Lonely Planet geen geschikte reisgids is voor Panama. "Het lijkt wel alsof ze hier nooit zijn geweest, de informatie klopt niet. El Pianista wordt eigenlijk niet aangeboden als dagtocht. De meeste mensen beklimmen Vulcano Baru, of ze doen Los Quetzales."

Wat de Lonely Planet-auteur waarschijnlijk bedoelt - maar niet duidelijk opschrijft - is het begin van El Pianista beklimmen, tot een uitzichtpunt. Daarna moet de wandelaar via dezelfde weg terug, maar dit wordt in veel beschrijvingen niet expliciet uitgelegd. Zo meldt een andere site dat de tocht twee uur omhoog en anderhalf uur omlaag is. Volgens de gidsen in het dorp is de route voor buitenlanders nauwelijks te volgen. Maar er zijn ook websites die stellen dat je nauwelijks kunt verdwalen. Wel wordt gewaarschuwd voor overvallen.

De naam van de Pianista trail komt mogelijk voort uit een mythe over een kluizenaar in de bossen die de hele dag piano speelde, maar op een dag spoorloos verdween. Anderen stellen dat de naam komt van de fluitende vogels.

Gids Plinio Montenegro laat het begin zien van het pad, met een provisorisch bruggetje van een paar plankjes die aan elkaar zitten met ijzerdraad. Even later volgen diverse splitsingen van modderstroken en snelstromende riviertjes waar evenveel valt te zeggen voor links of rechts. Er is nauwelijks een pad, laat staan bewegwijzering. En dan zit hij nog niet in de jungle. "Dit is mijn stukje aarde, dus ik weet waar ik heen moet", zegt hij. "Maar een duidelijke route is er niet."

Toeristen verdwalen geregeld in de wildernis ten noorden van Boquete, soms ook op El Pianista. Zo verdween in september 2013 een Duits koppel van eind de twintig, vertelt Miguel Angel Gonzalez, eigenaar van Hostal Mamallena.

De avond ervoor had hij nog met de Duitsers zitten praten. Ze vertelden dat ze de volgende dag op eigen houtje naar El Pianista wilden gaan. "Ik raad mensen altijd aan om een gids te nemen. Maar uiteindelijk doen die backpackers toch waar ze zelf zin in hebben."

Dat de Duitsers niet terugkwamen, werd ontdekt toen een camera werd gevonden met foto's van hen erop. "Ik vroeg in de huiskamer aan de andere gasten: heb je dit stel nog gezien? Toen bleek dat ze niet waren teruggekeerd. De volgende ochtend is toen een reddingsteam vertrokken. Onderweg bleek dat de Duiters een indiaan tegen waren gekomen die hen mee had genomen naar zijn hut."

"Zij hadden geluk", zegt hij. "Kris en Lisanne hadden juist dubbele pech. Het duurde lang voordat ze werden gemist, en ze hebben onderweg blijkbaar niemand ontmoet. Twee verhalen die hetzelfde beginnen, krijgen dan een totaal andere afloop."

Roekeloos

Dat een jungletocht zonder gids naïef wordt genoemd, vindt Gonzalez "echt zo'n westerse gedachte". "Dat zijn dan van die ouders in Nederland die dat onverstandig vinden, die niet bekend zijn met dit soort omgevingen. Die snappen niet dat het soms echt gewoon een kwestie is van een paadje afwandelen."

Matias vindt dat reizigers niet gek moeten opkijken dat ze dan een keer verdwalen. De bergen kennen geen genade. "Dat noemen wij hier el horror nocturno, het wordt 's nachts koud, het regent, je ziet geen hand voor ogen en overal klinken dierengeluiden. Dat is eng, je gedachten gaan met je op de loop. Je weet vooraf niet hoe je daarop reageert."

Matias stelt dat het roekeloze gedrag van backpackers de lokale bevolking beschadigt. "Omdat zij een paar dollars willen besparen, zijn we hier duizenden dollars kwijt aan helikopters en mensen om te zoeken. Dat klopt gewoon niet."

Toch staan juist Lisanne en Kris niet bekend als roekeloos. Integendeel. "Ze kwamen op mij over als heel voorzichtig", zegt Lommers van de taalschool.

De zoektocht naar hen komt aanvankelijk traag op gang. De politie wil dat de gids de identiteitspapieren van de meisjes gaat halen. Ook sturen ze hem door naar Sinaproc, verantwoordelijk voor de reddingsdienst. Daar is 's avonds niemand aanwezig.

De volgende dag - het is dan donderdag, bijna 48 uur na nadat ze voor het laatst zijn gezien - meldt de gids zich om 7 uur 's ochtends opnieuw.

"Er zaten daar een stuk of tien jongens", zegt Feliciano. "We stonden de mensen te verdelen in twee groepen, toen een van die jongens werd gebeld." Het is de baas van Sinaproc uit Panama-Stad. "Hij zei dat we niks mochten doen, dat we moesten wachten tot er versterking kwam uit de hoofdstad." De jongens van de reddingsbrigade gehoorzamen en vertrekken.

Pas op vrijdag 4 april arriveert de chef van Sinaproc in Boquete. Het is een man die volgens bronnen uit de stad komt en het terrein niet goed kent. Er wordt die dag met een helikopter over het gebied gevlogen. Een actie waarvan sommigen het nut betwijfelen - vanuit de lucht zie je weinig van wat er in de jungle op de grond gebeurt. Pas op zaterdag 5 april worden voor het eerst zoekteams de bossen in gestuurd.

Het speuren in de jungle is een barre klus, zegt gids Montenegro, die 17 dagen vrijwillig meebanjerde door blubber en dichtbegroeid oerwoud om de meisjes te vinden. "Het lijkt allemaal dichtbij", hij wijst naar de in mist gehulde groene toppen. "Maar het kost je zeker zes uur om één zo'n heuvel op te lopen." En het weer is hier grillig. "Eerst loop je in de felle zon, en een half uur later knalt de regen uit de lucht. Er staat ook vaak veel wind waardoor het vooral in de hogere delen erg koud is."

De rugzak van Kris en Lisanne wordt na veel druk pas na tweeënhalve maand gevonden bij de rivier Culebra, op dagen loopafstand vanaf El Pianista. Het is een indianenkoppel dat de vondst doet. Zij lopen een dag door de jungle, vol slangen en poema's, om in een dorp met satelliettelefoon melding te maken van de tas. Justitie haalt de rugzak met een helikopter op. Een paar dagen later worden - verspreid - ook schoenen en botresten bij de rivier gevonden. Deze keer door een team van indianen en gidsen. Opnieuw haalt justitie alle spullen op.

Nog altijd is hun verdwijning een groot mysterie. Een misdrijf wordt niet uitgesloten. Wel stelt justitie dat het inmiddels zeker is dat de meisjes op het Pianista-pad waren.

Gids Feliciano heeft een idee over wat er gebeurd kan zijn. Bij een dagtocht op El Pianista is het de bedoeling naar een uitzichtpunt te klimmen, en dezelfde weg terug te keren. "Maar op de top staan geen markers. Dus wat soms gebeurt en wat ook die Duitsers vorig jaar deden, is dat mensen de andere kant de berg af gaan. Na ongeveer een dag, misschien anderhalve dag lopen, kom je dan hier." Op een kaartje van het gebied dat hij heeft getekend, krast hij een groot kruis. "Op dit punt is de rivier Culebra heel hoog en stroomt het water supersnel. Er hangen alleen twee kabels boven het water."

Gidsen weten dat er vijftig meter hoger een veiliger oversteekpunt is. "Maar dat wisten die muchacha's natuurlijk niet. Die zien die kabels, en denken dat je daar overheen moet. Maar als je op die kabels stapt, zwiepen ze van links naar rechts. Ik denk dat een van hen in de rivier is gevallen en dat de ander heeft geprobeerd haar te redden. Óf ze gingen tegelijk op de kabels, en dan is het helemaal niet te doen", zegt hij. "Dan bewegen ze alle kanten op."

De rivier stroomt hier volgens Gonzalez razendsnel, dus dat maakt het plausibel dat de meisjes grote stukken zijn meegespoeld. "Het klopt ook precies met de vindplaatsen van de schoenen, de tas en de overblijfselen van de meisjes. Die lagen allemaal stroomafwaarts van La Culebra."

Het overlijden van Lisanne en Kris is inmiddels officieel bevestigd uit dna-onderzoek. Maar voor de families is het verhaal hiermee niet afgelopen. Volgens een woordvoerster denken ze na over hoe het verder moet. Zij willen door met hun zoektocht. Ze willen weten wat er is gebeurd met hun dochters.

Lonely Planet laat weten hun tekst over Sendero El Pianista te herzien zodra ze weten wat er is gebeurd met Lisanne en Kris, en als er een update komt uit de regio over de veiligheid.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234