Donderdag 14/11/2019

Strijd tegen ebola ook strijd om placebo

De Amerikaanse medische autoriteit FDA is formeel: bij medicijnproeven moet altijd een placebo gebruikt worden, zelfs tijdens een ebolacrisis. De Wereldgezondheidsorganisatie en verschillende experts steigeren. Artsen zonder Grenzen zal dan ook nog niet toegelaten medicatie gaan testen bij honderd zieken in Guinee.

Het goede nieuws is dat er plannen zijn om binnenkort experimentele medicijnen te testen tegen het ebolavirus. Maar nu het dodental de kaap van 5.000 heeft gepasseerd, laait de discussie op hoe die proeven het best moeten worden aangepakt.

De Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA) wil daarbij het liefst de zogenaamde 'gouden standaard' hanteren. Farmaceutische bedrijven moeten dan de regels van klinische proeven nauwgezet volgen. Concreet houdt dat in dat een deel van de testpersonen een placebo krijgt, zonder het zelf te weten.

Op die manier kunnen de onderzoekers de resultaten van de groep die het echte geneesmiddel kreeg, vergelijken met de placebogroep. De enige manier, vindt de FDA, om te achterhalen of de experimentele ebolageneesmiddelen werken. "We zijn verplicht om meer dan hoop te bieden", verkondigde dr. Luciana Borio van de FDA in een statement.

Vanuit wetenschappelijk oogpunt valt voor die visie heel wat te zeggen. Zonder placebogroep is het inderdaad een pak moeilijker om het werkelijke effect van medicijnen te achterhalen. Denk maar aan de ebolacrisis in het Congolese Kikwit midden jaren negentig. Toen kregen enkele patiënten een serum toegediend op basis van het bloed van overlevers. Achteraf was het moeilijk te bewijzen of die patiënten de ziekte nu hadden overleefd omdat ze een serum hadden gekregen, of omdat ze betere zorgen hadden genoten.

Want goede intensieve zorgen maken bij ebola wel degelijk een verschil. Overleeft in West-Afrika nog geen 30 procent van de besmette patiënten de ziekte, dan ligt dat percentage bij westerlingen met ebola een pak hoger. Gewoon omdat ze in vele gevallen naar degelijke ziekenhuizen worden overgebracht en op de beste hulp kunnen rekenen.

"Tijdens een klinisch onderzoek zouden alle deelnemers sowieso de beste medische zorgen krijgen", klinkt het bij de FDA nog. "Alle patiënten zouden er baat bij hebben."

Maar de ene patiënt dus misschien iets meer dan de andere. Zeker als later zou blijken dat de experimentele geneesmiddelen werken. Hoe krijg je dan in godsnaam uitgelegd dat sommigen 'gebakken lucht' kregen ingespoten en zo een mogelijke dood tegemoet gingen? En evengoed geldt het omgekeerde: wat als de experimentele medicijnen meer kwaad dan goed doen?

Nood breekt wet

"Ethisch is het niet te verantwoorden", zegt ook ebola-expert Steven Callens (Universiteit Gent). "Zodra er een zweem van vermoeden is dat een geneesmiddel werkt, dan ben je in dit geval verplicht om het iedereen te geven. Mensen sterven aan de ziekte, omdat er geen behandeling is. Dan kan je het niet maken om sommigen een mogelijk medicijn te ontzeggen."

Een visie die de Wereldgezondheidsorganisatie overigens deelt. Ook die vindt dat er in dit geval een uitzondering kan worden gemaakt. De situatie is volgens de internationale VN-organisatie zo nijpend dat de officiële regels minder ter zake doen. Volgens de WHO zijn wetenschappers die deelnemen aan zo'n proeven in West-Afrika dan ook niet verplicht om bepaalde patiënten een placebo toe te dienen.

"Het is een heel moeilijke discussie", gaat Callens verder. "Zonder placebogroep is zo'n klinische proef minder sterk. Dat is nu eenmaal zo. Maar vanuit sociaal en humaan standpunt is dit de enige manier." Een visie die professor medische ethiek Ignaas Devisch (UGent) deelt. "Nood breekt wet. Zeker als je weet dat het getreuzel van de WHO er mee voor heeft gezorgd dat de situatie zo is geëscaleerd."

Zelfs een wereldautoriteit als Peter Piot, die mee het virus ontdekte, vroeg in een open brief in The Lancet om in dit geval de regels niet te rigide toe te passen. Een mogelijk alternatief volgens Piot: twee experimentele geneesmiddelen testen op twee verschillende groepen en dié resultaten vergelijken.

Juist dat is Artsen zonder Grenzen van plan. Begin december zullen de eerste ebolapatiënten worden behandeld met medicijnen die de werkzame stoffen brincidofovir of favipiravir bevatten. Ook zullen artsen technieken met bloed van genezen patiënten, waar antilichamen in zitten, uitproberen. De eerste resultaten van de experimenten worden in maart verwacht. Ongeveer honderd zieken zullen aan de tests meedoen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234