Maandag 06/12/2021

Strijders op ruiltocht in Oekraïne

In het strijdgewoel van Oost-Oekraïne nemen regeringssoldaten rebellen gevangen, en omgekeerd. Voortdurend worden er dan ook ruildeals gesloten door beide partijen. 'Deze was een sluipschutter. Denk ik toch, nu mist hij een oog.'

Vasili Boedik heeft twee telefoons die continu overgaan. Gesprekken vallen stil, autoradio's worden uitgezet, want Boedik neemt altijd direct op. Er zijn twee opties. Of het is een grof 'Wat moet je van me?', of hij schrapt zijn keel en zegt: 'Dag kameraad generaal, ik luister'.

In een kleine kamer op de derde verdieping van het gemeentehuis van Slavjansk zitten de vrijwilligers van Patriot, een coördinatiecentrum voor de uitwisseling van krijgsgevangenen. Ze hebben namenlijsten en gedetailleerde kaarten van de regio. Tientallen telefoons liggen op tafel. Er wordt gesproken in codetaal. Driehonderd staat voor gewonde soldaten, tweehonderd voor overleden soldaten. "Hoe zit het met Kravtsjoek?", vraagt iemand. "Die is driehonderd. Maar als we niet opschieten zal hij snel tweehonderd zijn." Het coördinatiecentrum onderhandelt met de rebellen, praat met familieleden, overlegt met het leger, de geheime dienst en de ziekenhuizen.

Boedik is een Georgisch-Oekraïense inlichtingenofficier die werkt als adviseur voor de Oekraïense minister van Defensie. Wanneer hij een rebellenleider belt, barst hij in lachen uit. "Wat heb je nu voor wachtmuziek op je telefoon, is dat de Oekraïense hit 'Alles komt goed'? Grapjas die je bent!" De namenlijst wordt nog een keer gecheckt. "Bij mij staat alles klaar", zegt Boedik tegen de rebellenleider. "We hebben een ambulance, we hebben de militairen op scherp en kunnen zo vertrekken." Van de andere kant van de lijn klinkt een goedkeuring. "Je bent een mooie kerel, ooit zetten we het samen op een zuipen", sluit Boedik het gesprek af.

Dan komt de machine op gang. In twee militaire voertuigen komen de 'dolfijnen' aangereden, de zwaarbewapende Alfa-unit van de Oekraïense politie. In een Jeep zit een vertegenwoordiger van de Oekraïense veiligheidsdienst, soldaten en militaire inlichtingenofficieren volgen in normale auto's. Bij een ziekenhuis wordt de krijgsgevangen genomen rebellensoldaat in een oude Duitse ambulance gezet. "Die rebel hebben we al een tijdje, een gevangengenomen scherpschutter", legt Boedik uit. "Tenminste, ik ga ervan uit dat het een scherpschutter was, want nu mist hij een oog."

De Oekraïense televisie is in geen tijd opgetrommeld, een konvooi van negen auto's trekt langzaam vanuit Slavjansk, de stad die afgelopen zomer door het leger is ontzet, richting Donetsk. In het stadje Koerachova komt de machine tot halt. Bij het laatste Oekraïense checkpoint mogen de televisiecamera's de gewonde rebel filmen die straks zal worden uitgeruild. Hij ligt onder een legerjas, zijn gezicht is niet te zien.

"De rebellen veranderen steeds de spelregels. Soms wisselen we op neutrale grond, en soms moeten we gevangenen weer zelf in ambulances naar Donetsk brengen", zegt Joeri Tandit. Hij is de hoofdonderhandelaar namens de SBOE, de Oekraïense geheime dienst. Sinds juli vorig jaar zijn er meer dan 1.500 krijgsgevangenen uitgewisseld. Soms in grote groepen, soms één tegen één. "We praten met iedereen. Niet alleen met de leiders van die zelfuitgeroepen volksrepublieken, maar ook met veldcommandanten, met vertegenwoordigers van het Kremlin, met diplomaten", vertelt Tandit.

Leve de helden

Gevangengenomen Russische soldaten zijn de hoofdprijs. "Meestal zijn het soldaten die net een week eerder met verlof zijn gegaan. Dan onderhandel je direct met de Russische geheime dienst, de FSB." Volgens Vasili Boedik hebben de Oekraïners nog zo'n 200 Russische soldaten in hechtenis.

De officiële positie van de Oekraïense overheid is dat er niet onderhandeld mag worden met terroristen. Er zijn geen wetten voor, daarom wordt het werk gecoördineerd door vrijwilligers. De vrijlating van krijgsgevangenen kweekt politieke goodwill, allerlei opportunisten bemoeien zich ermee. Volksvertegenwoordigers, artiesten, politici en bekende figuren.

Dan keert de ambulance met de scherpschutter om en vertrekt richting Donetsk, dwars door zware beschietingen heen. Vier uur later is de ambulance terug. De halfblinde scherpschutter is geruild voor Michailtsjoek, een soldaat die de Oekraïense linie bij de luchthaven van Donetsk verdedigde. Hij heeft verband om zijn hoofd en zijn arm in een mitella. "Ze hebben me goed behandeld", zegt hij versuft. "Ik ben blij weer thuis te zijn. Lang leve Oekraïne!" De Oekraïense pers juicht. "Lang leve de helden!", roepen ze.

De karavaan wordt kleiner, alleen de Alfa-unit en Boedik vergezellen de ambulance richting het ziekenhuis van Krasnoarmejsk. De dienstdoende arts voelt aan de organen in de onderbuik van de soldaat, hij knipt het verband los en besluit hem direct te opereren.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234