Zondag 11/04/2021

Opinie

Straks moet een 90-jarige zich excuseren voor het feit dat hij zo oud werd

null Beeld ANP
Beeld ANP

Mark Van de Voorde is onafhankelijk publicist-columnist. Voorheen was hij hoofdredacteur van Kerk en leven en daarna speechschrijver van Yves Leterme en Herman Van Rompuy.

Een goede gezondheid! Dat wordt de komende weken de wens die het meest over de lippen zal gaan. Sommigen laten die wens voor alle duidelijkheid volgen door de retorische vraag: "Want dat is toch belangrijkste hé?" Het is dus niet verwonderlijk dat de enquête van het Kenniscentrum voor Gezondheidszorg (KCE) heeft uitgewezen dat mensen levenskwaliteit hoger inschatten dan langer leven. We willen graag lang leven, maar dan wel lang én gelukkig (DM 22/12).

Mark Van de Voorde. Beeld Thomas Vanhaute
Mark Van de Voorde.Beeld Thomas Vanhaute

Nieuw is dat eigenlijk niet. Nieuw is wel dat uit het onderzoek ook blijkt dat men van de levenskwaliteit een graadmeter wil maken van de gezondheidszorg, in combinatie met de financiële impact van de ziekte op de publieke uitgaven. Anders gezegd: medische zorgen moeten mensen wel beter maken, maar het mag niet te veel kosten aan de samenleving. Nog duidelijker gezegd: als je het zelf kunt betalen mag het een maatje meer zijn.

Als de overheid daarop zou ingaan, dan keert ze de hele visie op gezondheidszorg om. Dan is niet langer solidariteit de prioriteit van het gezondheidsbeleid. Niet langer de onberekenbare waarde van de persoon zelf krijgt dan immers de aandacht, maar de berekenbare waarde van zijn lichaam in de huidige en de te verwachten toestand.

Ons zorgsysteem bepaalt tot nu zijn prioriteiten grotendeels vanuit de ethische keuze van solidariteit en gelijkwaardigheid. Daardoor zijn wij erin geslaagd om een hoogstaande gezondheidszorg te ontwikkelen die ook toegankelijk is voor de arme en kwetsbare leden van onze gemeenschap.

Levenskwaliteit en kost

Als de uitslag van het onderzoek bepalend zou zijn, krijgen we een zorgsysteem dat de prioriteit legt bij een (on)ethische keuze van levenskwaliteit én kost. Die combinatie van kost en levenskwaliteit is desastreus. Geen begrip is vager dan levenskwaliteit. Wat voor mij nog levenskwaliteit is, is dat voor anderen misschien niet, of omgekeerd.

Als het zorgsysteem zou uitgaan van het meest subjectieve en persoonlijke wat er is, namelijk levenskwaliteit, wordt het gedwongen om de levensbetekenis aan de mens te onttrekken. Het moet dan het subjectieve oordeel omzetten in een objectief oordeel. Die zogenaamde objectieve criteria van levenskwaliteit zullen evenwel ook een subjectieve, zelfs een arbitraire keuze van de overheid zijn. Zo ontdoet de overheid de mens van zijn waardigheid.

Wie de optie van levenskwaliteit én maatschappelijke kost consequent doortrekt, komt terecht in een verhaal dat de menselijke waardigheid laat bepalen door de economische meerwaarde van een mens. Dat men nu denkt te kunnen berekenen wat de prijs is van een jaar mensenleven, zegt dat we daar niet ver meer van verwijderd zijn.

Vergrijzing

De vergrijzing van de samenleving kan die desastreuze ethiek versnellen. Onder druk van de doemtijdingen over de vergrijzing, komt leeftijd in zicht als criterium van kwaliteit: tot welke leeftijd heeft men recht op een ingreep of therapie op kosten van het Riziv?

Oud worden wordt dus een probleem waaraan schuld kleeft. Dat is een aardverschuiving in ons denken. Terwijl wij (door welvaartscreatie, betere hygiëne en gesofisticeerde gezondheidszorg) de leeftijdsverwachting stelselmatig wisten op te trekken, moet een negentigjarige zich straks misschien excuseren voor het feit dat hij het (on)geluk had zo oud te worden. Als hij dan zorgen nodig heeft, zal men zeggen: "Te oud!"

Tenzij hij kan betalen natuurlijk. Dan is alles mogelijk. Zodoende is een gezondheidszorg gebaseerd op de principes van levenskwaliteit en maatschappelijke kost de snelste weg naar een gezondheidszorg met twee snelheden: voor de massa een leven dat zo lang mag duren als de 'objectieve' criteria van levenskwaliteit toelaten, voor de rijken een leven dat zo lang mag duren als de 'subjectieve' criteria van levenskwaliteit het willen. De pil 'levenskwaliteit' heeft dus wel erg veel bijwerkingen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234