Donderdag 08/12/2022

NieuwsVUB-prof Djalali

Straks beladen stemming: ondertekent België als eerste westers land een verdrag met Iran om gevangenen uit te wisselen?

Minister Van Justitie Vincent Van Quickenborne (Open Vld): 'Het is de morele plicht van een land om onschuldige landgenoten in het buitenland te bevrijden.' Beeld Photo News
Minister Van Justitie Vincent Van Quickenborne (Open Vld): 'Het is de morele plicht van een land om onschuldige landgenoten in het buitenland te bevrijden.'Beeld Photo News

Zal België als eerste westers land een verdrag ondertekenen met Iran om gevangenen uit te wisselen? Ook binnen de regering-De Croo heerst de twijfel.

Jorn Lelong en Jeroen Van Horenbeek

Na dagenlang tumult boog het parlement zich dinsdag voor het eerst over het toekomstige verdrag. Minister van Justitie Vincent Van Quickenborne (Open Vld) kon daarbij niet genoeg herhalen dat het om een zaak van groot veiligheidsbelang gaat. “Wordt dit verdrag niet met spoed goedgekeurd, dan zal de dreiging tegen Belgische belangen en zelfs tegen Belgische burgers toenemen.”

Tot maandag was iedereen ervan overtuigd dat de deal met het Iraanse regime in eerste plaats een manier was om Ahmadreza Djalali, de Zweeds-Iraanse gastprofessor aan de VUB die in Iran tot de dood veroordeeld is, vrij te krijgen. Maar er bleek nog een andere link te zijn met ons land. De Standaard meldde dat ook de Belgische hulpverlener Olivier Vandecasteele, die al jaren voor ngo’s in Mali, India, Afghanistan en Iran werkt, sinds februari opgesloten is in een Iraanse gevangenis.

De familie van Vandecasteele heeft hem sinds zijn arrestatie maar één keer kunnen spreken. “Hij vroeg zich af waarom net hij in godsnaam gearresteerd was en klaagde over de slechte omstandigheden”, zegt Olivier Van Steirtegem, een goede vriend die optreedt als woordvoerder van de familie. “Hij krijgt alleen aardappelen en suiker, hij zit helemaal geïsoleerd, het licht brandt constant en hij is al 15 kilo vermagerd.”

De reden voor zijn arrestatie blijft tot op vandaag onduidelijk. “Er was daarvoor nooit een signaal geweest dat hij gevaar liep”, vertelt Van Steirtegem. “Hij is natuurlijk een bekende hulpverlener, die ook gekend is onder VN- en EU-commissarissen. Maar ook met de autoriteiten had hij altijd goede contacten.” Volgens minister Van Quickenborne werd Vandecasteele aangehouden wegens vermeende spionage.

Assadi

In het parlement wilde Van Quickenborne geen directe link leggen tussen het verdrag en de dossiers van Djalali en Vandecasteele. Aan het verdrag wordt al vijf jaar diplomatiek gewerkt. Tegelijk haalde hij de zaak van Vandecasteele aan als bewijs dat gevangenenruil mogelijk maken, zelfs met een land als Iran, heel belangrijk is. “Het is de morele plicht van een land om onschuldige landgenoten in het buitenland te bevrijden.”

Helemaal overtuigen kon Van Quickenborne niet. Hij stelde dat zijn veiligheidsdiensten “zijn kompas” zijn. Vanuit de oppositie maar ook vanuit de eigen meerderheid werden vraagtekens geplaatst bij het verdrag en de mogelijke impact ervan.

“De keuze is of ons land een betrouwbare partner is in de strijd tegen terrorisme, of dat we als land chanteerbaar worden”, zei Peter De Roover (N-VA). Hij vindt dat het verdrag mogelijk terroristen naar België kan lokken én tegelijk Belgen in gevaar kan brengen. “Belgen zullen daar gewoon als wisselmunt bij hun nekvel worden gevat zonder dat ze daar iets mispeuterd hebben.”

De vrees is dat Iran in ruil voor de vrijlating van Djalali of Vandecasteele zal eisen dat Asadollah Assadi wordt overgeleverd. Assadi werkte voor Iran als diplomaat in Europa en rekruteerde in 2018 een koppel uit Wilrijk om een bomaanslag te plegen op een congres van de Iraanse oppositie nabij Parijs. De man is voor die verijdelde aanslag in ons land veroordeeld tot twintig jaar cel. Bij een terugkeer in Iran is de kans groot dat hij meteen vrijgelaten wordt. Toen Van Quickenborne gevraagd werd of hij kon garanderen dat de deal niet gebruikt zal worden om Assadi terug te laten keren naar Iran, reageerde hij: “Ik kan daar geen voorafname over doen.”

Schoorvoetend

Woensdag wordt in het parlement een eerste keer gestemd over het verdrag. Het is onduidelijk of er een meerderheid voor zal zijn.

Vooruit lijkt een zekerheid. “We leven in een wereld waarin we ook met schurkenstaten te maken hebben. En dan haalt het realisme het soms van het optimisme”, reageert parlementslid Kris Verduyckt. “Ik heb vertrouwen in onze veiligheidsdiensten als die stellen dat er toch wel wat landgenoten momenteel een verhoogd risico lopen.” Ook PS – de grootste regeringspartij – zal Van Quickenborne wellicht volgen.

De groenen laten hun beslissing naar eigen zeggen afhangen van het debat dat woensdag nog zal plaatsvinden. Wouter De Vriendt (Groen) maakt zich zorgen dat het verdrag een doelwit zal maken van Belgen in Iran. “Als Iran een willekeurige toerist kan oppakken om dan westerse landen te chanteren, dan dreigt dat een heel lucratief handeltje te worden.”

De kans is reëel dat Groen en Ecolo zich achter het verdrag zullen scharen als er meer zekerheid komt dat landgenoten in Iran er niet ‘vogelvrij’ door worden verklaard. Wat cd&v betreft: parlementslid Els Van Hoof benadrukt dat ze het felle verzet van de Iraanse oppositie tegen het verdrag begrijpt – “als je weet wie er mogelijk wordt uitgeleverd” – maar dat er weinig anders opzit dan de inschatting van de veiligheidsdiensten te volgen. “Als die zeggen: dit is de weg van het minste kwaad, dan zullen we die maar volgen. Al blijft de twijfel.”

Van Steirtegem, de vriend van de Vandecasteele, begrijpt dat het verdrag gevoelig ligt. “Ik ben niet in een positie om te zeggen wat politici hiervan moeten vinden. Ik kan alleen zeggen: dit is een van de weinige kansen die we hebben om Olivier op korte termijn vrij te krijgen. Er is geen compromis: het is dat of hem nog maanden laten vastzitten.”

Van Quickenborne benadrukt: “De inlichtingendiensten zeggen heel duidelijk: het verdrag niet afsluiten betekent morgen nog meer gegijzelden.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234