Woensdag 20/10/2021

Strijdbaar feminisme uit Mali

De Malinese Fatoumata Diawara (30) was in haar vorige levens steractrice en komediante bij het Franse straattheater Royal de Luxe. Vandaag brengt ze in BOZAR haar akoestische muziek, die onbewust aan Rokia Traore doet denken.

Op haar debuut-cd Fatou zingt Fatoumata Diawara over vrouwenbesnijdenis en -discriminatie en roept ze haar zusters in West-Afrika op om te vechten voor hun dromen. De jonge schone hoopt dat haar verhaal anderen zal inspireren. Makkelijk heeft ze het niet gehad. Als het aan haar familie had gelegen, vond dit gesprek op een terras in Parijs nooit plaats. Diawara's vader heeft hemel en aarde bewogen om haar te kneden tot een volgzaam, traditioneel meisje. Ze neemt het hem niet kwalijk, hij was een kind van zijn tradities en wist niet beter. Maar uiteindelijk kon hij de jonge wildebras niet tegenhouden.

"Ik ben altijd anders geweest", lacht ze, "ik moest en zou me uitdrukken, ongeacht of dat voor een meisje acceptabel was of niet. Het begon toen ik een jaar of zeven, acht was. Tijdens de concerten van wassoulou-muziek in mijn geboortestad Abidjan (Ivoorkust) beklom ik keer op keer het podium en danste dan tot de muziek stopte. Nette Mandinka-meisjes horen dat niet te doen, maar dat kon me gestolen worden. Ik deed waar ik zin in had. En tegen de tijd dat ik negen was, vertikte ik het om nog langer naar school te gaan. Het was er saai en de leraren haalden al te graag met hun linialen uit. Het spijbelen maakte mijn vader echt woest. Hij deed wat veel Afrikaanse families verstandig achten en stuurde me ter correctie naar zijn zus in Bamako. Je gaat op vakantie, zei hij, maar al gauw bleek dat het definitief was. Ik begon een nieuw leven, op een onbekende plek."

Diawara herinnert zich van die eerste tijd in haar vaders geboorteland Mali nog maar weinig. Ze miste haar moeder vreselijk maar moest er het beste van maken. "Achteraf gezien vind ik dat het me gesterkt heeft, dat ik er onafhankelijk door ben geworden. Maar dat neemt niet weg dat ik me 's nachts vaak in slaap heb gehuild."

Ongewild brengt de gedwongen verhuis Diawara opnieuw op de bühne. Wanneer haar tante een rol krijgt in Adama Drabo's film Taafe Fanga (1997), vergezelt ze haar naar de set om op haar pasgeboren zoontje te passen. "Dat was een geweldige ervaring, op den duur was ik het lievelingetje van alle volwassenen. En op de laatste dag van de opnames hadden ze een klein meisje nodig, een rolletje dat ik uiteraard erg gretig aannam."

Onzedige stempel

Van het een komt het ander. Als regisseur en later minister van Cultuur Cheick Oumar Sissoko enige tijd later audities houdt voor La Genèse biedt hij Diawara de rol van Dina aan. "Het was een bijbelse prent, vol wrokkige broers, geweld en verraad. Ik snapte er maar weinig van. Maar de film was erg succesvol, we eindigden zelfs op het filmfestival van Cannes."

Vanaf dat moment stapelen de aanbiedingen zich op: Diawara wordt voor Malinese tv-series gevraagd en kaapt twee jaar later de hoofdrol weg in Sia, le rêve du python van de Burkinese regisseur Dani Kouyaté. "Het was absoluut fantastisch, maar toen de opnames rond waren, vond mijn familie het welletjes. Ze moesten aan mijn reputatie denken, zeiden ze. In een traditionele West-Afrikaanse maatschappij worden jonge, ongehuwde actrices al gauw als onzedig bestempeld. Daarom wilden ze me zo snel mogelijk uithuwelijken aan een of andere verre neef."

Diawara vindt dat een vreselijk vooruitzicht maar durft niet frontaal in te gaan tegen de wensen van de familie. "Meisjes worden geacht te gehoorzamen, een openlijke revolte is ondenkbaar. Het enige wat je kan doen is spreken met je voeten en ontsnappen." En zo gaat het ook. Als het Franse straattheatergezelschap Royal de Luxe in Bamako audities houdt voor Petits Contes Nègres en Diawara een baan aanbiedt, gaat ze stiekem op het aanbod in. "Directeur Jean-Luc Courcoult en zijn medewerkers regelden alles voor me en ik verdween op een avond ongemerkt uit het huis van mijn tante. Zes jaar lang wist geen van mijn verwanten waar ik uithing. Sommigen dachten dat ik dood was, anderen zeiden dat ze me hier of daar hadden gezien.

"Het waren zware, markante jaren. Ik heb een hoge prijs betaald voor mijn drang naar onafhankelijkheid. Ik wist dat alleen deze weg naar vrijheid leidde, maar tegelijk werd ik vaak overmand door gevoelens van angst en eenzaamheid. Wat als dit niet lukt, wie zal ik dan zijn in de ogen van mijn familie?

"Bovendien had ik schroom om over mijn situatie te praten, zouden mensen wel begrijpen waarom ik dit moest doen? We komen uit zulke verschillende werelden." Diawara heeft evenwel weinig tijd om zich af te zonderen en haar gevoelens te verwerken: het uit zo'n 60 mensen bestaande Royal de Luxe reist de wereld rond en werkt een hectisch programma af. "Als de heimwee te groot werd, zocht ik een rustig plekje en begon ik te zingen. Op het toilet, in de kleedkamers, eender waar. Ik verzon liedjes over mijn eigen leven, dat hielp me om mijn gevoelens de baas te blijven."

Diawara's warme, melancholische deuntjes ontgaan de rest van het gezelschap niet en na enige tijd vraagt Courcoult haar om ze op scène te brengen. "Aanvankelijk vond ik het vreemd dat mijn in het Bambara gezongen liedjes een emotionele impact konden hebben op westerlingen, die onmogelijk de tekst konden begrijpen. Nu besef ik dat die dingen er niet toe doen en dat in mijn stem mijn echte kracht ligt. Daarom heb ik me ondertussen helemaal aan de muziek gewijd. De uit heimwee geboren deuntjes van destijds, werden de basis voor mijn cd Fatou. En het zal daar niet bij blijven, dat beloof ik."

Fatoumata Diawara treedt vanavond om 20u op in BOZAR. Haar cd Fatou verscheen bij World Circuit.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234