Donderdag 01/12/2022

Stroom uit de Sahara voor Europa

Verwarming, huishoudelijke apparaten en verlichting: als het aan het nog op te richten consortium Desertec ligt, worden die over een jaar of tien gedeeltelijk van stroom voorzien die afkomstig is van zonnekrachtcentrales uit de woestijn in Noord-Afrika en in het Midden-Oosten.

Het megaproject wordt begroot op 400 miljard euro. Dat geld wordt in de komende veertig jaar geïnvesteerd. Over tien jaar moet het project de eerste stroom afleveren. Op termijn moet het grootste groenestroomproject ter wereld 15 procent van de Europese stroomverzorging afdekken.De bedrijven die maandag in München samenkomen om te bespreken hoe ze de Sahara zullen volbouwen met zonne-installaties zijn niet van de minste. Behalve Duitse zwaargewichten als Siemens, RWE en E.ON zijn ook het Zwitserse ABB en bedrijven uit Zuid-Europa en Noord-Afrika ingegaan op de uitnodiging van Münchener Rück. De grootste herverzekeraar ter wereld nam het initiatief om de droom te realiseren die de Club van Rome destijds formuleerde. In 1972 publiceerde dat forum van wetenschappers een ophefmakend rapport, De grenzen aan de groei getiteld, waarin een apocalyptisch beeld werd geschetst van de slinkende grondstofvoorraden en de kwalijke gevolgen van de economische groei en broeikasgassen op het milieu. Alleen door zwaar in te zetten op hernieuwbare energie zoals het opwekken van stroom in de woestijn, kan het doemscenario worden afgewend. De Club van Rome kreeg destijds bakken kritiek over zich heen voor die voorspelling, maar nu het geen twijfel meer lijdt dat de klimaatopwarming zonder drastische bijsturing het milieu en de wereldeconomie grondig dreigt te ontregelen, krijgen de analyse van de wetenschappers en de door hen voorgestelde oplossingen nieuwe aandacht. Het zonne-energieproject van Desertec kan de uitstoot van schadelijke broeikasgassen fors naar beneden halen.

Ambitieus

“Woestijnen ontvangen in zes uur meer energie van de zon dan de mensheid in een jaar tijd kan consumeren”, schrijft Gerhard Knies, lid van de Duitse afdeling van de Club van Rome en voorzitter van de Desertec Stichting, die voor het zonne-energieproject lobbyt. Je hebt dus maar een paar procent van alle woestijngrond nodig om de hele wereld van zonnestroom te voorzien. Dat moet dan gebeuren met parabolische spiegels, die de zonnestralen concentreren in het brandpunt van de spiegels. Daar verhitten ze een buis met een olieachtige vloeistof, die de warmte naar een centrale transporteert. De opgewekte waterdamp drijft een turbine aan die stroom maakt. Het principe is dus heel anders dan dat van de veel duurdere zonnepanelen, die echter wel minder zonneschijn nodig hebben om hun werk te doen.In de Mojavewoestijn in Californië staan al sinds 1984 zulke installaties. Ook in Zuid-Spanje, Marokko, Algerije en Egypte zijn recentelijk soortgelijke zonne-energiecentrales in gebruik genomen. Het grote probleem van deze zogeheten concentrated solar power-installaties is dat de stroom die ze opwekken, een pak duurder is dan energie uit nucleaire of steenkool- en gasgestookte centrales. Vraag is dus of het megaproject in de woestijn rendabel kan worden gemaakt. “Het technische plan is zeker haalbaar. Er komen geen rare technieken bij te pas. Je kunt zo’n installatie met standaardbuizen bouwen. Maar of het hele verhaal economisch haalbaar is, daar stel ik me wel vragen bij. Het is zeer ambitieus”, zegt Gerrit Jan Schaeffer, directeur Energie van het Vlaamse onderzoeksinstituut VITO.Maar wie niet waagt niet wint. “Je moet een dosis lef hebben om dit project te starten. Maar aan zo’n gigantisch project zijn er heel wat schaalvoordelen, zodat de kosten lager kunnen uitvallen. In de woestijn heb je meer zonlicht, waardoor de opbrengsten ongetwijfeld hoger zullen zijn. Vergeleken met België valt er twee à drie keer meer zonne-energie te rapen in de Sahara. Daardoor kan de productie ervan ook twee à drie keer goedkoper zijn”, zegt Schaeffer. “Na tien of twintig jaar kun je op grid parity zitten en produceer je zonne-energie aan hetzelfde tarief als dat van stroom uit fossiele brandstoffen. Misschien kan het nog sneller dan verwacht.”Torsten Jeworrek, de grote baas van Münchener Rück, verwacht dat Desertec over tien à vijftien jaar concurrerend zal zijn met klassieke energiebronnen. “In het begin zal er mogelijk gesubsidieerd moeten worden om het project van de grond te krijgen”, zei hij in de Süddeutsche Zeitung.Voor subsidies zal ongetwijfeld worden gelonkt naar de Europese Unie. In de strijd tegen de klimaatopwarming trekt Europa voluit de kaart van hernieuwbare energie. Tegen 2020 wil Europa de uitstoot van schadelijke broeikasgassen met 20 procent verminderen. Daarvoor verleent de Europese Commissie niet alleen haar steun aan windmolenparken in de Noordzee, maar ook aan de bouw van zonne-energie-installaties in de woestijn.Toch zal het project vooral uit privégeld moeten putten. Verwacht wordt dat tien bedrijven hun handtekening zullen plaatsen onder een memorandum voor de oprichting van Desertec Industrial Initiative. “We zijn geen dromers. Dit is de start van een industrieel project en we focussen op concrete resultaten”, aldus Alexander Mohanty, woordvoerder van Münchener Rück.Dat steenkoolenergieproducent RWE en bouwer van nucleaire reactoren Siemens volgende week mee aan tafel zitten, bewijst alvast dat het Desertecproject niet alleen ecologisch zinvol is, maar dat het ook economisch haalbaar moet zijn. “RWE en Siemens kunnen hun ecologisch imago zeker oppoetsen, maar dat is niet de doorslaggevende factor voor hun deelname aan dit project”, schreef TheFinancial Times. “De bedrijven zijn ervan overtuigd dat ze in de nabije toekomst met zonne-energie-installaties stroom aan competitieve prijzen kunnen produceren. In tijden van economische crisis is dat een bemoedigend teken, omdat de crisis een rem dreigt te zetten op investeringen in vernieuwende technologie.”

Politieke stabiliteit

Aan het hele dossier zit ook een stevige politieke poot. Het hele Desertecplan is van grote geostrategische waarde. Hernieuwbare energie helpt de Europese Unie om haar al te grote afhankelijkheid van olie- en gastoevoer uit Rusland af te bouwen en biedt Europa de kans om zijn banden met landen in het Midden-Oosten en Noord-Afrika (MENA) aan te halen. Onder impuls van Frankrijk werd er vorig jaar een strategie uitgetekend om de relaties tussen de Europese Unie en andere landen rond de Middellandse Zee te verbeteren. De MENA-regio omvat Marokko, Algerije, Tunesië, Libië, Egypte, Israël, Libanon, Syrië, de Palestijnse gebieden, Saoedi-Arabië, Jordanië, Koeweit, Irak, Iran, de Verenigde Arabische Emiraten, Oman, Qatar, Bahrein, Jemen en Djibouti. Het is in die woestijnlanden dat Desertec zijn plannen op termijn wil ontvouwen. Natuurlijk komen niet alle landen in de komende jaren in aanmerking voor het project, gesteld dat ze er al interesse voor hebben. De politieke instabiliteit in het Midden-Oosten maakt die regio minder geschikt. Desertec kijkt in de eerste plaats naar Noord-Afrika. “Politieke stabiliteit is het belangrijkste criterium”, zegt Jeworrek. Volgens de topman van Münchener Rück hebben ze in Noord-Afrika al enthousiast gereageerd op zijn plan. Dat is geen toeval. De stroom die in de woestijn van Egypte, Marokko en Algerije wordt geproduceerd, zou immers niet uitsluitend voor de export naar Europa bestemd zijn, maar ook voor lokaal gebruik worden aangewend. De Noord-Afrikaanse landen zouden ook mede-eigenaar worden van de installaties, die ter plekke voor werkgelegenheid kunnen zorgen.“Voor de landen in het Midden-Oosten en in Noord-Afrika is het natuurlijk interessant om over te schakelen naar hernieuwbare energiebronnen, anders wordt dit project op termijn een bedreiging voor hun olie-industrie”, zegt Schaeffer. Hij plaatst om politieke redenen wel vraagtekens bij het project. “Dit project is geopolitiek niet wenselijk voor Europa. Je riskeert immers je afhankelijkheid van olie in te ruilen voor afhankelijkheid van zonne-energie.”

Pilootproject

“Europa voert al jaren energie in uit politiek instabiele regio’s. Het risico op nieuwe afhankelijkheid mag je niet overdrijven”, zegt Günter Gloser, de Duitse adjunct-minister van Buitenlandse Zaken, die de voorbije jaren voor het Desertecproject heeft gelobbyd. “Dit project gaat niet over zonne-imperialisme of het creëren van energiekolonies voor Europa. Dit project is een win-winsituatie voor Europa en de landen ten zuiden van de Middellandse Zee. Het komt er nu op aan concrete stappen voorwaarts te zetten.”Zodra het project volgende week in de steigers staat, komt er een studiefase en zal er gezocht worden naar kapitaal. Over twee à drie jaar zouden de eerste concrete plannen er moeten liggen. Desertec denkt alvast aan een pilootproject met een hoog symboolgehalte. De stichting wil een zonneenergie- en een drinkwaterinstallatie bouwen in de Egyptische woestijn in de buurt van de Gazastrook, waardoor de levensomstandigheden in het Palestijnse gebied aanzienlijk kunnen verbeteren. Op die manier wil Desertec bijdragen tot het voorkomen van conflicten in de regio en het terrein effenen voor haar investeringen.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234