Zondag 17/10/2021

'Strijd tegen obesitas moet beter'

De Vlaamse regering lanceert vandaag voor de zoveelste keer een campagne die moet aanzetten tot gezond eten en bewegen. Goede zaak volgens experts, maar als we echt het tij willen keren, zal er meer moeten gebeuren.

"Kom bij voorkeur te voet of, zoals ik, met de fiets", zo probeert minister van Welzijn Jo Vandeurzen (CD&V) de voorstelling van zijn nieuwe campagne een gezonde toets te geven. Al is het maar zeer de vraag of die goedbedoelde oproep veel concreets oplevert. Want terwijl de Vlaamse overheid de voorbije jaren de ene campagne na de andere lanceerde, werd de Vlaming weer een beetje dikker.

De gemiddelde BMI van de Vlaming overschrijdt met 25,3 de grens van het overgewicht, terwijl 8 procent van de volwassen Belgen diabetes heeft. In 2030 zal volgens schattingen een op de tien Belgen aan de ziekte lijden. Een recente studie naar de eetgewoontes van jongeren voorspelt overigens weinig goeds voor de toekomst. Sinds 2010 daalt bij hen zelfs de consumptie van groenten en fruit.

Je kunt je dus afvragen of de 29,8 miljoen euro die momenteel naar preventie gaat überhaupt iets uithaalt. "Toch wel", zegt Liese Weemaels van het Vlaams Instituut voor Gezondheidspromotie en Ziektepreventie (VIGeZ) "Maar je kunt het succes van preventie enkel meten op lange termijn. Het actieplan Voeding en Beweging dateert van 2008. Het is nog veel te vroeg om na te gaan of de campagnes effect hebben. In Scandinavië doen ze al veel langer aan preventie en daar merken ze dat het aantal mensen met overgewicht stagneert."

250 miljoen euro extra

Al zijn de meeste experts het erover eens: het preventiebeleid kan beter en breder. "Het budget dat nu naar preventie gaat, is ongelofelijk laag. Zeker in vergelijking met andere landen", zegt gezondheidseconoom Lieven Annemans (Universiteit Gent). "Willen we het OESO-gemiddelde halen, dan is er dringend een injectie nodig van 250 miljoen euro. En dat is dan eigenlijk nog maar het minimum."

Vandeurzen kan volgens Annemans weinig verweten worden. "Die man doet wat hij kan met de middelen die hij heeft. Het Vlaamse niveau kan ook de vruchten van die inspanningen niet plukken. Als preventie op termijn winst oplevert, dan is het vooral de ziekteverzekering die daar voordeel uit haalt. Geld dat niet terugvloeit naar Vlaanderen. Als de federale regering een beter beleid zou voeren, zouden er automatisch middelen kunnen vrijkomen om aan preventie te besteden."

Alle beleidsniveau zouden aandacht moeten besteden aan gezondheid, menen specialisten. "Een betere gezondheid wordt ook bepaald door werk- en woonomstandigheden, omgevingsfactoren en sociale ongelijkheid. Het is essentieel dat ministers die verantwoordelijk zijn voor die andere beleidsdomeinen stelselmatig de gezondheids- impact van hun daden laten berekenen."

Officieel moet het 'facettenbeleid' daarvoor zorgen. Dat zegt dat alle niveaus buiten het domein van de gezondheidszorg moeten bijdragen tot het bevorderen, beschermen of behouden van de gezondheid.

"In de praktijk merken we dat daar weinig van terechtkomt", zegt professor Caroline Braet, obesitasexperte (UGent). "Niet alle ministers zijn bereid daarin mee te stappen. Terwijl het essentieel is dat mobiliteit, infrastructuur... rekening houden met de gezondheid van de bevolking. In Nederland fietsen mensen veel. Niet omdat ze zoveel gezonder zijn dan de Belgen, maar omdat er betere fietspaden zijn. De overheid zou het gezonde aanbod moeten versterken en het ongezonde aanbod verarmen. Via taksen of strengere regulering, daar kun je over discussiëren. Maar na twintig jaar onderzoek kan ik alleen maar concluderen dat de strijd tegen obesitas beter moet."

De VN zijn sowieso voorstander van een strengere overheidsregulering. "We hebben een voedingssysteem op poten gezet dat gezonde keuzes belet", trok de Belgische VN-rapporteur Olivier De Schutter vorig jaar aan de alarmbel. De cijfers geven de man weinig ongelijk. Tussen 1961 en 2009 is de productie van fruit en groente met 332 procent gedaald, terwijl de productie van oliezaden in dezelfde periode is toegenomen met 610 procent. Deschutter pleit dan ook voor een vettaks en goedkopere gezonde voeding.

Vettaks

Liese Weemaels (VIGeZ) wil een vettaks alvast niet bij voorbaat uitsluiten. "Op termijn kan dit een mogelijkheid zijn, maar eerst moet er hiervoor een draagvlak komen. Nu zijn we daar nog niet klaar voor."

Ook Annemans vindt dat die mogelijkheid onderzocht moet worden. "Het heeft weinig zin om zoiets halsoverkop in te voeren. Kijk naar Denemarken. Een jaar na de lancering van de vettaks willen ze het daar weer afschaffen omdat de inflatie piekt. Voor zoiets moet je eerst de studieresultaten afwachten. Bovendien werkt een vettaks alleen maar in combinatie met andere preventieve maatregelen. De campagne die nu van start gaat, is even hard nodig."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234