Donderdag 13/05/2021

Strips u Frans tijdschrift ziet verband tussen schelden en antisemitisme

Leerde Céline kapitein Haddock vloeken?

'Aztèque', 'Noix de coco', 'Iconoclaste' en 'ornithorynx', volgens het Franse blad Lire zijn die verwensingen afkomstig uit een van de meest antisemitische pamfletten van Louis-Ferdinand Céline. Kapitein Haddock liet ze vlak na de publicatie daarvan over zijn lippen glijden. Een nieuwe Kuifje-rel of een storm in een glas water? Een glas water.

Brussel

Van onze medewerker

Geert De Weyer

Maar liefst veertien scheldkanonnades van Kuifjes drankzuchtige vriend zouden afkomstig zijn van een pamflet uit 1937 van de bekende Franse schrijver Louis-Ferdinand Céline. Dat zegt Emile Brami, stichter van de boekenmarkt D'un Livre l'Autres, in het julinummer van Lire. Céline zou zich met dat geschrift, Bagatelles pour un massacre, van zijn meest antisemitische kant hebben laten zien. Dat Hergé die krachttermen overnam en ze in de mond van Haddock legde, doet uiteraard de discussie weer oplaaien of de stripauteur voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog in het foute kamp zat.

In de Franse media legde Brami de afgelopen dagen onomwonden zijn stelling uit. Hij merkt op dat het pamflet in 1938 verscheen (andere bronnen spreken over 1937), kapitein Archibald Haddock zag het levenslicht in 1940 in De krab met de gulden scharen, met een voorpublicatie in Le Soir. "Sommige scheldtirades, zoals 'mille sabords' en 'marins d'eau douce' refereren uiteraard aan het beroep van de kapitein", zegt Brami. "Ik kan er ook inkomen dat je van de 35 overige krachttermen er heel wat eerder klassiek kunt noemen en dat de gelijkenis met Célines scheldproza op toeval berust, maar er zijn toch onrustwekkender termen."

Brami wijst op veertien termen die hij in Bagatelles aantrof. "We hebben er alvast het befaamde 'sapajou' in teruggevonden, uit De geheimzinnige ster." Verder werden zowel bij Kuifje als Bagatelles scheldwoorden aangetroffen als 'macaques', 'canaque' en 'cannibales'.

Brami zelf vindt het in elk geval evident dat die veertien scheldwoorden een racistische ondertoon hebben. Maar met dat schelden valt het, afgaande op de vier termen die de voorbije dagen in de Franstalige pers het meest aan bod kwamen, nogal mee, zo menen specialisten. Zo komt 'Aztèques' voor in de zin "Le bistrot souille, endort, assassine, putréfie aussi sûrement la race française que l'opium a pourri, liquidé complètement la race chinoise... le haschisch les Perses, la coca les Aztèques..." Het blijkt niet meer dan een vergelijking die stelt dat de kroeg de Fransen evenzeer bedwelmt de kroeg als de coca de Azteken. 'Noix de coco' wordt dan weer enkel gebruikt in de zin "C'est pas des têtes que vous avez, c'est des noix de coco, vous savez comment ça s'ouvre! Un coup sec." Hoofden worden vergeleken met kokosnoten.

Ook 'iconoclaste' (beeldenstormer) lijkt in een normale context gebruikt. Echt iemand uitschelden doet Haddock wel wanneer hij een iemand vergelijkt met een ornithorynx, een vogelbekdier dat hij in de Londense dierentuin heeft opgemerkt. "Il me rappelait du Zoo de Londres, cet animal extravagant l'ornithorynx..."

Stripscenarist Benoît Peeters ('De duistere steden', met François Schuiten) is sceptisch. Hij liet aan Lire verstaan dat hij voor zijn vorig jaar verschenen Hergé-biografie tal van informanten heeft geraadpleegd. Nooit viel de naam Céline. Hij merkt ook op dat Hergé niet bepaald romans verslond. Peter Horemans, algemeen directeur van Moulinsart, liet gisteren weten dat niets in de Hergé-archieven erop wijst dat Hergé het fameuze pamflet heeft gelezen. "Hergé was in zijn documentatie vrij nauwkeurig betreffende zijn bronnen. Van dat pamflet heeft hij nooit gewag gemaakt. Het lijkt mij eerder op toeval te berusten, maar god ja, men heeft natuurlijk altijd getracht Hergé met de Duitsers te linken. Hij heeft voor Le Soir gewerkt tijdens de bezetting, maar verder zijn er nooit duidelijke verbanden bewezen."

Het volledige artikel is te lezen op www.lire.fr

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234