Zondag 01/08/2021

Stoot Picasso Van Gogh van de troon?

kunsthandel

vroeg werk van spanjaard lonkt naar grens van 100 miljoen dollar

Hij schilderde de jongen eerst gewoon met blauwe overall, en pijp in de hand. Een maand later voegde Picasso er een bloemenkrans aan toe. Woensdag kan Garçon à la pipe het record van Van Gogh verpulveren en het duurste schilderij ooit worden.

Brussel

Van onze medewerker

Rudy Pieters

Een jongen in blauwe arbeidersoverall, stuurs kijkend, pijp in de hand, een rozenkrans op het hoofd, en ook rozen op de achtergrond. Pablo Picasso (1881-1973) schilderde Garçon à la pipe bijna honderd jaar geleden, in zijn atelier in Montmarte, waar hij zich kort voordien had gevestigd.

Wie de jongeman is, staat niet vast. 'P'tit Louis', werd hij genoemd, een Parijse adolescent, mogelijk een acteur, die vaak in Picasso's studio rondhing. Picasso maakte verscheidene studies van de kleine Louis en schilderde hem uiteindelijk in de pose die we vandaag kennen, maar dan zonder bloemen. Hij liet het schilderij een maand lang onaangeroerd, verliet toen op een avond plots het gezelschap van zijn vrienden en ging in zijn studio de rozen aan het werk toevoegen.

Het wonderlijke resultaat, nauwelijks 1 meter bij 80 centimeter, kan woensdagavond geschiedenis schrijven wanneer het bij Sotheby's New York wordt geveild. Volgens de Sotheby's-schatters moet het minstens 70 miljoen dollar opbrengen. Wordt het inderdaad op dat bedrag afgehamerd, dan wordt het het op vijf na duurste schilderij ter wereld. De verwachtingen zijn evenwel dat Garçon à la pipe de grens van 70 miljoen dollar overschrijdt. En dan komt het record van Vincent van Gogh in zicht, wiens Portret van Dr. Gachet in 1990 82,5 miljoen dollar haalde.

scharnierwerk

In 1989 veranderde Picasso's Les noces de Pierrette voor 51 miljoen dollar van eigenaar. In 2000 zette een andere Picasso, Femme aux bras croisés, dat record nog scherper: 55 miljoen dollar.

Garçon à la pipe is een vroeg werk, net zoals Femme aux bras croisés. De 24-jarige Picasso schilderde de kleine Louis in 1905, tussen zijn blauwe en rose periode. Zijn zwaarmoedige blauwe periode begon in 1901 na de zelfmoord van zijn vriend Carles Casagemas. Nadat Picasso zich in 1904 in Parijs had gevestigd en daar een verhouding met Fernande Olivier was begonnen, sijpelden steeds meer rose en rood zijn werk binnen. Garçon à la pipe zit ergens op de grens tussen beide periodes, een scharnierwerk.

Het werk hing de voorbije halve eeuw aan een muur van Greentree, het luxueuze landgoed op Long Island van John Hay Whitney en zijn vrouw Betsey Cushing, twee centrale figuren in de high society van het naoorlogse Amerika. Samen bouwden ze de grootste privé-kunstverzameling van de VS uit. John Hay Whitney, erfgenaam van een familie die fortuin had gemaakt in de olie- en tabaksindustrie, was onder meer uitgever van de New York Herald Tribune en ambassadeur in Groot-Brittannië. Hij stierf in 1982 op 77-jarige leeftijd. De grootvader van Betsey Cushing was nog secretaris geweest van Abraham Lincoln. Zelf was ze voor haar huwelijk met Whitney met een zoon van president Roosevelt getrouwd. Ze stierf in 1998. De kunstverzameling was ondergebracht in de Greentree Foundation, die de werken nu langzaamaan verkoopt, om de restauratie van het landgoed te kunnen financieren en er een congrescentrum van te maken.

Woensdag worden nog 33 andere topstukken uit de Whitney-collectie geveild, onder meer Les courses au bois de Boulogne van Edouard Manet, geraamd op 20 à 30 miljoen dollar, en twee Degas-schilderijen (La promenade des chevaux en Avant la course), die elk meer dan 5 miljoen dollar moeten gaan. Nog een tweede Picasso, Plant de tomate uit 1944, moet volgens de schatters 3 tot 4 miljoen dollar opbrengen. Voor Bateaux sur le galet van Claude Monet wordt 2,5 tot 3,5 miljoen dollar verwacht. Sotheby's zegt nog nooit zo'n collectie te hebben geveild. Moeten we Garçon à la pipe straks het mooiste schilderij ter wereld noemen? Smaak blijft subjectief natuurlijk. Als het schilderij woensdag het verwachte recordbedrag haalt, dan is dat zeker een uitspraak over zijn uitzonderlijke kwaliteiten, maar niet alleen daarover. Picasso was een uitzonderlijk kunstenaar. Weinigen trekken in twijfel dat hij de grootste beeldend kunstenaar van de vorige eeuw was, een van de grootsten aller tijden zelfs. En Garçon à la pipe is een uiterst intrigerend schilderij. Maar de prijs wordt even sterk omhoog gestuwd door het klassieke marktmechanisme van vraag en aanbod. Hoe zeldzamer, hoe duurder. Het geschilderde oeuvre van Pablo Picasso is omvangrijk, maar vandaag komen nog maar zelden belangrijke werken van hem op de markt. Bovendien gaat het vandaag goed op de kunstmarkt, onwaarschijnlijk goed. Ooit moet het stoppen, zeggen velen, maar jaar na jaar blijft het veilingrecords regenen. Steeds opnieuw verleiden topstukken kandidaat-kopers tot een miljoenendans. Wie wat dollars te veel heeft, blijft kunst een aantrekkelijke belegging vinden, een evolutie die al in de tweede helft van de jaren tachtig begon, met Van Goghs Dr. Gachet (gekocht door een Japanse miljardair) als eerste hoogtepunt. Kort nadien zakten de kunstprijzen wel even in elkaar, maar sinds de tweede helft van de jaren negentig gaat het weer steil omhoog, oorlog of niet.

het grote moment

Analisten vermoeden dat het hoogtepunt nu zeer dichtbij is. Vandaar dat grote collecties zoals die van Whitney nu ineens boven water komen. Er is een algemeen gevoel op de kunstmarkt dat het grote moment is aangebroken. En als er een kunstenaar in staat is het Van Gogh-record te breken, dan is het Picasso. Geen kunstenaar is zo sterk vertegenwoordigd bovenaan in de rangschikking van de allerduurste schilderijen. Dat het woensdag menens is, blijkt uit de geschatte minimumwaarde, 70 miljoen dollar. Nog nooit ging een veiling zo hoog van start, de magische grens van de 100 miljoen dollar lonkt verleidelijker dan ooit.

Topstukken uit Whitney-collectie onder de hamer bij Sotheby's

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234