Zondag 13/06/2021

STIJN VAN DE VOORDE

StuBru-presentator Stijn Van de Voorde geeft hedendaagse kunstwerken iedere week van dit jaar een eerlijke kans.

Wij, Belgen, staan niet bekend als de grootste chauvinisten op aarde. Tijdens een belangrijke voetbalinterland dragen we weleens een geforceerde kleurencombinatie die overeenkomt met het shirt van ons nationaal voetbalelftal, maar veel verder gaan we daar niet in. Al bestaan er toch nog enkele andere uitzonderlijke momenten waarop we onze vaderlandse trots moeilijk kunnen onderdrukken. Bijvoorbeeld als we in het buitenland door een gerenommeerd museum voor moderne kunst lopen en daar plots iets van een landgenoot aan de muur zien bengelen. Het is meestal niet lang zoeken voor je ergens een Tuymans, Delvoye, Fabre of Borremans opmerkt. Stuk voor stuk boeiende werken van gerespecteerde kunstenaars die je er toe aanzetten om toevallige omstanders te informeren over het feit dat je - net als Eden Hazard en Stromae - eveneens een Belg bent.

Deze week kwam ik in het boek Contemporary Art: The Essential Guide to 200 Groundbreaking Artists de naam Francis De Smedt (°1959) tegen. Deze Belgische kunstenaar koos na enkele jaren in het vak voor de funkyere artiestennaam Francis Alÿs. Francis werd geboren in Antwerpen, maar studeerde later in Doornik en Venetië. Ergens diep in de jaren 80 vestigde hij zich in Mexico-Stad. Daarom was hij zelden tot nooit te zien op de Vlaamse televisie. Mocht hij hier gebleven zijn en regelmatig gezeteld hebben in het panel van De drie wijzen, dan zou zijn bekendheid veel groter zijn geweest.

Toch heeft Alÿs zich na zijn vertrek uit ons land nuttig beziggehouden met artistieke acties waarvan iedereen het bestaan zou moeten afweten. Zijn website geeft een goed overzicht van zijn belangwekkendste werk. Op het eerste gezicht zit daar ook wat ludieke onnozelheid tussen, maar wie moeite doet om het volledige verhaal te lezen, ontdekt bijna altijd een schoon maatschappelijk verhaal.

Alÿs zei ooit: "Kunstenaars krijgen een geloofwaardigheid die hen eigenlijk niet toekomt. We kunnen de hoge verwachtingen niet altijd waarmaken. We zijn maar mensen." Hij heeft gelijk. Kunstenaars kunnen niet altijd op zoek gaan naar gelaagde perfectie. Iets maken dat 'gewoon tof' is, kan ook leuk en ontspannend zijn. Daarom heeft men bijvoorbeeld ooit VTM uitgevonden. Al lopen de meningen over dat artistieke project nogal uiteen, maar dat hoort zo bij hedendaagse kunst.

Alÿs weet wel altijd goed waarmee hij bezig is. Hij duwde ooit een ijsblok negen uur lang door de straten van Mexico-Stad, tot er alleen nog een plasje water overbleef. Hij verwees hiermee op poëtische wijze naar de vruchteloze inspanningen die straatventers moeten leveren om te overleven in Zuid-Amerika. Voor The Green Line (2004) wandelde hij met een pot druipende verf langs De Groene Lijn in Jeruzalem. Zo hertekende hij op zijn eigen manier de historische scheidslijn waar Israël al lang geen rekening meer mee houdt.

Hij liet een vos los in de National Portrait Gallery in Londen en volgde het beest met beveiligingscamera's (Nightwatch, 2005). En natuurlijk is er nog When Faith Moves Mountains, mijn persoonlijke favoriet. Alÿs mobiliseerde op 11 april 2002 zo'n 500 vrijwilligers om in een dag tijd een berg te verzetten in de buurt van Lima, Peru.

De berg moest letterlijk enkele centimeters verplaatst worden uit protest tegen het wanbeleid van dictator Alberto Fujimori. Honderden jonge, gefrustreerde kerels die met een spade een immense zandduin te lijf gaan, dat levert schitterende beelden op. Dat is op zich al leuk genoeg. Het machtsmisbruik, de schending van de mensenrechten en de corruptie waaraan Fujimori zich bezondigde, zijn we intussen bijna vergeten. De Belg die erin slaagde een volwassen heuvel met 3 centimeter op te schuiven, zal echter altijd in ons geheugen gegrift staan.

Iedereen hoopt ergens in zijn leven wel eens een berg te verzetten, al was het maar die enorme hoop bouwafval achter aan de tuin. Zoiets stellen we liever uit. We weten hoeveel tijd de mannen van de groendienst nodig hebben om een hoopje turf over een gemeenteplantsoen te verdelen. Dat maakt de prestatie van onze landgenoot in Zuid-Amerika alleen maar indrukwekkender. Hij heeft het tenslotte wél gedaan.

Dus hou de bergen scherp in de gaten als je de komende weken nog skiplannen hebt. Er bestaat een kans dat je op een ochtend wakker wordt en tot het besef komt dat een van de besneeuwde bergtoppen enkele centimeters verder ligt dan de dag ervoor. Op dat ogenblik mag je met gepaste trots de lokale bakker binnenstappen en zeggen: "Cette montagne a été déplacée par un Belge." Niemand zal raar opkijken. Over de hele wereld weet men intussen dat artistieke Belgen in staat zijn om bergen te verzetten.

We zijn heel goed bezig in het buitenland. Nu het binnenland nog, en we zijn helemaal vertrokken.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234