Zondag 25/10/2020

'Straks haal je een second opinion niet bij een arts, maar bij een robot'

Artificial intelligence (AI) is klaar om de wereld te veranderen. 'Eindelijk!', juichen sommigen. 'Help!', roepen anderen. Supertechnoloog Peter Hinssen schept klaarheid. 'We zullen normen en waarden moeten inbouwen in AI-systemen, anders komen we in de problemen.'

Peter Hinssen houdt niet van voetbal en toch heeft hij een kantoor in de Gentse Ghelamco Arena: een deel van het stadion wordt onder de naam Meet District - waar is de woordspelingenpolitie als je ze nodig hebt? - verhuurd aan start-ups en ondernemende individuen.

Toch zul je Hinssen niet zo vaak in het met flexible workspaces en cosy coffeecorners uitgeruste ondernemersdorp aantreffen. De helft van zijn tijd brengt hij door in de VS, China, Singapore en andere technologische wonderlanden. En tijdens schoolvakanties - hij heeft een 17-jarige dochter en een 13-jarige zoon - blijft hij tegen de nerveuze tijdsgeest in lekker thuis.

In een vorig leven was Hinssen een recidiverend ondernemer: hij richtte drie technologiebedrijven op die hij telkens weer verkocht. Vandaag is hij fulltime visionair en deelt hij zijn opvattingen over de technologische revolutie met steeds groter wordende groepen toehoorders. Hij is keynotespreker, bedrijfsadviseur, auteur van drie boeken en lector aan de London Business School en het Massachussetts Institute of Technology. Je zou hem gerust een goeroe kunnen noemen, ware het niet dat dat begrip enigszins gedevalueerd is sinds Libelle het woord 'breigoeroe' introduceerde.

In een poging om het concept artificiële intelligentie af te bakenen, spelen we in het begin van ons gesprek een spelletje 'AI voor dummy's'. En dat leidt ons verrassend genoeg naar de jaren 50. "Toen al", zegt Hinssen, "vroegen een paar slimme wetenschappers zich af waarom computers - op dat moment nog zo groot als een garage - per se door mensen bediend moesten worden. 'We moeten er toch voor kunnen zorgen dat die dingen zichzelf programmeren?', zeiden ze. De AI-onderzoekers van het eerste uur slaagden erin om de wiskunde te bedenken die AI mogelijk kon maken. Alleen hadden hun computers nog niet de rekenkracht die nodig was om hun formules in de praktijk om te zetten. Het was alsof ze met een koffielepeltje het Suez-kanaal aan het graven waren."

Vandaag hebben we echter wél genoeg computing power om mirakels te verrichten: sinds we met z'n allen in de cloud hangen, zijn alle technologische randvoorwaarden vervuld om het potentieel van artificial intelligence verder uit te diepen.

Dat bleek al meteen in het begin van dit jaar toen DeepMind, de AI-computer van Google, de wereldkampioen go (een ingewikkeld Japans bordspel) met een duidelijke 4-1 wist te verslaan. Volgens Hinssen een gebeurtenis die qua historisch belang niet moet onderdoen voor de eerste vlucht van de gebroeders Wright in 1903. "DeepMind is een general purpose built computer: hij is niet ontworpen om één ding uitzonderlijk goed te doen, je kunt hem om het even welke opdracht geven. Dat hij de wereldkampioen go versloeg, bewees op verpletterende wijze dat je AI kunt inzetten om gelijk welk probleem op te lossen.

Geloof me: wat we de komende twintig jaar gaan meemaken, zal du jamais vu zijn. Artificial intelligence gaat onze samenleving veel ingrijpender veranderen dan het internet."

Welke AI-toepassingen zijn er vandaag al?

"Aan de ene kant van het AI-spectrum heb je slimme robots zoals zelfrijdende auto's. Die bevinden zich stilaan in de commercialisatiefase. Vorige maand is een zelfrijdende vrachtwagen erin geslaagd om helemaal alleen 320 kilometer te rijden en 50.000 blikjes Budweiser af te leveren. Dat is dus geen sciencefiction meer.

"En aan de andere kant van het spectrum heb je de residentiële AI-toepassingen. Afgelopen zomer werd Google Home geïntroduceerd: een vaasachtig toestelletje dat eigenlijk je personal assistent is. Als je om 17 uur een vlucht naar Chicago moet halen, kun je Google Home vragen om een Uber-taxi te boeken die jou op tijd aan de luchthaven afzet. Het toestel zal dan zelf uitvissen om hoe laat die taxi aan je deur moet staan."

Wat is het verschil tussen artificial intelligence en wat we the internet of things noemen?

"The internet of things zorgt ervoor dat objecten wakker worden. Je koppelt je bureaustoel via je wifinetwerk aan je bureaulamp en zodra je je stoel verlaat, weet je lamp: ik hoef niet langer te branden. Maar dat betekent nog niet dat je stoel en je lamp intelligent geworden zijn. Ze kunnen gegevens uitwisselen met elkaar, maar ze kunnen niks léren. En dat laatste is noodzakelijk om van artificial intelligence te kunnen spreken. AI-systemen zijn in staat om zichzelf slimmer te maken."

Marc Benioff van het World Economic Forum zegt: 'AI is als elektriciteit: onzichtbaar, terwijl het bijna elk domein van ons leven verbetert'.

"Klopt. Morgen zullen we intelligentie kopen zoals we vandaag elektriciteit inslaan. En de grote technologiebedrijven - Google, Amazon, IBM, Microsoft en Facebook - doen er nu al alles aan om onze intelligentieleveranciers te worden."

Aan welk AI-systeem werkt Facebook?

"Facebook is heel actief op het gebied van computer vision: hun AI-systeem heeft zichzelf aangeleerd om feilloos te herkennen wat er op de foto's staat die jij op Facebook, Instagram, Messenger en WhatsApp post.

"Zuckerberg investeert zogezegd in computer vision om blinden en slechtzienden te helpen. Maar de waarheid is natuurlijk dat hij de data die zijn AI-systeem verzamelt aan adverteerders verkoopt. Bedrijven kunnen jou makkelijker iets verpatsen als ze weten welke kleren je draagt, wat je eet en met welke auto je rijdt."

De supercomputer van IBM heet Watson. Is dat ook zo'n gluiperd?

(lacht) "Watson staat ten dienste van bedrijven. Hij kan voor banken al sneller en objectiever de dossiers van kandidaat-leners beoordelen dan mensen. En recent heeft hij ongelooflijk veel vooruitgang geboekt in de gezondheidszorg: geen dokter die nauwkeuriger röntgenfoto's analyseert of kankers detecteert dan Watson."

De artsenverenigingen zullen het niet graag horen.

"En toch kunnen ze er maar beter aan wennen dat het beroep van arts drastisch gaat veranderen. Binnenkort staat er in het kabinet van je dokter gegarandeerd een AI-systeem.

"In een eerste fase zal je dokter zelf nog diagnoses stellen. Maar toch zal hij al zeggen: 'Ik toon je röntgenfoto ook even aan het AI-systeem. Om zeker te zijn.' In een tweede fase zal jíj tegen je dokter zeggen: 'Dokter, ik weet dat u negen jaar gestudeerd hebt, maar ik wil toch ook de mening van het AI-systeem kennen. Dat ding weet gewoon meer.' En in een derde fase ga je uitsluitend met het AI-systeem communiceren en alleen in uitzonderlijke gevallen nog eens je dokter willen zien, bijvoorbeeld om wat psychologische bijstand te krijgen. Hoelang dat gaat duren? Veertig tot vijftig jaar. Maar het gáát gebeuren."

Ik las dat u de geneeskunde as we know it middeleeuws noemt.

"En dat lijkt me nog altijd een accurate omschrijving. Als jij vandaag ziek bent, word je in een vakje gestopt en krijg je een pil. Waarom dié pil? Omdat 50 procent van de mensen die óók in jouw vakje zitten, zich na het nemen ervan een klein beetje beter voelde. Maar gaat die pil ook voor jou werken? Niemand die het weet.

"Dat medische nattevingerwerk is straks verleden tijd. AI-systemen gaan precies kunnen zeggen welke pil voor jou gaat werken. Over twintig jaar krijgt elk pasgeboren kind na een bloedprik een volledig genetisch paspoort. Geneeskunde wordt ultragepersonaliseerd."

Volgens Sparkcentral-CEO

Davy Kestens kan ook de politiek een dosis artificial intelligence gebruiken. De AI-systemen van

de toekomst, zegt hij, zullen veel beter in staat zijn om een zinvol beleid uit te stippelen dan onze politici met al hun menselijke tekortkomingen.

"Daar ben ik van overtuigd. En ik denk dat veel Amerikanen vandaag al liever door een algoritme zouden bestuurd worden dan door Donald Trump. (lacht) AI-systemen zijn 100 procent rationeel en objectief. Ze zijn bij uitstek geschikt om weloverwogen beslissingen te nemen en het algemeen belang te dienen.

"Alleen: politiek is geen kwestie van louter rationele afwegingen. Politieke keuzes zijn doordrongen van waarden. Stel: je vraagt een AI-systeem hoe we België efficiënter zouden kunnen besturen. Ik ben er vrij zeker van dat zo'n super- computer meteen zou zeggen dat ons bipolair federalisme niét werkt. Maar aanvaarden we dat of niet?

"Hetzelfde geldt voor Europa: intelligente algoritmes zullen niet veel tijd nodig hebben om in te zien dat de Europese Unie veel beter zou functioneren met een eengemaakte wetgeving. Maar zijn we bereid om onze nationale bevoegdheden zomaar af te staan? Het zit in de menselijke natuur om onze individuele belangen te doen primeren op het algemeen belang.

"Die survivaldrang zit diep in ons DNA."

Survivaldrang of niet, de robots gaan straks wel massaal onze jobs inpikken.

"Laten we in dat debat genuanceerd blijven. Blue-collar jobs gaan nog niet zo snel verdwijnen. Zeker in het begin zullen robots nog erg duur zijn. Een laaggeschoolde arbeider zal nog een hele tijd goedkoper koekjes inpakken dan een robot. De automatisering gaat naar mijn gevoel veel meer white-collar jobs doen verdwijnen. Boekhouders van accountancykantoren en claimbehandelaars van verzekeringsmaatschappijen worden straks vrijwel zeker weggeautomatiseerd door een algoritme.

"Robots zullen hun job niet alleen beter, maar ook goedkoper doen."

Waar de slachtoffers ook zullen vallen: de werkloosheid gaat de komende decennia fors stijgen.

"Wat zeker is, is dat we netto minder uren zullen moeten werken om het werk van vandaag te doen. Maar of dat ook tot hoge werkloosheidscijfers gaat leiden, weet ik nog zo niet.

"De arbeidsmarkt gaat vooral flexibeler worden. In plaats van een lange carrière in hetzelfde bedrijf of dezelfde sector te ambiëren, gaan mensen heel wendbaar van de ene opdracht naar de andere hoppen. Daar bestaat een woord voor: de gig-economie. Je verzorgt ergens een eenmalig 'optreden' en dan ga je je diensten weer ergens anders aanbieden.

"Koks bijvoorbeeld zullen zeggen: 'Ik ga twee dagen per week Feastly-dinners bereiden (Feastly is de gastronomische versie van AirBnb, STS), één avond per week wat Uberen en de rest van de week vissen'. Misschien gaan we dankzij de automatisering wel een veel leuker leven leiden. We kunnen toch niet blijven werken zoals we dat vandaag doen?"

Misschien niet, maar als er netto minder gewerkt wordt, wordt er netto ook minder verdiend. Moeten we dat inkomstenverlies compenseren met een basisinkomen?

"Dat is een vraag waar politici zich op dit moment over zouden moeten buigen. Ze moeten zich afvragen: als wij in 2040 nog altijd een land willen zijn met een hoge sociaal-economische levenskwaliteit, een begroting in evenwicht en een vangnet voor de zwakkeren, wat moeten we dan nú al doen om dat te bewerkstelligen?

"Maar helaas stellen onze politici zich dat soort vragen niet. Ze kijken niet verder dan de volgende verkiezing."

Of: ze begrijpen onvoldoende welke gevolgen de technologische omwenteling zal hebben. Zouden onze overheden niet beter samenwerken met de technologiebedrijven?

"Ik vrees dat de echte vraag luidt: hoelang zullen we nog nationale overheden hébben? Wat voor nut hebben landsgrenzen nog in een wereld met globale economische spelers?

"Nu al neemt de macht van naties af en die van bedrijven toe. We zien global intelligence networks ontstaan die meer weten over de burgers dan de overheid. Alleen al daarom zullen we straks heel ons maatschappelijk weefsel moeten herdenken."

We praten over de filosofische implicaties van artificial intelligence. In april van dit jaar stelde de TU Delft The Next Rembrandt voor: een gloednieuwe Rembrandt, gemaakt door een AI-systeem dat alle schilderijen van de meester tot in de kleinste details geanalyseerd had. The Next Rembrandt is een technologisch huzarenstukje dat bewondering afdwingt maar ook vragen oproept. Is een schilderij gemaakt door een computer óók kunst? Of kan kunst alleen door mensen gemaakt worden? En wie bezit de rechten op The Next Rembrandt? De erfgenamen van de Nederlandse kunstenaar of het algoritme dat het schilderij geproduceerd heeft?

Volgens Hinssen gaan we ons straks gelijkaardige vragen stellen over sport. Hij neemt als voorbeeld de Formule 1. "Formule 1 is all about data. Om de prestaties van F1-auto's te optimaliseren, worden er waanzinnig veel algoritmes op losgelaten.

"Maar eigenlijk staan de F1-piloten de vooruitgang van hun sport in de weg: F1-wagens zouden veel beter rijden, mochten ze niet langer door mensen bestuurd worden. Op een gegeven moment gaan we ons dus afvragen: 'Kunnen we die piloten niet gewoon thuislaten? Vergeet Hamilton en Vettel. Vanaf nu laten we de Tesla Self Driving Technology racen tegen de BMW Self Driving Technology.'

"Maar wat doen we dan met de definitie van sport? Reserveren we de term voor ménsen die tot het uiterste gaan? Of kan sport ook een strijd tussen machines zijn? Dat soort vragen komt in een razend tempo op ons af."

Uitvinder en ondernemer Raymond Kurzweil zegt: 'In 2047 zullen computers definitief slimmer geworden zijn dan mensen'. Moeten we ons daar zorgen over maken?

"Volgens Kurzweil niet. Hij is ervan overtuigd dat we ons brein ooit zullen kunnen opladen in een computer. Dat we het niet langer zullen moeten stellen met onze gebrekkige set van DNA-cellen, maar dat we zullen overgaan in een silicone levensvorm en voor eeuwig zullen bestaan.

"Tegenover Kurzweil staat iemand als Nick Bostrom van het Future of Humanity Institute in Oxford. Bostrom zegt dat superintelligente computers de mens in zijn voortbestaan zullen bedreigen. Hij maakt de vergelijking met gorilla's: 'De gorilla was ooit de koning van de primaten', zegt hij. 'Elke aap was er bang van. Maar toen kwam de mensaap en werden gorilla's op grote schaal gedood en opgesloten. Wel, zodra we superintelligente AI-systemen hebben, worden wíj de gorilla's: een bedreigde soort.' Bostrom sluit niet uit dat AI-systemen de wereld van de mensheid gaan overnemen."

En wie moeten we volgens u geloven: Bostrom of Kurzweil?

"Superintelligence, het boek van Bostrom, heeft me diep geraakt. Het heeft me doen inzien dat je over AI op een filosofische manier moet nadenken. Ik denk dat we vraagtekens moeten plaatsen bij het idee dat wij als mensen onaantastbaar zijn. Dat wij Gods supreme beings zijn: the chosen ones die hier wel altijd zullen rondlopen.

"De wetenschap toont hoe langer hoe meer aan dat ook mensen in feite chemische computers zijn. Waarom is het dan zo ondenkbaar dat we op een dag vervangen zullen worden door computers die nog straffer zijn dan wij? DeepMind, de supercomputer van Google, heeft onlangs op eigen houtje een encryptie-algoritme bedacht - een versleutelde manier van communiceren - dat door geen enkele mens nog wordt begrepen, zelfs niet door de eigenaars van DeepMind. Dat is behoorlijk angstaanjagend."

Kun je een AI-systeem met normen en waarden uitrusten? Het duidelijk maken wat het wel en niet mag doen?

"We zullen dat in ieder geval moeten proberen, anders loopt het fout. Nick Bostrom beschrijft in zijn boek een niet eens zo vergezochte situatie. Stel: jij bent een papa met twee kinderen en je hebt je AI-systeem

's avonds streng toegesproken: 'Morgenvroeg om 8 uur moet het koffiezetapparaat koffie gemaakt hebben, anders ga ik boos worden.' Dat AI-systeem zal daaruit afleiden: 'Ik moet er alles aan doen om ervoor te zorgen dat de koffie om 8 uur klaar is.' En dus zou het ook weleens kunnen denken: 'Shit, als de kinderen al om 7 uur wakker zijn en zoals gebruikelijk de stekker van de koffiezetter uit het stopcontact halen om hun gsm's op te laden, ben ik gezien. Er zit niks anders op: I'm gonna kill the kids in their sleep.' Begrijp je? We gaan in AI-systemen a sense of value moeten inbouwen, anders komen we in de problemen."

Moeten we onszelf op technologisch gebied afremmen? Zijn we verder aan het gaan dan goed voor ons is?

"Ik denk niet dat we onszelf kúnnen afremmen. Op het MIT geef ik les aan nerds. Die zijn zó enthousiast over het potentieel van technologie dat het gewoon onmogelijk is om hen in te tomen. De Amerikaanse fysicus Richard Feynman werkte tijdens de Tweede Wereldoorlog mee aan de ontwikkeling van de atoombom. Hij vertelde later dat hij het er moeilijk mee had dat hij technologie aan het creëren was die de wereld potentieel kon vernietigen. Maar hij voegde er ook aan toe dat hij het niet kon laten om aan die technologie te werken omdat hij het zo ongelooflijk spannend vond.

"Ik denk dat we vandaag in een vergelijkbare situatie zitten. Je kunt AI niet tegenhouden. En dus kun je maar beter vroeg dan laat beginnen nadenken over de doemscenario's."

Hinssen schreef tot nog toe drie boeken: Business/IT Fusion, The New Normal en The Network Always Wins. Zijn vierde boek zal The Day After Tomorrow heten. Dat is een titel, zeg ik, die suggereert dat we zullen platgeslagen worden door een technologische tsunami. Zou het kunnen dat hij de impact van technologie soms extra dik in de verf zet? Per slot van rekening bestaat een belangrijk deel van zijn publiek uit ongeruste CEO's die willen weten wat ze moeten doen om in het digitale tijdperk te overleven.

"Technologie is een maatschappelijk thema van formaat geworden", zegt hij. "Niet omdat ik dat beslist heb of omdat ik de gevolgen van de technologische omwenteling aandik, maar omdat we allemaal geconfronteerd worden met de enorme impact van technologie op ons leven. Wat wél klopt, is dat ik mijn enthousiasme over de mogelijkheden van technologie moeilijk kan verbergen. Maar dat wil niet zeggen dat ik overdrijf."

Bent u soms ook teleurgesteld in technologie?

"Voortdurend. Google Now werkt meestal fantastisch, maar die ene keer dat ik de mogelijkheden ervan aan mijn vrienden wil tonen, is dat ding gegarandeerd de kluts kwijt." (lacht)

Heeft de visionair in uzelf zich al eens vergist?

"Ik heb de neiging om te overschatten wat er over twee jaar gaat gebeuren en te onderschatten wat er over tien jaar gaat gebeuren. Bij de introductie van mobiel internet in 2000 was ik zo enthousiast dat ik dacht dat de meeste mensen tegen 2002 een smartphone zouden hebben. Dat bleek niet te kloppen: de mobiele technologie was in 2002 nog zo onbetrouwbaar dat mensen er totaal niet in geïnteresseerd waren.

"Maar in 2010 had iederéén een smartphone. En dat had ik zelfs in mijn oorspronkelijke enthousiasme niet verwacht. Zo zie je maar."

Tot slot: u pendelt heen en weer tussen allerlei wereldsteden en uw 18de-eeuwse boerderij in Zwalm. Zou u niet liever wonen waar het allemaal gebeurt? In San Francisco, Shanghai of Singapore?

"Die boerderij in Zwalm is het tegengewicht in mijn leven. Mijn vrouw is dierenarts. Ze runt een vzw waarin jongeren therapie met paarden krijgen. Wanneer ik thuiskom van een trip in Silicon Valley, gebeurt het dat ik me in een overall hijs en paardenstallen ga uitmesten. Dat contrast is me dierbaar. Het houdt me gezond."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234