Dinsdag 22/09/2020

Studie: Rusland in greep geheime dienst

In het Rusland van Vladimir Poetin zijn vier op de vijf hooggeplaatste figuren uit de politiek en economie (voormalig) lid van de geheime dienst, zegt een studie, de eerste in zijn soort.

Door Jürgen Gevaert

MOSKOU l De geheim agenten zijn topmedewerkers van het Kremlin, parlementairen en bestuurders van staatsbedrijven.

President Vladimir Poetin, in een vorig leven zelf luitenant-kolonel bij de KGB, heeft nooit een geheim gemaakt van zijn verleden. Dat zijn oude kameraden bij hem een voetje voor hebben, was evenmin onbekend. De aanwezigheid van de oude KGB in het Russische staatsbestel is voor het eerst empirisch onderzocht en de cijfers doen op zijn minst verbazend.

Achtenzeventig procent van alle medewerkers van Poetin in het Kremlin, volksvertegenwoordigers in de Doema, provinciale en lokale bewindslieden en bestuurders van staatsbedrijven werkte in het verleden voor de KGB, of is nog altijd actief bij de opvolger FSB. Dat zegt Olga Krisjtanovskaja, een vermaarde onderzoekster aan de Academie der Wetenschappen in Moskou, nadat ze 1.061 cv's van toplui uit alle lagen van de Russische samenleving heeft doorzocht.

"Iemand die vroeger voor de KGB werkte was normaal gezien gerekruteerd in het leger of aan de universiteit, waarna hij naar een speciaal instituut werd gezonden", zegt ze tegen persagentschap Reuters. "In het cv van die mensen zit doorgaans een zwart gat, wat hun aanwezigheid in een instelling van de geheime dienst precies aantoont."

Met haar onderzoeksmethode stootte Krisjtanovskaja naar eigen zeggen op een boel namen die de aandacht trekken, maar zelf durft ze niemand expliciet te vermelden, uit angst voor represailles.

Experts zijn er langer van overtuigd dat onder anderen eerste minister Michail Fradkov, vicepremier Dmitri Medvedev, minister van Defensie Sergej Ivanov, FSB-directeur Nikolai Patrusjev en Poetins vicestafchef Igor Sechin 'siloviki' zijn, en dus een verleden hebben in de KGB.

Die siloviki's, die allen dicht bij de president staan, wordt al langer verweten de Russische democratie aan banden te leggen. "Wanneer president Joeri Andropov Afghanistan wou binnenvallen, had hij daar de goedkeuring van het Politburo voor nodig", zegt Krisjtanovskaja. "Nu bestaat zo'n orgaan niet meer en kan de president zelf beslissen. Hij wil de volledige controle."

Krisjtanovskaja zei helemaal "geshockeerd" te zijn toen ze ook de raden van bestuur van Ruslands grote staatsondernemingen onderzocht en begreep dat "heel wat voor het grote publiek onbekende mensen duidelijk siloviki zijn".

Zo is Medvedev niet alleen een topmedewerker van de president, maar is hij ook voorzitter van gasbedrijf Gazprom. Sechin staat dan weer aan het hoofd van Rosneft, Ruslands op een na grootste olieproducent. Ook Viktor Ivanov, baas van nationale luchtvaartmaatschappij Aeroflot, werkte in de KGB nauw samen met Poetin.

In de Britse krant The Independent ziet Jonathan Stern, Ruslandexpert aan het Instituut voor Energiestudies in Oxford, een duidelijke reden voor de machtsconcentratie in de economie. "Poetin stelt de mensen aan die hij kan vertrouwen. In de jaren negentig werden jonge, principeloze cowboys snel rijk, en dat wil hij niet opnieuw laten gebeuren." Het gevolg is volgens Stern dat "een kleine groep mensen zeer, zeer grote overheidsmiddelen beheert, en dat is een reden tot bezorgdheid".

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234