Zaterdag 25/09/2021

Stilte, hier denkt schoon volk

Wouter Vandenhaute zit erin, net als André Oosterlinck en Jef Vuchelen. Het mag duidelijk zijn dat Itinera, de denktank die deze week is opgericht, een prestigieus project wil zijn. Het instituut heeft de ambitie om de eerste Belgische onafhankelijke denktank te zijn. 'Denktank', zo leert een korte zoektocht op het internet, is een felbegeerde titel. Maar niet elke organisatie die zichzelf zo noemt, is die naam waardig.

Door Kim Herbots

Over de allereerste denktank bestaat twijfel. Het zou de Britse Fabian Society, gesticht in 1884, kunnen zijn, maar het Amerikaanse Brookings Institute, dat sinds 1916 bestaat, komt misschien meer in aanmerking. Die eerste denktanks werden oorspronkelijk brain boxes genoemd. Het woord think tank werd pas in de jaren vijftig van de vorige eeuw in de huidige betekenis gebruikt. Al dateert de term wel al uit de Tweede Wereldoorlog: de think tank was de kamer waar strategen hun militaire plannen bedisselden.

Dat het een fenomeen is dat vooral in de Angelsaksische wereld veel bijval kent, staat buiten kijf: 'denktank' geeft 375.000 hits op Google. De Engelse evenknie think tank is goed voor 21.700.000 websites. In de Verenigde Staten kan het belang van denktanks nauwelijks overschat worden. Een van de bekendste, de American Enterprise Institute (AEI), doet zo ongeveer dienst al schaduwkabinet voor de regering Bush. Het was het AEI dat mee de lijn uitstippelde voor de Irakpolitiek van Bush. "De Amerikaanse think tanks zijn in de eerste plaats vooral belangrijk als reservebank voor politici", legt Bart Kerremans, Amerikakenner van de KU Leuven, uit. "In de VS is er een afwisseling tussen de twee grote partijen. Wanneer de ene vertrekt, veranderen niet alleen de minister maar ook een hele hoop hoge functies in de administratie. In afwachting van een nieuwe regeerperiode worden heel wat van die mensen geparkeerd in think tanks. Neem nu John Podesta, chief of staff onder Clinton. Hij staat nu aan het hoofd van een onlangs opgerichte denktank. Je kunt er zo goed als zeker van zijn dat hij, als Hillary Clinton in 2008 de verkiezingen wint, opnieuw opgevist wordt."

"Omgekeerd zijn think tanks ook rekruteringscentra. Er zijn denktanks die op universiteiten op zoek gaan naar beloftevolle studenten om ze dan een stageplaats aan te bieden en ze klaar te stomen voor een politieke carrière. Omdat heel wat politici een verleden in een think tank hebben, zijn die instituten erg invloedrijk."

Want behalve reservebank en rekruteringsvijver blijft de eerste functie van de denktank natuurlijk denken. "Ze moeten niet alleen met ideeën komen, maar evengoed zorgen voor een ideologische invulling ervan", aldus Kerremans. "Al maken zeker niet alle denktanks per definitie deel uit van een politieke partij. Hun financiële bronnen lopen wel vaak parallel met die van een partij, maar dan nog kunnen ze behoorlijk losstaan. Het Brookings Institute situeert zich bijvoorbeeld erg in het centrum."

In onze contreien is er al snel sprake van een denktank. Fientje Moerman richtte er een op om de financiering van het wetenschappelijke onderzoek te bespreken en in Nederland zijn er bedrijven die heuse denktanks verhuren om binnen een bedrijf mee een strategie te ontwikkelen. Ze kunnen zichzelf 'werkgroep' noemen of 'rondetafel', maar denktanks volgens de oorspronkelijke definitie zijn het niet. "Een denktank in de Amerikaanse zin van het woord is echt een instituut dat mensen in dienst heeft", legt Kerremans uit. "Die mensen worden betaald om te denken, onderzoek te doen, papers te schrijven en beleidsaanbevelingen te doen. Het is veel meer dan een werkgroep die een paar keer per jaar samenkomt om van gedachten te wisselen."

Een in Amerika doorgewinterd systeem, maar het Amerikaanse politieke systeem is het Belgische niet. "Bij ons lijkt er minder nood te zijn aan denktanks", zegt Kerremans. "Door het coalitiesysteem bestaat hier de noodzaak van plaatsen waarnaar politici tijdelijk doorgesluisd kunnen worden niet zo. De ideeën en de ideologische invulling ervan komen bij ons veelal van de studiebureaus van de partijen. Die vervullen hier de rol van denktank."

"Een denktank kan wel degelijk nuttig zijn", meent politicoloog Kris Deschouwer van de Vrije Universiteit Brussel. "Zeker voor degenen die er inzitten, kan het heel aangenaam zijn om uit het eigen hokje te breken en te praten met mensen uit andere sectoren. Bovendien kunnen er interessante ideeën tot stand komen. En aangezien er veel schoon volk in de denktank zit, kan het zijn dat die ideeën beter beluisterd worden." Maar of het politieke nut groot zal zijn is een andere vraag. "Een denktank gaat ervan uit dat er een objectieve, juiste oplossing is voor een probleem, maar in een democratie is de juiste oplossing die die onderhandeld kan worden. De leden van een denktank hebben niet de bekommernis dat ze morgen opnieuw verkozen moeten worden. Politici wel. Daarom is politiek ook niet elegant en kan een denktank dat wel zijn."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234