Vrijdag 18/06/2021

'Strips maken jongeren niet leeslui'

'Een strip is niet minderwaardig of taalarm, waarom zou hij ook niet op een leeslijst mogen staan naast Ward Ruyslinck en Hugo Claus?' Dat stelt Jan Cumps van de KU Leuven, docent aan het Instituut voor Levende Talen, in zijn nieuwe boek Laat ze strips lezen!

Door Katrijn Serneels

LEUVEN l Waarom Elsschot wel en Sleen niet? Dat is de provocerende titel van de lezing die Jan Cumps op 2 november houdt op de Boekenbeurs, en wel op de Dag van de Leerkracht. 'De strip is een medium dat dichter bij de leefwereld van jongeren staat dan het boek. Waarom dan de strip van school weren?' Het zal daar stuiven, op de Boekenbeurs.

Jongeren plukken boekbesprekingen tegenwoordig van het internet af. Moeten we ze het nog makkelijker maken en ze maar wat strips laten lezen in plaats van Vlaamse klassiekers als Willem Elsschot? "Een strip is niet per definitie makkelijker dan een boek. Er zijn ook driestuiversromans of thrillers die puur ter ontspanning dienen", zegt Jan Cumps.

"Nee, je moet geen Jommeke op de leeslijst zetten van een eerste middelbaar, dat is inderdaad te makkelijk voor hen. Net als bij boeken zijn er bij strips aangepaste titels voor elke leeftijd. Wie weinig van strips kent, denkt dat ze alleen geschikt zijn voor kinderen. Dat is een vergissing. De strip Maus van Art Spiegelman is een klassieker voor volwassenen."

En binnenkort komt de strip Kaas uit van Elsschot, getekend door Dick Matena. "De hele tekst van Kaas staat in de strip, waardoor de strip dus even literair te noemen is als het boek. Ik zou zelfs durven zeggen dat een strip als Kaas een toegevoegde waarde heeft door de tekeningen. Matena kun je met recht een kunstenaar noemen en zijn tekeningen zullen alleen maar bijdragen aan de sfeer van het boek."

Zorgen de plaatjes in de strip er niet voor dat de aandacht van de tekst wordt afgeleid? Of nog, erger, dat de lezer luier wordt, hij moet zijn fantasie immers niet meer gebruiken? "Dat strips een vorm van leesluiheid bevorderen omdat er plaatjes bijstaan, vind ik een misvatting. Elsschot neemt ons in Kaas mee naar het Antwerpen van na de oorlog. Het beeld dat je in je fantasie vormt van de straten van Antwerpen, of van een zakenman uit die tijd, kan bijzonder clichématig zijn of helemaal onjuist. De historische accuratesse van Matena's tekeningen kan alleen maar een verrijking zijn voor de lezer.

"En ik ben er zeker van dat meer jongeren vandaag Kaas gaan lezen als ze het in stripvorm krijgen, dan wanneer je hen het boek in handen stopt. Lezen of niet lezen, daar komt het uiteindelijk toch op aan? Alles wat aanzet tot lezen, is een goede zaak. Sommige mensen lijken te denken dat als iemand strips leest, dat hem gaat tegenhouden om Hugo Claus te lezen. Dat vind ik onzin."

Kwaliteit, inhoud en taalverrijking zijn vaak gehoorde argumenten om boeken boven strips te verkiezen. "Een strip heeft andere kwaliteiten dan een boek: er zit meer gesproken dialoog in en minder beschrijving, wat een strip vaak directer en levendiger maakt dan een boek. Een strip bevat in de regel ook humor en heeft een duidelijke verhaallijn met begin en einde. En er is het beeld, natuurlijk. Net als bij de film maakt het beeld de film niet automatisch slechter of beter dan het boek, maar gewoon anders. Een beeld is krachtig en direct, kan spanning, sfeer en karakters scheppen. Deze kwaliteiten van de strip maken dat hij dichter staat bij de leefwereld van de jongere."

Blijft nog de vraag of een strip wel zo rijk is aan taal, zo complex aan inhoud als een boek van een gewaardeerde schrijver. "Qua taalrijkdom kunnen kinderen nog veel van strips leren. Vraag dat maar aan mijn dochter, die toen ze acht was een briefje voor ons ondertekende met 'uw liefhebbende oogappel'. Wij noemen haar zo niet, ze had dat in een strip gelezen. Omdat strips zich in een historische omgeving afspelen of een bepaalde tijdsgeest weergeven, zoals bij Nero van Marc Sleen, bevatten ze ook taalregisters die allesbehalve arm zijn. Wat de complexiteit van de inhoud betreft, bij Persepolis of Vallen en opstaan, een strip over epilepsie, moet je je hoofd wel houden. Dat een verhaallijn een begin en einde heeft, betekent niet dat ze niet complex kan zijn."

Moeten strips dus voortaan Elsschot en Claus vervangen op de leeslijsten van de Vlaamse leerkrachten? "Niks moet van mij. Ik geef alleen maar suggesties. Ik zie strips eerder als een aanvulling dan als een vervanging van de klassiekers op de leeslijst. En ik zie het gebruik van strips op school ook breder dan alleen maar de les Nederlands. Waarom geen Spiderman in de les fysica? Je kunt perfect de wetten van de fysica aanwenden om uit te leggen welke kunsten van Spiderman in realiteit mogelijk zijn en waarom."

Laat ze strips lezen! is uit bij Acco.

Lezing 'Waarom Elsschot wel en Sleen niet?' van Jan Cumps op de Boekenbeurs op 2 november, Bouwcentrum Antwerpen.

Jan Cumps:

Meer jongeren gaan Elsschot lezen als ze 'Kaas' in stripvorm krijgen dan wanneer je hen het boek in handen stopt

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234