Zaterdag 07/12/2019

STOP DISCRIMINATIE VAN MANNEN

Zoals ieder jaar staat 8 maart weer helemaal in het teken van de vrouw. En terecht. Lang leve het feminisme! Toch? Mja. 'Maar wie de gelijkheid der seksen wil promoten, moet het ook opnemen voor de mannen', zeggen onderzoekers. Vooral jonge mannen zijn de pineut.

Het is een delicate kwestie. Zo delicaat dat zelfs sommige academici er alleen anoniem over willen getuigen. "Ik krijg in mijn omgeving altijd bijzonder felle reacties als ik mij hierover uitspreek", zegt een bekende hoogleraar die doorgaans niet terugdeinst voor een pittig debat. "En ik heb geen zin om mijn politieke-correctheidskrediet helemaal te verschieten aan deze discussie. Maar er zijn zeker een aantal zorgwekkende evoluties die we niet ernstig nemen. Jongens presteren slechter op school, bijvoorbeeld, en daar maakt men nooit echt een punt van. Of neem de genderquota aan onze universiteiten: we zijn al zover gekomen dat mannen zich soms geen kandidaat meer stellen."

Dat mannen vaak daders zijn, hoeft - zeker op deze Internationale Vrouwendag - geen betoog. Dat mannen vaak slachtoffers zijn, komt minder gauw onder de aandacht. Toch zijn ze dat, wereldwijd, in groten getale: slachtoffers van discriminatie, van geweld, van verkrachting. De Zuid-Afrikaanse onderzoeker en filosoof David Benatar schreef er drie jaar geleden een goed boek over: The second sexism, met een knipoog naar La deuxième sexe, het fameuze feministische pamflet uit 1949 van filosofe Simone de Beauvoir.

"Het tweede seksisme is het verwaarloosde seksisme", schrijft Benatar. "Het wordt absoluut niet serieus genomen door de meeste mensen die zeggen dat ze tegenstanders zijn van discriminatie op basis van geslacht. Ik word er vaak van beschuldigd een angry man te zijn, en een anti-feminist. Zulke beschuldigingen creëren een chilling effect: nogal wat mannen durven zich er daardoor niet meer over uitspreken."

Pech voor jonge mannen

De lijst van Benatar (zie kader) is indrukwekkend: op het slagveld, in gevangenissen, in de zelfmoordcijfers, er zijn zoveel statistieken waarin mannen oververtegenwoordigd zijn. "Als we over seksisme praten, hebben we het steevast over de achterstelling van de vrouw", schrijft Benatar. "Maar in ontwikkelde landen is de achterstelling van de vrouw grotendeels ongedaan gemaakt, al zal ik de feministen nu wel weer boos maken. Wie de gelijkheid van de seksen wil promoten, moet het ook opnemen voor de mannen."

Andreas Tirez, kernlid van de denktank Liberales en blogger onder het motto 'Opinions are cheap, facts are expensive', verdiept zich graag in controversiële kwesties, dus ook in deze. "Ik ga ervan uit dat vrouwendiscriminatie vandaag nog altijd een groter probleem vormt", zegt hij. "Maar ook over mannendiscriminatie moeten we stilaan eens grondig nadenken.

"Neem nu de quota voor kieslijsten: die heeft men ingevoerd omdat vrouwen vroeger ondervertegenwoordigd waren in het parlement. Vandaag zien we duidelijk dat jonge mannen een probleem hebben: zowel in 2009 als in 2014 werden gevoelig meer vrouwelijke dan mannelijke dertigers verkozen in het Vlaams Parlement. (zie kader, JDC) Als je voor vrouwenquota bent, zou je kunnen zeggen dat je die oververtegenwoordiging van jonge vrouwen niet erg vindt. Maar dan spreek je jezelf tegen, want vrouwenquota bestaan om iets te doen tegen de oververtegenwoordiging van mannen. Wie consequent is, moet tegen élke discriminatie zijn, niet alleen tegen vrouwendiscriminatie."

Ook in raden van bestuur dreigen jonge mannen de pineut te worden, denkt Tirez. Ook daar gelden tegenwoordig immers quota voor vrouwen. "De nieuwe leden in raden van bestuur zullen overwegend vrouwen zijn", zegt hij. "Voor jonge mannen zal het voortaan veel moeilijker zijn om nog een plek in zo'n raad van bestuur te krijgen. Terwijl het niet die jonge mannen waren die in het verleden vrouwen de toegang tot raden van bestuur ontzegden. Dat deden de oudere mannen. En die blijven gewoon zitten. Het is alsof de jonge mannen belast zijn met een soort erfzonde. Dat is onrechtvaardig."

En dat kan erg frustrerend zijn, geeft Liesbet Stevens toe. Zij is adjunct-directeur van het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen, en vindt quota een paardenmiddel. "We moeten het alleen gebruiken als het echt niet anders kan", zegt ze. "Maar vandaag is het inderdaad zo dat sommige mannen meemaken wat vrouwen vroeger meemaakten."

Betalen voor de disco

De ongelijkheid der geslachten wordt in ons land vreemd genoeg niet bestreden door Unia, het vroegere Interfederaal Gelijkekansencentrum. "Dat België een apart instituut heeft voor zulke klachten, toont aan hoe belangrijk we gendergelijkheid vinden", zegt Liesbet Stevens van het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen. "En we hebben zeker oog voor discriminatie van mannen. Soms is dat zelfs bijzonder schrijnend. Er bestaat een duur medicijn dat artsen voorschrijven aan patiënten met borstkanker, ook aan mannelijke patiënten. Maar mannen krijgen het niet terugbetaald. De officiële uitleg is dat de werking bij mannen nog niet werd aangetoond, maar artsen schrijven het wel voor. Dan moet het ook worden terugbetaald, vind ik."

Het aantal klachten dat bij Stevens' instituut binnenkomt, is vrij beperkt: gemiddeld één per dag. "Soms komt het tot een rechtszaak", zegt Stevens. "Zo werd in Brugge onlangs een kotbaas veroordeeld omdat hij alleen aan meisjesstudenten wilde verhuren. Wat uiteraard verboden is. Wij krijgen ook klachten van mannen die toegangsgeld moeten betalen in cafés en disco's waar vrouwen gratis naar binnen mogen, maar in zulke gevallen volstaat een telefoontje met de uitbaters meestal. Soms zijn mensen er zich niet van bewust dat ze iets onwettigs doen."

Ook winkeliers gaan vaak ongestraft over de schreef, weet Jogchum Vrielink, jurist aan de KU Leuven. "Wandel maar eens door de stad", zegt hij. "En tel eens hoeveel winkels expliciet verkoopsters vragen. Dat is al jaren verboden, behalve in uitzonderlijke gevallen. Als vrouwen gediscrimineerd worden, is er vaak meteen protest. Maar blijkbaar is niemand bang dat de wet ook zal worden toegepast om discriminatie van de mannen tegen te gaan."

Vrielink ziet ook andere vormen van mannelijke achterstelling. "Het uitgangspunt is nog altijd dat vrouwen vaker het slachtoffer zijn van discriminatie", zegt hij. "Maar in een poging om het historische onrecht te herstellen, slaat men nu soms door in de andere richting. Dat is iets om over na te denken: om ongelijkheid weg te werken grijpt men naar illegale middelen. In de academische wereld worden al beurzen en vacatures uitgeschreven die alleen bestemd zijn voor vrouwen. Iedereen weet dat het niet mag, maar de meeste mannen zijn bang om daar al te kritisch op te reageren. Het verbaast mij niet dat er academici zijn die alleen anoniem willen getuigen."

Selectieve empathie

Er zit bovendien een akelig kantje aan deze kwestie, weet Koen Lemmens, collega van Vrielink aan de KU Leuven. "Er sluipt soms een morele ondertoon in het debat. Er zijn bepaalde punten die je als man niet meer kunt maken, omdat de reactie dan is: 'Zie je wel, het is weer een man die het zegt'. Dat maken mannen tegenwoordig wel vaker mee. Je zag het ook in de discussie over het onderzoek naar de twee vechtende filosofen aan het Hoger Instituut voor Wijsbegeerte onlangs: omdat het over een man en een vrouw ging, werd het voor sommigen meteen een debat over gender. Terwijl dat er helemaal niet toe doet."

Lemmens vraagt zich ook af of we niet aan selectieve empathie lijden. Open Vld is tegen quota, maar een aantal vrouwelijke liberalen - onder wie voorzitster Gwendolyn Rutten en Vlaams minister Annemie Turtelboom - stemden destijds vóór quota voor vrouwen in raden van bestuur. "Het is ieders recht om zich het lot van deze of gene groep aan te trekken", zegt Lemmens. "En niemand is verplicht om zich het lot van jonge mannen aan te trekken die vandaag minder kansen hebben om in zo'n raad van bestuur te geraken. Maar het zou toch een fijnere wereld zijn als iedereen zich het lot van alle individuen zou aantrekken, niet alleen van de eigen groep of het eigen netwerk."

Liesbeth Homans (N-VA) is nog altijd tegen elke vorm van positieve discriminatie, zegt ze. Ook nu ze Vlaams minister van Gelijke Kansen is. "Het beleid is vooral toegespitst op gelijke kansen voor vrouwen", zegt ze. "Dat is historisch zo gegroeid. Er zijn ook heel wat verenigingen die de belangen van vrouwen verdedigen. Mannen hebben die lobby niet."

Het is natuurlijk een goede zaak dat er vandaag meer vrouwen in de politiek zitten, vindt Homans. "Dat geldt ook voor de raden van bestuur. Maar we moeten opletten dat we als politici niet te veel opleggen. Ik ben voor streefcijfers, maar tegen quota."

Neem nu die discussie over raden van bestuur, zegt Homans. "Is het niet logisch dat die van een energiebedrijf meer mannen zal aantrekken? En dat een fabriek die babyspullen maakt, meer vrouwelijke bestuurders zal aanspreken? Ik zeg niet dat we rollenpatronen moeten bevestigen, integendeel: we moeten zeker naar een mentaliteitsverandering. Een vrouw die in overleg met haar partner kiest voor een carrière is geen slechte mama, net zoals een man die er bewust voor kiest om huisman te worden geen sloef is.

"Maar we mogen als politici niet te veel willen forceren. Laten we ook naar onszelf kijken: in de commissies onderwijs en welzijn in het Vlaams Parlement zitten meer vrouwen dan mannen. Is dat erg? Of is dat misschien een beetje normaal?"

Zijn mannen dommer?

"De volle omvang van mannendiscriminatie is zeker nog lang niet bekend", schrijft David Benatar in The second sexism. "Dat komt onder meer omdat er te weinig onderzoek naar gebeurt. Omdat nu eenmaal weinig academici dat aandurven."

Eén groeiende kloof wordt wel langzamerhand met feiten en cijfers blootgelegd: die in het onderwijs. Jongens doen het slechter dan meisjes, van lagere school tot universiteit. Was een diploma hoger onderwijs ooit een grotendeels exclusieve mannenzaak, dan zijn het nu de vrouwen die, op wetenschap en techniek na, alle statistieken aanvoeren.

"In principe is dat schitterend", zegt Andreas Tirez. "Dat wijst erop dat een eeuwenlange discriminatie eindelijk ongedaan is gemaakt. Maar ik maak we wel degelijk zorgen over dat nieuwe onevenwicht. Dat moet goed onderzocht worden. Je zou je kunnen afvragen: zijn jongens misschien dommer dan meisjes? Misschien vinden sommige mensen dat een grappige vraag, misschien denken ze dat daar de verklaring ligt. Maar beeld je nu eens in dat je vroeger die vraag andersom gesteld zou hebben: zijn meisjes dommer dan jongens? Dan zou iedereen je een ongelofelijke seksist gevonden hebben."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234