Donderdag 21/01/2021

'Stop met andere wang aan te bieden'

Amper twee dagen na de aanslag is Berlijn een politieke arena. Het AfD organiseerde een stille wake voor het kantoor van Angela Merkel (CDU). In hun ogen zijn de slachtoffers 'Merkels doden', wat voor linkse tegenbetogers een verfoeilijke politieke recuperatie van de aanslag is. Bruno Struys

De avond start met een mars van het verwaarloosbare kleine, extreemrechtse NPD vlak bij de Breitscheidplatz, de plaats van de aanslag. Amper 130 betogers scharen zich achter de slogan "Grenzen sluiten", terwijl om de hoek 800 tegenbetogers opdagen. Ze houden borden in de lucht met een groot hart erop geschilderd.

Interessanter was de andere rechtse demonstratie door het veel grotere Alternative für Deutschland (AfD), een uurtje later. De partij van Frauke Petry heeft de wind in de zeilen. In Mecklenburg-Vorpommern, het thuisdistrict van bondskanselier Merkel, haalde AfD bij de laatste verkiezingen 21,9 procent van de stemmen.

Op maandagavond, een uur na de aanslag, tweette Marcus Pretzell, AfD-politicus en partner van voorzitter Petry: "Wanneer slaat de Duitse rechtstaat terug? Het zijn Merkels doden!"

Op dat moment was nog geen informatie over de dader bekend, de Duitse politie aarzelde zelfs om het een daad van de terreur te noemen. In ieder geval verwees de beschuldiging van Pretzell naar het 'Wir schaffen das'-beleid waarmee Merkel de vluchtelingencrisis aanpakte.

Gisteren riep het AfD op om 's avonds bijeen te komen voor het Bundeskanzleramt, het kantoor van Merkel in het Berlijnse regeringskwartier.

De organisatie van de wake komt toe aan Einprozent, een relatief nieuwe, rechtse burgerbeweging, opgericht door Götz Kubitschek. Een half uur voor de start zijn we getuige van een ruzie met een politiewoordvoerder. Die heeft net meegedeeld dat het evenement niet vlak voor het Bundeskanzleramt, maar wel aan de overkant van de straat moet gebeuren. Een kleine troepenmacht staat daar al opgesteld.

"Waarom moeten we hier?", vaart Kubitschek tegen hem uit. "Dit is ongetwijfeld een politieke beslissing. Een zoveelste bewijs dat we anders behandeld worden dan de rest."

De wake zelf lokt uiteindelijk een 600-tal sympathisanten. Er zijn borden met anti-islamboodschappen, AfD-spandoeken en Pegida-vlaggen.

"De wake is gesteund door een amalgaam van rechtse bewegingen die onder de noemer Neue Rechte vallen", zegt David Bebnowski, die het onderzoekt aan het Institut für Protest- und Bewegungsforschung. "Maar de retoriek van sommige AfD -politici doet soms erg jaren 30 aan."

Björn Höcke, een van de aanwezig AfD'ers op de wake, staat bekend voor zijn verwijzingen naar het "duizendjarige rijk". Bebnowski wijst erop dat het AfD in Berlijn kleiner is dan elders. Bij de lokale verkiezingen in september haalde het er 13 procent van de stemmen. Ondertussen is een linkse coalitie ingezworen van Die Linke, SPD en Die Grünen.

Volgens de voorzitter van Einprozent, Philip Stein, staat rechts sterker buiten de grote steden. "Maar we zijn ook gewoon ondervertegenwoordigd in de pers, die veel te links is."

Grenzen en cultuur

Op de wake zijn veel bezoekers uit andere plekken in Duitsland, zoals enkele jongeren uit Lubeck. "We zijn gisteren aangekomen en naar de Gedächtniskirche gegaan voor de herdenkingsmis", zegt Charlotte. "Maar vandaag hebben we een boodschap voor de politiek. De grenzen moeten beter bewaakt en onze cultuur moet beschermd worden."

Die cultuur blijkt opvallend klassiek. De wake wisselt toespraken af met muziek van componisten als Albinoni en Mozart.

Vooral een geestelijke krijgt uitgebreid het woord. Hij start zijn preek dat het respectloos zou zijn tegenover de slachtoffers om twee dagen na de aanslag al politieke uitspraken te doen, maar lang houdt hij het zelf niet vol.

"Als onschuldigen gedood zijn, moeten we niet langer 'de andere wang' aanbieden", zegt hij. "We moeten ons verweren. Zo kan het niet verder."

Er klinkt applaus, maar in de verte ook protest. Een dertigtal tegenbetogers roept antifascistische slogans en houdt een spandoek omhoog met erop 'Geen politieke recuperatie van de slachtoffers'.

Een wake in het politieke centrum van Berlijn lijkt inderdaad vooral een politiek doel te hebben. Ze lijkt er bovendien ook in geslaagd, rekening houdend met de grote opkomst van internationale en nationale media.

"Dit is geen boodschap voor de Berlijners, maar voor het electoraat in de rest van Duitsland", zegt Bebnowski, zelf een Berlijner. "Ik heb het gevoel dat mijn stadsgenoten niet bezig zijn met angst en paniek, zoals sommige kranten schrijven. De volgende verkiezingen zullen het uitwijzen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234