Maandag 18/10/2021

Stroessners slachtoffers blijven ook na zijn dood voor hun rechten strijden

'De Enige Leider' is niet meer. De Paraguayaanse dictator Alfredo Stroessner stierf woensdag in Braziliaanse ballingschap zonder dat de nabestaanden van zijn slachtoffers hem voor de rechter gesleept zagen. Maar ze blijven niet bij de pakken zitten.

Door Lode Delputte

Asunción l Na het overlijden van Alfredo Stroessner (93), woensdag, hadden gerechtelijke kringen in Paraguay bekendgemaakt dat de rechtszaken tegen de dictator daarmee als afgehandeld moesten worden beschouwd. Mensenrechtenverdedigers zeggen echter dat Stroessners schrikbewind vele schuldigen telt.

Stroessner is na recordhouder Fidel Castro de man die het langst aan de macht bleef in de recente geschiedenis van Latijns-Amerika. Na zijn coup op 4 mei 1954 bleef hij onafgebroken aan zet tot 1989, toen een familielid van hem, generaal Andrés Rodríguez, op zijn beurt een staatsgreep pleegde. Sindsdien heeft Paraguay zich moeizaam maar gaandeweg gedemocratiseerd.

De uit Beiers-Paraguayaanse ouders geboren Stroessner leidde een van de meest repressieve regimes van de regio. Stroessner speelde onder meer een actieve rol in het illegale netwerk Operación Condor. Daarbij werkten rechts-autoritaire regeringen in de jaren zeventig samen om over elkaars grenzen heen jacht te maken op linkse activisten.

Ook zijn sympathieën voor het nazisme stak Stroessner nooit onder stoelen of banken. Onder zijn bewind werd Paraguay een veilige haven voor lieden als de Duitse kampdokter Josef Mengele, ook wel de 'Engel des Doods'. Ook Latijns-Amerikaanse legerleiders of dictators, onder meer de Nicaraguaan Anastasio Somoza, kregen onderdak in wat nog altijd als een van de meest onherbergzame en gesloten landen van de regio wordt beschouwd.

Die geslotenheid heeft talloze geruchten gegenereerd, bijvoorbeeld over Stroessners betrokkenheid bij de oprichting van de Paraguayaans-katholieke (in tegenstelling tot rooms-katholieke) sekte Pueblo de Dios ('Volk Gods'), waarbinnen hijzelf als een goddelijke zendeling zou zijn voorgesteld. Zekerder is dat Stroessner goede banden met de Moonsekte had, en dat de belangrijkste oppositiebeweging in het land de rooms-katholieke kerk was.

De schattingen wisselen sterk, maar in de vandaag 4,8 miljoen inwoners tellende republiek zou tijdens het Stroessnertijdperk, toen het land minder dichtbevolkt was, een duizendtal dodelijke slachtoffers zijn gevallen, tegenover 3.000 à 5.000 in Chili. Meer dan een miljoen mensen zijn de politieke repressie ontvlucht.

"Kwantitatief beschouwd heeft Stroessner het over 35 jaar minder bont gemaakt dan pakweg Pinochet in Chili of het Argentinië van Videla", zegt, daarover gebeld, Sebastian Brett, verantwoordelijk Latijns-Amerika bij Human Rights Watch. "Maar de intensiteit van de repressie en haar greep op de totale bevolking was groter."

Het gerecht opende de jongste jaren tientallen strafzaken tegen de naar Brazilië gevluchte dictator, maar kreeg hem nooit aan Paraguay uitgeleverd. Na het bekendraken van zijn dood, woensdag, zeiden enkele magistraten dat de strafzaken tegen de Enige Leider nu zonder voorwerp waren.

"Maar daar zijn wij het niet mee eens," zegt María Estela Cáceres aan de telefoon vanuit Asunción. Zij is de echtgenote van mensenrechtenverdediger Martín Almada, die Stroessners terreurarchieven onthulde.

"Stroessner was de enige schuldige niet. Ook tegen zijn naar Honduras gevluchte rechterhand Montanaro is een zaak aan de gang. In bijna alle rechtszaken worden meerdere personen aangeklaagd."

Volgens Cáceres vertoont de huidige Paraguayaanse samenleving nog altijd autoritaire trekken. Maar toch ziet ze vooruitgang: "Er zijn ten eerste de traag vorderende rechtszaken, vervolgens is er een Commissie voor Waarheid en Verzoening actief, en bovendien kunnen slachtoffers aanspraak maken op financiële reparaties van overheidswege."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234